Mùa Xuân ở Lô Lô Chải và câu chuyện bước ra thế giới

Xuân về trên Lô Lô Chải

Câu chuyện bên bếp lửa của trưởng làng Sình Dìn Gai

Sương lạnh phủ lên những bức tường đá, tạo nên sắc bạc mỏng manh đối lập với tiếng cười trong trẻo của lũ trẻ chạy quanh sân trình tường. Lô Lô Chải đón tôi trong một vẻ đẹp nguyên sơ nhưng đầy khí chất, một vẻ đẹp chỉ có thể tồn tại ở nơi mà văn hóa, con người và thiên nhiên hòa quyện.

Năm qua, ngôi làng này đã bước lên sân khấu thế giới khi được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là một trong những Làng du lịch tốt nhất năm 2025 sau khi vượt qua hơn 270 hồ sơ từ 65 quốc gia. Tôi đã theo dõi sự kiện ấy từ xa, nhưng phải đến hôm nay, khi tận mắt nhìn thấy bối cảnh nơi những danh hiệu được tạo nên, tôi mới cảm nhận rõ giá trị đích thực của nỗ lực bền bỉ mà cộng đồng nơi đây đã theo đuổi nhiều năm qua.

Trưởng làng Lô Lô Chải Sình Dìn Gai, người đàn ông làm du lịch cộng đồng từ năm 2011 ở cực Bắc Tổ quốc, đón tôi bằng một nụ cười hiền hậu. Bếp lửa cháy rực trong ngôi nhà trình tường truyền thống. “Làng mình vui lắm cô ạ. Năm 2025 làng được thế giới biết đến, dân mình coi như có thêm một mùa Xuân mới”, ông nói, giọng trầm ấm nhưng ánh mắt ánh lên niềm tự hào.

Khi ông Gai kể chuyện, tôi hình dung lại hành trình dài mà Lô Lô Chải đã đi qua, từ những ngày đầu khai mở mô hình homestay năm 2011, khi du lịch cộng đồng vẫn còn là khái niệm xa lạ với người dân trong làng, đến quá trình đồng lòng bảo tồn kiến trúc truyền thống, giữ nguyên những bức tường đá, mái ngói đen, lối sinh hoạt của người Lô Lô. Ông Gai không tô vẽ, mỗi câu nói đều chất chứa sự giản dị và niềm tin rằng chính cộng đồng mới là những người bảo vệ tương lai của mình.

Nhìn vào thực tế hôm nay, tôi hiểu vì sao Lô Lô Chải được chọn. Những năm qua, tỉnh Tuyên Quang chú trọng phát triển thôn theo hướng xanh và bền vững khi tập trung cải thiện hạ tầng gắn với bảo vệ môi trường, quy hoạch hệ thống thu gom rác, hạn chế nhựa dùng một lần, tăng cường cây xanh và nguồn nước sạch, đồng thời kiểm soát lượng khách để giữ cân bằng sinh thái. Người dân được đào tạo kỹ năng đón tiếp, quản lý dịch vụ, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường… tất cả nhằm đảm bảo du lịch ở đây thực sự mang lại giá trị cho cộng đồng.

Trong ánh lửa bập bùng, ông Gai nói một câu khiến tôi suy nghĩ rất lâu: “Du lịch không phải để làng mình mất đi cái cũ, mà để cái cũ sống khỏe hơn và quan trọng nhất là phải giữ được văn hóa truyền thống. Nhìn những đoàn khách tấp nập lên làng đón Tết, tôi thấy lòng thanh thản vô cùng”.

Từ câu chuyện của Lô Lô Chải đến bức tranh lớn của du lịch Việt Nam

Khi đứng trên con đường đá giữa làng, tôi bỗng nhớ đến một sự kiện quan trọng khác diễn ra cùng năm: Làng Quỳnh Sơn (Lạng Sơn) cũng được UN Tourism công nhận là Làng du lịch tốt nhất năm 2025, nâng tổng số làng du lịch được vinh danh của Việt Nam lên con số 5, sau các làng: Tân Hóa (Quảng Trị), Thái Hải (Thái Nguyên), Trà Quế (Đà Nẵng), Lô Lô Chải (Tuyên Quang) và Quỳnh Sơn (Lạng Sơn).

Mỗi nơi sở hữu một vẻ đẹp riêng, một dấu ấn riêng, nhưng tất cả đều cho thấy Việt Nam đang đi đúng hướng trong phát triển du lịch nông thôn: Lấy văn hóa làm gốc, lấy người dân làm trung tâm, lấy bền vững làm tiêu chí.

Làng Lô Lô Chải

Ở nơi có cảnh quan vô cùng hùng vĩ, Làng Quỳnh Sơn với kiến trúc nhà sàn Tày và chiến lược giảm thiểu rác thải nhựa đã chứng minh du lịch có thể đi cùng bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế cho phụ nữ, thanh niên. Từ năm 2023, Lạng Sơn triển khai chiến dịch truyền thông số quy mô lớn, đưa Quỳnh Sơn trở thành một trong những điển hình của du lịch cộng đồng miền núi phía Bắc. Hồ sơ ứng cử dài 53 trang, biên soạn công phu, đã vượt qua vòng thẩm định và được UN Tourism tuyên dương như một mô hình toàn diện, giàu tiềm năng.

Cùng thời điểm đó, Lô Lô Chải được hỗ trợ kỹ thuật quan trọng từ dự án “Du lịch bền vững vì sự phát triển” (ST4SD) của Helvetas, góp phần hoàn thiện hồ sơ, nâng cao chất lượng điểm đến và củng cố mô hình chia sẻ lợi ích trong cộng đồng. Giá trị hỗ trợ lên đến 30.000 USD đã giúp người dân có công cụ mới để bảo vệ di sản, từ quản lý môi trường đến sản phẩm du lịch. Tất cả những điều đó, nhìn từ Lô Lô Chải trong buổi sáng đầu Xuân, bỗng trở nên vô cùng sống động.

Bài học quốc tế và sự tự tin của Việt Nam

Việt Nam đang hòa vào một dòng chảy chung, làn sóng phát triển du lịch nông thôn bền vững từ châu Âu đến Nam Mỹ. Ở Italia có Sauris Zahre, ngôi làng sống lại từ sự kết hợp giữa di sản và du lịch sinh thái; ở Síp có Pissouri, bảo vệ bờ biển bằng mô hình du lịch không nhựa; ở Ecuador có Mindo, nơi du lịch dựa vào thiên nhiên trở thành điểm tựa phát triển cộng đồng. Những mô hình ấy từng được UN Tourism chia sẻ trong Village Talks và khi đối chiếu với các làng Việt Nam, tôi thấy sự tương đồng mạnh mẽ khi người dân bản địa, cộng đồng địa phương chính là người làm chủ sự thay đổi.

Lô Lô Chải, Quỳnh Sơn và các làng được vinh danh trước đó đã đưa Việt Nam vào bản đồ những điểm đến nông thôn tiêu biểu toàn cầu, không phải vì vẻ đẹp thơ mộng, mà vì năng lực thích ứng, giữ gìn bản sắc và tạo sinh kế công bằng cho người dân.

Một mùa Xuân mới của những ngôi làng Việt Nam

Buổi chiều, khi tôi rời nhà ông Gai, mây từ đỉnh núi tràn xuống, phủ một lớp mờ ảo lên những ngôi nhà trình tường. Các bà, các chị trong làng đang chuẩn bị lễ tục đầu năm; những chàng trai trẻ hướng dẫn khách dựng lại bếp lửa truyền thống. Du lịch ở đây không làm thay đổi đời sống bản địa, nó khiến nếp sống ấy trở nên có giá trị hơn và mang lại những trải nghiệm đặc biệt cho du khách.

Tôi hiểu rằng, danh hiệu quốc tế chỉ là một cánh cửa. Điều quan trọng là cách cộng đồng bước qua nó. Và Lô Lô Chải đã bước qua bằng sự bền bỉ, bằng tình yêu dành cho mảnh đất của mình.

Năm làng du lịch của Việt Nam được vinh danh bởi UN Tourism không chỉ đại diện cho năm vùng đất; chúng đại diện cho khát vọng của cả một quốc gia trong phát triển du lịch bằng văn hóa, bằng trách nhiệm, bằng sức mạnh cộng đồng.

Những ngôi làng Việt Nam hiếu khách, giàu bản sắc, phát triển bền vững tự tin bước ra thế giới, bắt đầu từ những bông đào núi nở trong gió lạnh đầu Xuân ở Lô Lô Chải và người phụ nữ dân tộc Lô Lô trong trang phục truyền thống rực rỡ đang đưa khách đi thăm làng.

TỐ LINH