Mùi Tết từ những gian bếp

Những chiếc bánh bông lan mặn, ngọt thơm phức vừa ra lò qua bàn tay khéo léo của chị Trần Bảo Phương. Ảnh: MỘC TRÀ

Nhiều người nói Tết ở miền Tây bắt đầu từ ngày 20 âm lịch, khi những gian bếp không chỉ đỏ lửa 2 bữa sớm chiều mà trở thành “công xưởng” hạnh phúc, nơi lưu giữ hương vị riêng của mỗi gia đình trước thềm năm mới. Bên hiên nhà, bà Nguyễn Thị Tuyết Nga, ngụ ấp 4, xã Giồng Riềng cùng các cháu đang tỉ mẩn cắt từng củ kiệu trắng tinh. Bà Nga chia sẻ: “Làm dưa kiệu tầm này là tới mùng 1 kiệu vừa chua tới, giòn và còn giữ được vị hăng nhẹ”. Bà Nga cùng các cháu quây quần bên rổ kiệu đã phơi héo một nắng. Tiếng lách tách khi làm, tiếng cười nói rôm rả của bà cháu át cả tiếng tivi điểm tin khắp nơi đang vào xuân.

Gian bếp nhỏ thơm mùi giấm đường được nấu sôi để nguội. Trong khi nhiều gia đình có thể dễ dàng mua những hũ kiệu làm sẵn, thì gia đình bà Nga vẫn chọn cách làm truyền thống tại nhà. Từng củ kiệu được xếp ngay ngắn vào hũ thủy tinh như xếp lại những kỷ niệm của một năm đã qua, chuẩn bị đón một năm Bính Ngọ sung túc. Khoảng 10 tuổi, Phương Vy được bà nội truyền nghề nên sắp củ kiệu vào hũ bắt mắt. Cuối tuần, Vy thường được về nhà nội, vậy là bà cháu tự làm món ăn. Mấy năm rồi, Tết nào Vy cũng cùng bà làm món dưa kiệu, dưa món, tôm xẻ phơi khô.

Trong gian bếp nhỏ nằm trong con hẻm ở đường Chi Lăng, phường Rạch Giá, khói bếp từ nồi bánh tét của bà Thúy tỏa ra thơm nồng mùi lá chuối và nếp. Ngày thường, gia đình bà Thúy gói bánh bán ở góc đường trước nhà. Thời gian dần trôi, nhiều người ở Rạch Giá quen dần với hương vị bánh do gia đình bà Thúy làm. Đòn bánh buộc dây đều đẹp mắt, cân đối; nếp mềm dẻo, nhân đậm vị chuẩn nhà làm nên được nhiều người ủng hộ. Thời điểm này, gia đình bà Thúy huy động hết người thân, chuẩn bị nguyên liệu phục vụ khách đặt bánh kịp giao để nhà nhà có đòn bánh cúng khi rước ông bà ngày Tết. Theo bà Thúy, hối hả mà vui, kiếm tiền bằng chính sức lao động là hạnh phúc. Bà nói nhưng vẫn tập trung kiểm đếm từng xấp lá chuối đảm bảo nguyên liệu gói bánh bán dịp Tết.

Tại căn nhà có khoảng sân khá rộng trên đường Trần Khánh Dư, phường Rạch Giá, gia đình chị Huỳnh Kim Ngân cũng rộn ràng hơn trong những ngày này với cảnh gỡ cá khô trên sàn phơi, đóng gói, hút chân không… gửi đến khách hàng mùa Tết những sản phẩm thủ công. Hơn 10 năm qua, dịp Tết nào gia đình chị Ngân cũng phục vụ các món cá khô ngân chỉ ướp tiêu đường, cá mối mặn, kim chi, ba khía muối trộn. Với nhiều người xa quê trở về ăn Tết cùng gia đình đó là mùi Tết của quê hương. Gian bếp nhà chị Ngân những ngày này đỏ lửa xuyên đêm khi làm bánh bò, bánh da lợn, khi nấu chè cho khách kịp cúng tiễn ông Công, ông Táo ngày 23 tháng chạp. Tôi thấy niềm tin yêu của cuộc sống trên giọt mồ hôi của chị Ngân trong buổi chiều tà lom khom gỡ cá khô khi còn khoác đồng phục của đơn vị chị công tác.

Rời khỏi giàn khô đầy nắng, gian bếp của nếp nhà…, tôi bắt gặp ánh lửa hồng ngay một góc chợ Tắc Cậu, xã Bình An của vợ chồng anh Tý Nhỏ. Anh Tý Nhỏ đang quạt tay canh than hồng ở bếp và than trên mặt khuôn bánh một cách cẩn thận như canh giữ một bí mật gia truyền để bánh chín vàng đều, thơm và có độ giòn bên ngoài, độ mịn, ngọt thanh bên trong bánh. Tiếng “múa” của những viên than đang bắt lửa lách tách, tiếng đánh trứng bằng tay rộn rã. Khác với những chiếc bánh công nghiệp, bánh bông lan nướng bằng lò than truyền thống vẫn là đặc sản khó quên của nhiều người, nhất là dịp Tết.

Ở một góc Trung tâm thương mại Rạch Giá, từ tờ mờ sáng chị Trần Bảo Phương cũng ngồi bên bếp than hồng rực, chiếc khuôn đồng cũ kỹ được làm nóng. Mùi thơm của trứng gà, bột mì và hương vani lan tỏa một góc đường Nguyễn Tri Phương - Lý Thái Tổ. Nhìn những chiếc bánh nở vàng ươm, thơm phức, chị Phương bộc bạch: “Dù lò nướng điện tiện lợi nhưng nướng bằng lò than, có lửa trên lửa dưới như thế này thì mặt bánh mới vàng đều, mùi khói ám nhẹ vào bánh mới đúng chất Tết quê mình”. Bánh chị Phương nướng được nhiều người ủng hộ, đặt mua vào dịp Tết.

Cuộc sống ngày nay có nhiều dịch vụ tiện ích nhưng gian bếp trở thành nơi kết nối các thế hệ, nơi người già truyền lại kinh nghiệm, người trẻ học cách trân trọng những giá trị thủ công. Hơi ấm từ lò than nướng bánh, màu đỏ của mẻ tôm khô và vị chua ngọt của hũ kiệu chính là những tín hiệu đầu tiên báo hiệu một mùa bình an, ấm áp đang về.

MỘC TRÀ