Muốn có 'sếu đầu đàn' phải bắt đầu từ CEO

Doanh nghiệp đầu tàu cần người đứng đầu đủ tầm

Theo thống kê, đến hết tháng 6/2026, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động với tổng vốn đăng ký vượt 30 triệu tỷ đồng. Khu vực doanh nghiệp đóng góp hơn 60% GDP, khoảng 55% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho trên 17,6 triệu lao động. Quy mô ấy cho thấy sức nặng ngày càng lớn của doanh nghiệp đối với tăng trưởng, an sinh xã hội và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp hay quy mô vốn mới chỉ là nền tảng. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, nền kinh tế cần những doanh nghiệp tạo giá trị gia tăng cao, làm chủ công nghệ, dẫn dắt chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường quốc tế. Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân cũng đặt mục tiêu hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân có tầm khu vực và toàn cầu.

Nhiều doanh nghiệp Việt thành công nhờ sự nhạy bén, quyết đoán của nhà sáng lập. Mô hình điều hành tập trung phù hợp khi quy mô còn nhỏ, nhưng khi doanh nghiệp mở rộng, các bài toán vốn, nhân sự, công nghệ, tuân thủ và quản trị rủi ro trở nên phức tạp. Nếu mọi quyết định vẫn phụ thuộc vào một cá nhân, lợi thế tăng trưởng nhanh có thể trở thành “nút cổ chai”.

Điều đó đòi hỏi hình mẫu CEO phải thay đổi. Người đứng đầu không chỉ cần giỏi sản xuất hay bán hàng, mà còn phải có tư duy chiến lược, khả năng phân bổ nguồn lực, am hiểu công nghệ, xây dựng đội ngũ kế cận và thiết lập một hệ thống quản trị hiện đại. Giá trị của CEO không nằm ở số quyết định trực tiếp đưa ra mỗi ngày, mà ở khả năng tạo dựng một tổ chức có thể vận hành hiệu quả ngay cả khi không phụ thuộc vào cá nhân mình.

Khát vọng có những “sếu đầu đàn” sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu đội ngũ CEO đủ bản lĩnh bước vào cuộc chơi toàn cầu - Ảnh minh họa

Theo Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng, tăng trưởng cao gắn với chất lượng và hiệu quả đòi hỏi đội ngũ doanh nhân có tầm nhìn dài hạn, năng lực quản trị hiện đại, khả năng đổi mới sáng tạo, thích ứng với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là những năng lực cốt lõi để doanh nghiệp đầu tàu có thể làm chủ công nghệ, phát triển chuỗi cung ứng trong nước và mở rộng thị trường quốc tế.

Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Viettel, cho rằng các doanh nghiệp đầu tàu cần đảm nhận những nhiệm vụ chiến lược như làm chủ công nghệ, phát triển chuỗi cung ứng trong nước, mở rộng thị trường quốc tế và tham gia các dự án trọng điểm quốc gia.

Đào tạo CEO phải đi cùng đổi mới quản trị

Nhận thức trên đã được thể hiện trong nhiều chính sách. Quyết định số 525/QĐ-TTg đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành và cán bộ quản lý doanh nghiệp tư nhân, trong đó ít nhất 25% học viên là nữ. Chỉ tiêu này cho thấy năng lực quản trị đã được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược, cần đầu tư bài bản tương tự vốn, công nghệ hay hạ tầng.

Tiếp nối định hướng đó, VCCI khởi động chương trình “CEO Việt Nam - Kỷ nguyên mới” giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng đội ngũ doanh nhân có tư duy toàn cầu và năng lực quản trị hiện đại. Chương trình kết nối doanh nghiệp với các cơ sở đào tạo, chuyên gia trong và ngoài nước, tập trung vào chiến lược, tài chính, chuyển đổi số, quản trị rủi ro, ESG và AI.

Theo ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, chất lượng quản trị và năng lực của người đứng đầu là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Xây dựng đội ngũ CEO có tư duy hiện đại, năng lực hội nhập và đạo đức kinh doanh sẽ góp phần thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

Đào tạo CEO không thể chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức. Phương pháp quản trị cần đi cùng trải nghiệm từ những quyết định khó khăn, các lần xử lý khủng hoảng và cả thành công lẫn thất bại. Bản lĩnh điều hành được hình thành khi người lãnh đạo phải ra quyết định trong điều kiện thiếu thông tin, chịu trách nhiệm về kết quả và thích ứng với biến động thị trường.

Vì vậy, chương trình đào tạo cần được thiết kế theo nhu cầu từng nhóm doanh nghiệp. Doanh nghiệp nhỏ cần ưu tiên quản trị dòng tiền, nhân sự và chuẩn hóa quy trình. Doanh nghiệp gia đình phải giải quyết ranh giới giữa quyền sở hữu và quyền điều hành, xây dựng đội ngũ kế cận và cơ chế phân quyền. Startup cần quản trị vốn, tài sản trí tuệ và tốc độ tăng trưởng. Các tập đoàn lớn phải nâng cấp năng lực quản trị hệ sinh thái, dữ liệu, rủi ro và thị trường quốc tế.

Song song với đào tạo con người là đổi mới mô hình quản trị. Doanh nghiệp Việt cần chuyển từ quản trị dựa vào cá nhân sang quản trị dựa trên hệ thống. Hội đồng quản trị phải thực hiện đúng vai trò hoạch định chiến lược và giám sát; ban điều hành được trao quyền rõ ràng; các quyết định lớn dựa trên dữ liệu, đánh giá rủi ro và cơ chế phản biện độc lập thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm của người sáng lập.

Người dẫn đường quyết định tầm vóc doanh nghiệp

Khoảng cách giữa doanh nghiệp Việt và các tập đoàn quốc tế ngày nay không chỉ nằm ở quy mô vốn hay trình độ công nghệ, mà ngày càng thể hiện ở chất lượng quản trị. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào nhà máy, thiết bị và mở rộng thị trường, nhưng hệ thống quản trị chưa theo kịp tốc độ phát triển. Thiếu đội ngũ kế cận, phân quyền chưa rõ và phụ thuộc quá lớn vào nhà sáng lập có thể khiến doanh nghiệp dễ tổn thương khi thị trường biến động.

Theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp cần hiểu luật chơi quốc tế, chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), đồng thời xây dựng chiến lược phát triển dài hạn để nâng cao vị thế thương hiệu Việt trên thị trường toàn cầu.

Yêu cầu này càng cấp thiết khi Việt Nam hướng tới tăng trưởng hai con số, mở rộng không gian cho kinh tế tư nhân và hình thành doanh nghiệp tầm khu vực. Khi lợi thế chi phí lao động dần thu hẹp, năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và chất lượng đội ngũ lãnh đạo sẽ tạo nên khác biệt.

Bản thân mỗi doanh nghiệp cũng phải chủ động thay đổi. Một tổ chức không thể phát triển bền vững nếu mọi quyết định đều phụ thuộc vào người sáng lập. Xây dựng bộ máy điều hành chuyên nghiệp, phân quyền rõ ràng, nâng cao vai trò hội đồng quản trị, quản trị bằng dữ liệu và chuẩn bị đội ngũ kế cận phải trở thành chiến lược dài hạn, không phải giải pháp tình thế.

Khát vọng có những “sếu đầu đàn” sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu đội ngũ CEO đủ bản lĩnh bước vào cuộc chơi toàn cầu. Việt Nam không thiếu người mang chức danh CEO, nhưng cần nhiều hơn những nhà lãnh đạo có tầm nhìn dài hạn, tư duy quản trị hiện đại và khả năng kiến tạo tổ chức. Khi người đứng đầu thay đổi, doanh nghiệp mới có thể lớn lên bằng nội lực, dẫn dắt chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu quốc tế và đóng góp vào một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, tự chủ, bền vững.