Muốn con cao khỏe, đừng để thuốc bổ thành mối họa

Cần bổ sung vitamin D theo nguyên tắc đúng liều, đúng đối tượng và theo hướng dẫn chuyên môn. Ảnh: M.H

Bổ sung sai, trả giá đắt

Tại phòng khám dinh dưỡng của Bệnh viện Nhi Hà Nội, các bác sĩ tiếp nhận một bé trai 32 tháng tuổi đến khám vì biếng ăn và chậm tăng cân. Theo gia đình, trẻ ăn rất ít nhưng mỗi ngày uống tới 6-7 hộp sữa tươi loại 180 ml. Có những thời điểm, sữa gần như trở thành nguồn dinh dưỡng chính thay cho các bữa ăn.

Qua thăm khám, các bác sĩ nhận thấy, trẻ có biểu hiện da xanh, niêm mạc nhợt và mệt mỏi. Kết quả xét nghiệm cho thấy, trẻ bị thiếu máu, thiếu sắt mức độ nặng, phải nhập viện điều trị và truyền máu.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng của Bệnh viện Nhi Hà Nội, sữa tươi chứa tương đối ít sắt so với nhu cầu của trẻ đang trong giai đoạn phát triển nhanh. Vì vậy, khi trẻ uống một lượng lớn sữa nhưng lại ăn rất ít các loại thực phẩm khác, khẩu phần hằng ngày có thể không cung cấp đủ lượng sắt cần thiết.

Không chỉ vậy, uống nhiều sữa còn dễ khiến trẻ rơi vào tình trạng “no giả”, làm giảm cảm giác đói và khiến trẻ ngày càng biếng ăn. Những thực phẩm giàu sắt như thịt, cá, trứng, gan hay rau xanh vì thế có thể bị bỏ qua. Khi chế độ ăn ngày càng phụ thuộc vào sữa, sự đa dạng về chất dinh dưỡng cũng suy giảm, từ đó có thể góp phần dẫn đến thiếu máu, thiếu sắt.

Uống quá nhiều sữa tươi khiến trẻ bị thiếu máu, thiếu sắt. Ảnh minh họa

Nếu câu chuyện về cậu bé 32 tháng tuổi là lời cảnh báo về việc lạm dụng sữa, thì trường hợp hai anh em 3 tuổi và 18 tháng tuổi tại Bệnh viện Nhi trung ương lại cho thấy một nguy cơ khác, đó là ngộ độc vitamin D do dùng quá liều kéo dài.

Vì nghĩ vitamin là “thuốc bổ”, gia đình cho hai trẻ uống vitamin D hằng ngày nhưng không tuân thủ liều lượng, thậm chí cho uống trực tiếp từ lọ với lượng lớn hơn quy định nhiều lần. Sau đó, cả hai xuất hiện nôn, táo bón, đau bụng. Xét nghiệm cho thấy tăng canxi máu, vitamin D rất cao và tổn thương thận. Các bác sĩ chẩn đoán, trẻ bị ngộ độc vitamin D gây suy thận cấp.

Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Ninh, Phó Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, vitamin D có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa canxi và sức khỏe xương, nhưng quá liều có thể gây ngộ độc, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì là vitamin hòa tan trong chất béo, khi dư thừa vitamin D không được bài tiết đơn giản qua nước tiểu mà có thể tích tụ trong mô mỡ và phủ tạng, gây ra các dấu hiệu ngộ độc.

Xét nghiệm máu có thể cho biết mức thiếu hoặc đủ vitaminn D. Cụ thể, mức vitamin D trong máu khoảng 20-30 ng/ml được xem là bình thường, 60-150 ng/ml là mức hơi cao và trên 150 ng/ml là mức ngộ độc với các biểu hiện như đau đầu, rụng tóc, mệt mỏi, kích thích thần kinh…

Dinh dưỡng đúng, trẻ cao khỏe

Theo các chuyên gia y tế, để trẻ phát triển khoẻ mạnh, phòng ngừa thiếu máu, thiếu sắt, điều quan trọng là phải xây dựng cho trẻ một chế độ ăn đa dạng, trong đó sữa phải được sử dụng phù hợp với độ tuổi và không thay thế các bữa ăn chính.

Cụ thể, trẻ dưới 6 tháng tuổi nên được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn nếu điều kiện cho phép. Từ khoảng 6 tháng tuổi, trẻ cần bắt đầu ăn bổ sung phù hợp với sự phát triển, đồng thời tiếp tục bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn. Với trẻ trên 24 tháng tuổi nên được kiểm soát lượng sữa tươi khoảng 500 ml/ngày tùy nhu cầu dinh dưỡng, đồng thời duy trì chế độ ăn đa dạng, đầy đủ các nhóm thực phẩm để đảm bảo cân đối dinh dưỡng.

Với vitamin D, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là đúng liều, đúng đối tượng và theo hướng dẫn chuyên môn. Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Ninh, liều khuyến nghị hằng ngày nhằm cung cấp lượng vitamin D cần thiết để duy trì sức khỏe xương và bảo đảm quá trình chuyển hóa canxi trong cơ thể bình thường, cụ thể: Trẻ sơ sinh đến 12 tháng tuổi là 400 IU, tương đương 10 mcg; trẻ em và người lớn từ 1-70 tuổi là 600 IU, tương đương 15 mcg; người trên 70 tuổi là 800 IU, tương đương 20 mcg. Phụ nữ mang thai và cho con bú được khuyến nghị 600 IU, tương đương 15 mcg mỗi ngày.

Một số người có thể cần vitamin D với liều cao hơn theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là những người có nguy cơ thiếu vitamin D như người ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, người cao tuổi hoặc người gặp vấn đề về hấp thu dinh dưỡng. Mức tối đa có thể dung nạp của vitamin D là 4.000 IU, tương đương 100 mcg mỗi ngày đối với người từ 9 tuổi trở lên; đây là ngưỡng cao nhất được coi là an toàn khi sử dụng lâu dài. Việc vượt quá ngưỡng này trong thời gian dài có thể dẫn đến dư thừa vitamin D.

“Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như buồn nôn, chán ăn, đau đầu hoặc yếu cơ sau khi sử dụng vitamin D, phụ huynh cần ngừng bổ sung và đưa trẻ đi khám để được đánh giá, xét nghiệm và tìm nguyên nhân cụ thể. Vitamin D cũng có thể được cung cấp từ các nguồn tự nhiên như cá béo, trứng và nấm, bên cạnh việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời một cách hợp lý”, PGS.TS Nguyễn Xuân Ninh lưu ý.

Tiến sĩ-bác sĩ Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam nhấn mạnh, phát triển chiều cao không phải là kết quả của một yếu tố đơn lẻ mà là tổng hòa của nhiều yếu tố cần được duy trì đồng bộ. Một chế độ ăn cân đối với đầy đủ canxi, protein, vitamin D, K2, kẽm và các vi chất cần thiết cần được kết hợp với việc theo dõi chiều cao, cân nặng định kỳ, nhận biết sớm dấu hiệu thiếu hụt dưỡng chất và can thiệp kịp thời.

Bên cạnh dinh dưỡng, trẻ cũng cần được xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh, bảo đảm giấc ngủ sâu và đầy đủ để hormone tăng trưởng phát huy tối đa tác dụng. Theo chuyên gia, để hỗ trợ trẻ cao khỏe một cách khoa học và tối ưu, các yếu tố dinh dưỡng, vitamin D, vận động và giấc ngủ cần được kết hợp thay vì đặt kỳ vọng vào một loại thực phẩm hay một sản phẩm bổ sung.