Muốn 'nghỉ hưu sớm', Gen Z nên hoạch định tài chính dài hạn thế nào?

Ảnh minh họa: Booking.com

Không ít Gen Z đang xây dựng mục tiêu “nghỉ hưu sớm”, kéo theo nhu cầu hoạch định tài chính cho nhiều thập kỷ phía trước. Chuyên gia cho rằng trước hết mỗi người cần xác định một “con số” phù hợp với mức sống, nhu cầu và trách nhiệm của mình, đồng thời tính đến lạm phát, chi phí y tế và khả năng duy trì dòng tiền khi không còn công việc toàn thời gian.

"NGHỈ HƯU SỚM CẦN BAO NHIÊU TIỀN?"

Một báo cáo công bố ngày 14/8 của Visual Capitalist ước tính số tiền tích lũy cần thiết để nghỉ hưu tại từng quốc gia. Với giai đoạn tích lũy giả định 14 năm 8 tháng, mức này dao động từ 187.000 USD tại Pakistan đến 1,1 triệu USD tại Singapore.

Trong đó, Việt Nam được xếp trong nhóm các quốc gia có chi phí tương đối thấp theo cùng mô hình tính toán. Cụ thể, chi phí ước tính để nghỉ hưu thoải mái tại Việt Nam là dưới 300.000 USD (dưới 8 tỷ đồng).

Tuy nhiên, đây không phải là mức tiền mà một người chỉ cần sở hữu là có thể nghỉ hưu. Con số trên được tính theo mức tích lũy tối thiểu để một người Việt có thể duy trì cuộc sống “thoải mái”, sau khi tính toán và trừ đi các khoản chi tiêu cơ bản.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu thay đổi, việc hoạch định tài chính cá nhân ngày càng được chú ý, đặc biệt khi làn sóng layoff (tinh giản nhân sự) diễn ra mạnh mẽ.

“Chúng ta chứng kiến công nghệ phát triển, dữ liệu ngày càng đóng vai trò then chốt đang thay đổi cách ngành kinh tế vận hành. Nghề nghiệp liên quan đến thông tin, tài chính, đang chịu áp lực lớn từ AI”, ông Chung Bá Phương, FSA, Thành viên Hội đồng quản trị Techcom Life và Techcom Insurance chia sẻ.

Ảnh: Booking.com

Theo khảo sát “Mức độ sẵn sàng cho hưu trí tại Việt Nam năm 2025” của Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ - Society of Actuaries (SOA), dù 71% người tham gia tin rằng khoản tiết kiệm đủ cho tuổi hưu, 39% thừa nhận bắt đầu tích lũy muộn hơn dự định.

Không chỉ thu nhập biến động, tốc độ già hóa dân số, chi phí y tế gia tăng, lạm phát và biến động pháp lý cũng tạo ra những thách thức trong tương lao. Những yếu tố này đặt ra yêu cầu phải tính toán mục tiêu tài chính dựa trên những thay đổi có thể xảy ra trong dài hạn. 

Ông Chung Bá Phương nhận định nghỉ hưu ở hiện tại có ý nghĩa khác so với giai đoạn trước đó. Trước kia, với những công việc thiên về chân tay nhiều hoặc công việc lặp đi lặp lại (chưa có sự thay đổi khi AI phát triển mạnh như hiện nay), người ta nghỉ hưu là nghỉ ngơi hoàn toàn, đòi hỏi một sự chuẩn bị dài cho giai đoạn 20 - 40 năm sau. Còn GenZ thời nay, nói đến nghỉ hưu tức là muốn làm một cái gì đó khác, thú vị hơn, mang tính cống hiến nhiều hơn cho xã hội.

“Bài học quan trọng nhất để hướng tới tự do tài chính và nghỉ hưu là không để bản thân phụ thuộc vào tiền bạc. Qua quá trình trao đổi, tìm hiểu tại nhiều thị trường, tôi cho rằng mỗi người cần xác định cho mình một ‘con số’. Khi đạt được cột mốc tài chính đó, chúng ta có thể chủ động hơn trong công việc và cuộc sống”, ông Phương nói.

Theo ông Phương,  ‘con số’ này sẽ khác nhau với từng người. Với người độc thân, đó có thể là khoản tiền đủ chi trả tiền nhà, ăn uống, các sinh hoạt cơ bản, đồng thời có tích lũy để du lịch hoặc phát triển bản thân trong vài năm nếu chủ động nghỉ việc. Người này cũng cần tính đến việc lo cho cha mẹ trong tương lai. Trong khi đó, với người đã kết hôn, “bài toán” tài chính phức tạp hơn khi phải tính đến con cái và quỹ giáo dục cho con sau này.

GIẢI PHÁP PHỤ THUỘC VÀO "KHẨU VỊ" TỪNG NGƯỜI

Theo các chuyên gia, giải pháp để đạt được mục tiêu tài chính để nghỉ hưu phụ thuộc vào điều kiện và “khẩu vị” của từng người. Một số lựa chọn được đề cập gồm bất động sản, quỹ hưu trí, cổ phiếu, trái phiếu, vàng hoặc các nguồn tiền thụ động trong tương lai.

Ông Chung Bá Phương khuyến nghị mỗi cá nhân cần đánh giá sức khỏe tài chính và xác định được “con số” mục tiêu. Đặc biệt, trong bối cảnh làn sóng tinh giản nhân sự,  việc xác định sớm mục tiêu có thể giúp mỗi người chủ động hơn khi thu nhập thay đổi hoặc mất việc.

Theo ông Phương, khi đạt được mức tài chính phù hợp, một người có thể chủ động chuyển sang công việc khác thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công việc hiện tại.

Bà Jessie Li, FSA, Giám đốc Khu vực Đông và Đông Nam Á của SOA, cho rằng nếu một người nghỉ hưu ở tuổi 40, “bài toán” đặt ra là phải sắp xếp cho 40 năm tiếp theo mà không phụ thuộc vào một công việc toàn thời gian cố định. Ngoài tiền, kế hoạch này còn liên quan đến việc sử dụng thời gian, duy trì dòng tiền và sức khỏe.

Ông Chung Bá Phương cũng cho rằng nếu nghỉ hưu ở tuổi 40, tài sản quan trọng không chỉ là tiền, đất hay vàng mà còn là chính bản thân mỗi người. Việc tiếp tục học hỏi, phát triển năng lực và duy trì một công việc yêu thích có thể giúp một người tiếp tục tạo ra thu nhập ngay cả khi đã “nghỉ hưu”.

Theo các chuyên gia, giải pháp để đạt được con số mục tiêu tài chính để nghỉ hưu phụ thuộc vào điều kiện và “khẩu vị” của từng người - Ảnh: Booking.com

“Một người đã nghỉ hưu nhưng vẫn có giá trị, tiếp tục học hỏi và phát triển thì ở tuổi 30, 40 hay 50 vẫn có thể được xã hội cần đến. Khi đó, nghỉ hưu không nhất thiết đồng nghĩa với việc chấm dứt công việc”, ông Phương nói.

Trong khi đó, dưới góc độ doanh nghiệp, bà Phei San Teng, FSA, Giám đốc Định phí, AIA Vietnam, cho biết tại nhiều thị trường, thuật ngữ “insurance agent” đang dần được thay bằng “life planner” hoặc “financial advisor”, phản ánh phạm vi tư vấn ngày càng mở rộng từ bảo vệ sang hoạch định tài chính dài hạn.

“Khi chuẩn bị cho nghỉ hưu, cá nhân cần xem xét lạm phát, khả năng khoản tiết kiệm hiện tại có đủ khi không còn việc làm, chi phí y tế trong tương lai và việc không còn các phúc lợi từ người sử dụng lao động”, bà Phei San Teng chia sẻ.