Mưu trí đánh tàu địch trên sông Lô

Nắm được thông tin địch chuẩn bị một đoàn tàu từ Tuyên Quang xuôi sông Lô đi ứng cứu 2 tàu chở quân và hàng tiếp viện từ Hà Nội lên bị ta bắn chặn đánh ở Khoan Bộ (nay thuộc xã Hải Lựu, tỉnh Phú Thọ), Bộ tư lệnh Khu 10 quyết định chọn khu vực ngã ba sông Lô và sông Chảy thuộc địa phận thôn Lã Hoàng, xã Chí Đám, huyện Đoan Hùng (nay thuộc xã Chí Đám, tỉnh Phú Thọ)-nơi địa hình, địa thế thuận lợi để tổ chức trận địa phục kích đánh tàu địch. Theo kế hoạch, đêm 23-10-1947, các lực lượng tham gia trận đánh bí mật chiếm lĩnh trận địa, triển khai thế trận phục kích, sẵn sàng chiến đấu.

11 giờ 30 phút ngày 24-10-1947, địch cho máy bay trinh sát và bắn phá các khu vực nghi ta phục kích dọc bờ sông Lô, sau đó điều 5 tàu chiến có 6 máy bay yểm trợ từ Tuyên Quang xuôi sông Lô đi ứng cứu 2 tàu bị ta chặn đánh tại Khoan Bộ. Khi tới khu vực Chí Đám, chúng lọt vào trận địa phục kích của ta. Cuộc chiến đấu diễn ra tại đây đánh dấu bước phát triển về hiệu quả vận dụng sáng tạo chiến thuật phục kích đánh tàu địch trên sông nước vùng trung du. Trong điều kiện tàu địch cơ động trên sông có máy bay yểm trợ, dựa vào địa hình thuận lợi, ta chủ động bố trí thế trận phục kích hợp lý và tổ chức nghi binh lừa địch.

Về thế trận phục kích, các đơn vị thuộc Khu 10, như Trung đội 200 bố trí pháo 75mm ở khu vực gần Bến Xiểng; Trung đội 225 bố trí pháo 75mm ở Gò Đồn (bến phà Đoan Hùng). Đây là lần đầu tiên ta bố trí 2 khẩu pháo binh tạo ra xạ giới bắn tàu địch trên đoạn sông dài 1km. Phối hợp với pháo binh đánh tàu, tiểu đoàn bộ binh bố trí ven sông, từ đầu cầu sông Chảy tới Lã Hoàng, sẵn sàng đánh địch từ dưới sông lên và chặn quân tiếp viện bằng đường bộ. Đại đội pháo phòng không 12,7mm bố trí trên các mỏm đồi phía sau khẩu đội pháo ở Xóm Mon, đón đánh máy bay địch.

Tàu chiến của thực dân Pháp bị quân ta đánh đắm trên sông Lô trong Chiến dịch Việt Bắc-Thu Đông năm 1947. Ảnh: TTXVN 

Về nghi binh, dân quân du kích xã Chí Đám dùng bưởi bôi đen thả ngang sông giả làm thủy lôi ngăn cản tàu địch. Dân quân du kích xã Hữu Đô (nay là xã Đoan Hùng) dùng rơm, mồi nhựa thông tạo khói nghi binh, thu hút hỏa lực địch. Dân quân du kích xã Bằng Luân làm nhiệm vụ cảnh giới, tuần tra, đốt pháo cối trong thùng sắt, tạo âm thanh uy hiếp tinh thần binh lính địch.

Thành công nổi bật là cách đánh sáng tạo, hiệp đồng chặt chẽ giữa các lực lượng pháo binh, bộ binh và dân quân du kích. 12 giờ ngày 24-10-1947, khi đoàn tàu địch lọt vào trận địa phục kích của ta ở thôn Lã Hoàng và làng Ngọc Trúc (xã Chí Đám), lập tức hiệu lệnh chiến đấu được truyền tới các đơn vị. Trên bộ, Trung đội 200 bố trí ở cạnh miếu xóm Mon chờ chiếc tàu LCM (loại tàu nhỏ, bọc sắt, có hỏa lực mạnh) đi đầu lọt vào khu vực trận địa phục kích. Các trận địa nghi binh khói lửa bốc lên nghi ngút thu hút sự chú ý của địch, khẩu đội pháo 75mm của Trung đội 200 tập trung bắn chiếc đi đầu, tàu trúng đạn chìm ngay.

Dưới sông, bị ta đánh bất ngờ, 4 tàu địch còn lại hốt hoảng tản ra, một chiếc tàu LCT (loại tàu chở khoảng hơn 200 quân và 32 tấn hàng, trang bị trung liên, cối, pháo cỡ 20mm đến 75mm) ở phía sau vượt lên. Pháo binh ta chờ tàu địch lượn sát bờ phía Tây, vào đúng tầm bắn thì nổ súng, tàu bị trúng đạn bốc cháy dữ dội. Trước tình thế 2 chiếc tàu bị ta bắn chìm, chiếc LCVT (tàu đổ bộ loại nhỏ, trọng tải 15 tấn) đi cuối đội hình hoảng sợ không dám vượt qua khu vực trận địa ta đang phục kích, vội quay đầu rút chạy trở lại Tuyên Quang; 2 tàu còn lại cập bờ cho quân tiến công vào thôn Lã Hoàng. Tiểu đoàn bộ binh trấn giữ ở phía sau đồi Lã Hoàng đã chiến đấu quyết liệt gây cho địch một số thiệt hại.

Đến 17 giờ 30 phút ngày 24-10, địch ngừng tiến công trên bộ, rút quân xuống 2 tàu và tiếp tục cơ động đến thôn Ngọc Chúc. Phát hiện địch, pháo binh ta chặn đánh làm cả 2 tàu chiến của địch bị hỏng nặng. Cùng lúc, Đại đội pháo phòng không 12,7mm bắn trả quyết liệt một tốp máy bay địch ném bom, bắn phá trận địa ta; một chiếc trúng đạn rơi xuống Tuyên Quang. Trận đánh kết thúc.

Trận phục kích đánh tàu địch trên sông Lô chứng tỏ rằng ta đã tổ chức lực lượng hợp lý, bộ binh bảo vệ, đặt pháo sát bờ, ngắm bắn trực tiếp, tập trung cả 2 khẩu diệt từng mục tiêu; tổ chức đốt khói nghi binh, thu hút máy bay địch... Do đó, với trang bị kỹ thuật kém, ta vẫn bắn cháy tàu giặc, bảo vệ được pháo. Đồng thời, mở ra một phương pháp mới là “đặt gần-bắn thẳng” của lực lượng pháo binh ta. Trận đánh này có ý nghĩa quan trọng, tạo điều kiện cho nhiều trận đánh thắng lợi trên sông Lô.

Mặc dù đã diễn ra cách đây gần 80 năm nhưng trận đánh tàu địch trên sông Lô vẫn nguyên giá trị, cần tiếp tục kế thừa, vận dụng sáng tạo phù hợp với điều kiện chiến tranh bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Đó là việc chủ động chọn đúng địa bàn có địa hình, địa thế thuận lợi, bố trí lực lượng tạo thành một thế trận phục kích hiểm hóc đánh tàu địch trên sông với các lực lượng hợp lý và tổ chức các hình thức nghi binh lừa địch. Đặc biệt là tổ chức hiệp đồng chiến đấu chặt chẽ giữa các lực lượng bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích, với cách đánh mưu trí, sáng tạo, linh hoạt, vừa đánh tàu địch trên sông, vừa đánh cả quân trên bộ và đánh máy bay địch trên không ở bất kỳ tình huống nào.