Mỹ áp thuế mới 50% đối với hàng hóa Canada: Mặt trận mới trong cuộc chiến thương mại toàn cầu?

Các mức thuế mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 19/8 và cũng sẽ được áp dụng đối với các sản phẩm sữa, bể bơi, đồ nội thất, cần câu, hạt giống, quần áo, tóc giả cùng nhiều mặt hàng khác.

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ cho biết, mức thuế mới sẽ áp dụng đối với gần 20 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Canada, tương đương khoảng 5,2% trong tổng giá trị 382 tỷ USD hàng hóa Mỹ nhập khẩu từ nước này trong năm 2025, theo số liệu của Cục Thống kê Dân số Mỹ.

“Trong khi chính quyền tiếp tục thúc đẩy các thỏa thuận thương mại công bằng và có đi có lại với các đối tác, Canada, không giống những đối tác và đồng minh khác, vẫn tiếp tục trả đũa Mỹ vì những nỗ lực tái cân bằng thương mại và bảo vệ các ngành công nghiệp của Mỹ trong những lĩnh vực nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia”, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tuyên bố.

Canada sẵn sàng tiếp tục đàm phán

Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết, Chính phủ của ông đã đưa ra những đề xuất toàn diện nhằm giải quyết tranh chấp thương mại với Washington, đồng thời khẳng định các mức thuế trước đây của ông Trump vi phạm hiệp định thương mại Bắc Mỹ.

“Tranh chấp thương mại này đã làm gia tăng chi phí đối với các gia đình, đặc biệt tại Mỹ”, ông Carney nói. “Canada sẵn sàng tham gia các cuộc thảo luận chuyên sâu nhằm giải quyết những vấn đề còn tồn tại với Mỹ, vì lợi ích chung của người dân hai nước”.

Chính quyền Tổng thống Trump từ lâu chỉ trích Canada và Trung Quốc vì áp dụng các biện pháp trả đũa sau hàng loạt mức thuế mà ông Trump tìm cách triển khai kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm 2025.

Ông Greer đã không đưa Canada vào các cuộc đàm phán đang diễn ra với Mexico về những thay đổi mà Mỹ muốn thực hiện trong Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Trong tuần này, ông Greer tiến hành các cuộc đàm phán song phương về USMCA tại Mexico City.

Lần đầu tiên sử dụng Điều 338

Với việc áp mức thuế mới với Canada, Tổng thống Trump viện dẫn Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930. Điều khoản này cho phép Tổng thống Mỹ áp mức thuế trừng phạt lên tới 50% đối với các đối tác thương mại bị xác định có hành vi phân biệt đối xử với hàng hóa Mỹ. Đây được cho là lần đầu tiên Điều 338 được sử dụng trong gần một thế kỷ tồn tại của đạo luật.

Đạo luật Thuế quan năm 1930 và Điều 338 thường được biết đến qua đợt tăng thuế quy mô lớn của Mỹ cùng những biện pháp trả đũa sau đó. Theo các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế, những chính sách này đã làm trầm trọng thêm cuộc Đại suy thoái trong thập niên 1930.

Ông John Veroneau, cựu quan chức thương mại Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush và là người có nhiều nghiên cứu về đạo luật cho biết, Điều 338 ban đầu được xây dựng nhằm bảo đảm các quốc gia áp dụng thuế quan một cách bình đẳng, không dành ưu đãi cho một số nước nhưng gây bất lợi cho hàng xuất khẩu của Mỹ.

Theo ông Veroneau, một số Tổng thống Mỹ, trong đó có Franklin D. Roosevelt, từng cân nhắc áp thuế theo Điều 338. Tuy nhiên, không có hồ sơ nào cho thấy một tổng thống thực sự sử dụng điều khoản này trước các tuyên bố của ông Trump ngày 20/7.

“Ít nhất có thể nói rằng việc sử dụng thẩm quyền này để áp thuế trả đũa những mức thuế vốn được ban hành nhằm đáp trả các hành động trước đó của Mỹ là điều đầy nghịch lý”, ông Veroneau, hiện là cố vấn cấp cao tại hãng luật Covington & Burling, nhận định.

“Những mức thuế này có thể hợp pháp theo Điều 338, nhưng ít nhất chúng vi phạm tinh thần của điều khoản này, vốn hướng tới việc xây dựng một thế giới trong đó các quốc gia áp dụng mức thuế như nhau đối với cùng một loại hàng hóa từ tất cả các nước”, ông nói, đồng thời cho rằng ông Trump đã rời xa nguyên tắc này theo cách “cực đoan nhất”.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các nền kinh tế lớn đã thiết lập cơ chế thuế quan “tối huệ quốc” thông qua Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại, nhằm ngăn chặn sự trở lại của các chính sách kinh tế “làm nghèo nước láng giềng” trước chiến tranh, vốn đặc trưng bởi những hạn chế thương mại cạnh tranh và hoạt động phá giá tiền tệ.

Một số mặt hàng quan trọng được miễn thuế

Các mức thuế mới của ông Trump dự kiến được áp dụng bất kể hàng hóa có đủ điều kiện được miễn thuế theo USMCA hay không. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ miễn trừ một số nhóm hàng quan trọng, bao gồm năng lượng, kali, thủy sản, khoáng sản thiết yếu và những sản phẩm đã chịu thuế theo Điều 232.

Trong số những căn cứ để áp thuế, Nhà Trắng viện dẫn hệ thống quản lý nguồn cung sản phẩm sữa mang tính “bảo hộ” của Canada, cũng như các mức thuế và hạn ngạch áp dụng đối với ô tô nhập khẩu từ Mỹ nhưng không được áp dụng tương tự đối với xe đến từ một số quốc gia khác.

Thủ tướng Carney cho rằng Canada “chỉ đơn thuần áp dụng mức thuế tương ứng, đúng với quyền của mình” để đáp trả thuế quan của Mỹ đối với ngành ô tô, vốn bị Ottawa xác định là vi phạm USMCA.

Washington cũng nhấn mạnh rằng hầu hết các tỉnh của Canada đã ngừng bán đồ uống có cồn của Mỹ để đáp trả những mức thuế trước đó của Washington.

Theo Nhà Trắng, lượng ô tô Mỹ nhập khẩu vào Canada đã giảm 22% trong năm qua, trong khi lượng đồ uống có cồn của Mỹ nhập vào thị trường này giảm tới 81%.

Bà Diamond Isinger, cựu cố vấn cấp cao phụ trách quan hệ Mỹ - Canada của cựu Thủ tướng Justin Trudeau, nhận định ông Carney có rất ít khả năng buộc chính quyền các tỉnh nối lại việc bán đồ uống có cồn của Mỹ.

“Nếu không áp dụng một số biện pháp đặc biệt, chính thủ hiến của các tỉnh mới là người quyết định có nhập trở lại đồ uống có cồn hay không”, bà Isinger cho biết.