Mỹ áp thuế mới với 60 nền kinh tế, đối tác thương mại đồng loạt phản ứng

Chuyển sang cơ sở pháp lý mới để duy trì chính sách thuế quan

Từ ngày 24-7 (giờ Mỹ), Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) chính thức áp dụng mức thuế mới từ 10% đến 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, chiếm khoảng 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của nước này. Chính sách mới thay thế mức thuế tạm thời 10% được áp dụng theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, vốn đã hết hiệu lực sau thời hạn tối đa 150 ngày.

Khác với các biện pháp thuế trước đây dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) - vốn bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi đầu năm, lần này chính quyền Tổng thống Donald Trump viện dẫn Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Đây là công cụ pháp lý từng được Mỹ sử dụng trong nhiều tranh chấp thương mại và được đánh giá có cơ sở pháp lý vững chắc hơn.

Theo USTR, cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng kết luận rằng nhiều đối tác thương mại chưa áp dụng hoặc thực thi hiệu quả các biện pháp ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức tham gia chuỗi cung ứng. Trên cơ sở đó, Washington quyết định áp thuế nhằm gây sức ép buộc các đối tác tăng cường các tiêu chuẩn về lao động. Những nền kinh tế được đánh giá đã có các biện pháp kiểm soát hoặc cam kết chống lao động cưỡng bức sẽ chịu mức thuế 10%, trong khi các đối tác còn lại phải chịu mức thuế 12,5%. Chính quyền Mỹ khẳng định đây là bước đi mạnh mẽ nhất từ trước đến nay nhằm thúc đẩy quyền lao động trên phạm vi toàn cầu, đồng thời tạo sân chơi bình đẳng hơn cho doanh nghiệp và người lao động Mỹ.

Nhiều mặt hàng được miễn trừ, thuế không áp dụng đồng loạt

Mặc dù mở rộng phạm vi áp thuế, Washington vẫn duy trì nhiều trường hợp miễn trừ nhằm hạn chế tác động đến nền kinh tế trong nước. Các mặt hàng như phân bón, một số loại nhiên liệu, dầu khí, thực phẩm, ô tô, một số kim loại, dược phẩm cùng nhiều nguyên liệu mà Mỹ chưa thể tự sản xuất vẫn được miễn áp thuế. Trước đó, Tổng thống Donald Trump cũng tuyên bố các loại thuốc cùng dòng nhập khẩu vào Mỹ sẽ tiếp tục được hưởng mức thuế 0% trong thời hạn hai năm.

Đối với Canada và Mexico, phần lớn hàng hóa đáp ứng các quy định của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) tiếp tục được miễn áp dụng mức thuế mới. Song song với cơ chế thuế theo Mục 301, chính quyền Mỹ vẫn duy trì các mức thuế theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 đối với thép, nhôm, ô tô, linh kiện ô tô và nhiều mặt hàng khác với lý do bảo vệ an ninh quốc gia. Ngoài ra, USTR cũng đang tiến hành thêm nhiều cuộc điều tra mới theo Mục 301, trong đó có cuộc điều tra về tình trạng dư thừa công suất sản xuất tại 16 đối tác thương mại. Nếu có kết luận bất lợi, Washington có thể tiếp tục áp dụng các mức thuế bổ sung trong thời gian tới.

Các đối tác thương mại đồng loạt phản đối

Ngay sau khi quyết định có hiệu lực, nhiều đối tác thương mại lớn của Mỹ đã lên tiếng phản đối. Liên minh châu Âu (EU) bác bỏ cáo buộc không kiểm soát hiệu quả lao động cưỡng bức, đồng thời cho rằng khối này đã áp dụng nhiều quy định nghiêm ngặt về quyền lao động và chuỗi cung ứng. Nhật Bản bày tỏ "lấy làm tiếc" trước quyết định của Mỹ, khẳng định các doanh nghiệp nước này luôn tuân thủ các quy định thương mại quốc tế. Hàn Quốc cho biết Washington đã tái khẳng định sẽ tôn trọng thỏa thuận thương mại song phương, trong đó duy trì mức thuế trần 15%. Tuy nhiên, giới phân tích nước này vẫn lo ngại tổng mức thuế có thể tiếp tục tăng nếu Mỹ triển khai thêm các biện pháp mới.

Singapore gọi mức thuế 12,5% là "vô lý về mặt kinh tế", nhấn mạnh Mỹ hiện vẫn đang đạt thặng dư thương mại với quốc đảo này. Australia cũng cho rằng quyết định của Washington không phù hợp với Hiệp định Thương mại Tự do song phương, đồng thời khẳng định nước này sở hữu một trong những hệ thống chống lao động cưỡng bức nghiêm ngặt nhất thế giới. Theo dự báo của công ty tư vấn EY Oceania, mức thuế mới có thể khiến kim ngạch xuất khẩu của Australia sang Mỹ giảm khoảng 1,6 tỷ AUD mỗi năm. Mexico cho biết khoảng 80% hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ sẽ không bị ảnh hưởng do đáp ứng quy định của USMCA, trong khi các mặt hàng ngoài hiệp định sẽ chịu mức thuế mới. Brazil tuyên bố biện pháp của Mỹ là "tùy tiện và vô lý", đồng thời để ngỏ khả năng kiện lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và áp dụng các biện pháp đáp trả.

Các chuyên gia nhận định việc chuyển sang sử dụng Mục 301 giúp chính quyền Tổng thống Donald Trump duy trì chính sách thuế quan sau những thất bại pháp lý trước đó. Tuy nhiên, các biện pháp mới nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục đối mặt với các tranh chấp pháp lý và có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa Mỹ với các đối tác lớn trong thời gian tới. Đồng thời, dù mức thuế mới về cơ bản kế thừa gánh nặng mà các nhà nhập khẩu Mỹ đang phải chịu, tác động đối với giá cả hàng hóa và chuỗi cung ứng toàn cầu có thể sẽ dần bộc lộ trong những tháng tiếp theo.