Mỹ bất ngờ nhấn mạnh vai trò đa phương nhằm làm suy yếu một lĩnh vực bá chủ của Trung Quốc

Theo báo Liên hợp Buổi sáng của Singapore, hiện nay, khoảng 60% hoạt động thăm dò và khai thác khoáng sản then chốt trên toàn cầu, cùng 90% khâu chế biến sản xuất, đều do Trung Quốc kiểm soát.(Trong ảnh: Đất hiếm được bốc tại cảng để chuẩn bị xuất khẩu của Trung Quốc. Ảnh: AFP/TTXVN)

Báo Liên hợp Buổi sáng của Singapore cho biết vào ngày 4/2, Mỹ đã tổ chức Hội nghị Bộ trưởng về Khoáng sản then chốt tại Washington. Tổng cộng có 55 quốc gia, gồm Nhật Bản, Anh, Pháp, Đức, Italy, Canada, Ấn Độ, Hàn Quốc, Australia và Singapore… đã được mời tham dự hội nghị.

Phát biểu tại hội nghị Phó Tổng thống Mỹ JD. Vance không nêu đích danh nhưng chỉ trích Trung Quốc vì năm ngoái đã có động thái mạnh tay hạn chế xuất khẩu đất hiếm và các khoáng sản then chốt khác, gây gián đoạn chuỗi cung ứng của ngành sản xuất công nghệ toàn cầu.

Hiện nay, khoảng 60% hoạt động thăm dò và khai thác khoáng sản then chốt trên toàn cầu, cùng 90% khâu chế biến sản xuất, đều do Trung Quốc kiểm soát.

Ông Vance nói: “Tôi tin rằng nhiều quốc gia trong năm ngoái đã rút ra những bài học đau đớn, nhận ra nền kinh tế của chúng ta phụ thuộc sâu sắc đến mức nào vào các khoáng sản then chốt này…… Chúng ta phải giải quyết vấn đề người khác thông qua việc bán phá giá khoáng sản then chốt vào thị trường của chúng ta, gây tổn hại cho các nhà sản xuất trong nước”.

Mục tiêu của liên minh thương mại khoáng sản then chốt là bao phủ quy mô tương đương hai phần ba nền kinh tế toàn cầu.

Ông Vance cho biết, nếu không ổn định được giá cả, để tình trạng biến động khó lường tiếp diễn, thì sẽ rất khó thu hút đầu tư dài hạn, đồng thời giải thích thêm: “Chúng tôi sẽ thiết lập giá chuẩn cho từng giai đoạn trong chuỗi sản xuất khoáng sản then chốt; mức giá này phản ánh giá trị thị trường công bằng trong thế giới thực. Đối với các thành viên tham gia cơ chế thương mại ưu đãi này, những mức giá chuẩn đó sẽ đóng vai trò là giá sàn, được duy trì thông qua các mức thuế có thể điều chỉnh, nhằm bảo đảm tính khả tín của giá cả”.

Theo phân tích của hãng tin AFP (Pháp), Tổng thống Mỹ Donald Trump vốn luôn tỏ ra coi nhẹ việc tham gia các liên minh quốc tế, nhưng lần này lại kêu gọi các nước liên kết với Mỹ về khoáng sản then chốt, thực chất là nhằm xây dựng một chuỗi cung ứng thay thế, để đối phó với vị thế thống trị hiện nay của Trung Quốc.

Liên quan tới vấn đề này, đài RFI của Pháp ngày 6/2 cho biết thêm, Tổng thống Trump lâu nay vẫn chủ trương “Nước Mỹ trên hết”, thậm chí là “Chỉ có nước Mỹ”, nhưng lần này, rút kinh nghiệm từ việc Bắc Kinh siết chặt kiểm soát đất hiếm vào năm ngoái khiến một số doanh nghiệp phương Tây phải ngừng hoạt động, nhà lãnh đạo Mỹ đã chuyển sang chiến lược đa phương.

Dù Tổng thống Trump kêu gọi các quốc gia tham gia, ông vẫn tìm cách để Mỹ giữ vai trò chủ đạo trong lĩnh vực này. Chẳng hạn, ngay ngày hôm trước diễn ra Hội nghị Bộ trưởng về Khoáng sản then chốt tại Washington, nhà lãnh đạo Mỹ đã công bố “Dự án Vault” (Project Vault), với kế hoạch xây dựng một kho dự trữ chiến lược khoáng sản then chốt trị giá 12 tỷ USD.

Cái gọi là khoáng sản then chốt hay khoáng sản chiến lược bao gồm hàng chục loại vật liệu, như cobalt, nickel, mangan, graphite và lithium. Trong đó còn có đất hiếm, một nhóm xác định gồm 17 nguyên tố kim loại, với chuỗi sản xuất chủ yếu do Trung Quốc chi phối.

Trung Quốc đã tận dụng quyền kiểm soát của mình đối với hoạt động chế biến nhiều loại khoáng sản như một đòn bẩy địa kinh tế, đôi khi thông qua việc hạn chế xuất khẩu, ép giá và cản trở các nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các quốc gia khác, qua đó kiểm soát nguồn cung vật liệu dùng cho chất bán dẫn, xe điện và thậm chí cả vũ khí tiên tiến.

Tuy nhiên, nếu Tổng thống Trump không phát động cuộc chiến thương mại toàn cầu vào tháng 4 năm ngoái, thì vị thế của các khoáng sản then chốt, bao gồm cả đất hiếm, có lẽ cũng không được coi trọng đến vậy.

Cuộc tranh chấp thương mại lấy đối đầu Mỹ-Trung làm trung tâm này, ở một mức độ nào đó, có thể nói đất hiếm đã đóng vai trò then chốt trong việc buộc cuộc chiến thương mại phải tạm dừng.

Khi chiến tranh thương mại song phương không ngừng leo thang, quyền kiểm soát đất hiếm của Trung Quốc đạt đỉnh vào tháng 10 năm ngoái.

Ngày 9/10/2025, Bộ Thương mại Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia đã siết chặt nghiêm ngặt việc xuất khẩu đất hiếm và các công nghệ liên quan.

Mỹ lập tức cho rằng Bắc Kinh đang tìm cách thực thi “thẩm quyền ngoài lãnh thổ”, vươn tay ra toàn cầu nhằm bóp nghẹt Mỹ.

Tổng thống Trump đe dọa từ ngày 1/11/2025 sẽ nâng thuế đối với Trung Quốc lên 100%, trong khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent chỉ trích các biện pháp kiểm soát đất hiếm mới nhất của Bắc Kinh là hành động “đối đầu với thế giới”.

Cuối cùng, Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đạt được thỏa thuận tại Hội nghị thượng đỉnh Busan (Hàn Quốc).

Theo đó, Mỹ nới lỏng một phần kiểm soát xuất khẩu chip sang Trung Quốc, còn Trung Quốc nới lỏng quy trình phê duyệt xuất khẩu đất hiếm.

Theo đài RFI của Pháp ngày 6/2/2026.Tổng thống Trump lâu nay vẫn chủ trương “Nước Mỹ trên hết”, thậm chí là “Chỉ có nước Mỹ”, nhưng lần này, rút kinh nghiệm từ việc Bắc Kinh siết chặt kiểm soát đất hiếm vào năm ngoái khiến một số doanh nghiệp phương Tây phải ngừng hoạt động, nhà lãnh đạo Mỹ đã chuyển sang chiến lược đa phương. (Trong ảnh: Tổng thống Mỹ Donald Trump - trái - trong cuộc gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Busan, Hàn Quốc ngày 30/10/2025. Ảnh: REUTERS/TTXVN)

Giờ đây, Washington mong muốn xây dựng một cơ chế quốc tế nhằm bảo đảm nguồn cung các thành phần có ý nghĩa sống còn đối với đổi mới công nghệ, sức mạnh kinh tế và an ninh quốc gia.

Washington hy vọng thông qua đó sẽ “mở khóa” dòng vốn đầu tư tư nhân cho các dự án khai thác và chế biến vốn khó cạnh tranh với năng lực sản xuất chi phí thấp của Trung Quốc.

Cách làm này có thể tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu đối với các vật liệu then chốt của công nghệ tiên tiến, nhưng trong ngắn hạn sẽ làm tăng chi phí của các nhà sản xuất và gia tăng căng thẳng thương mại với Bắc Kinh.

Trong bản tin phát đi vào chiều 5/2, Tân Hoa xã cho biết cùng ngày, khi trả lời câu hỏi liên quan đến cái gọi là “liên minh khoáng sản then chốt” do Mỹ thiết lập, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nhấn mạnh rằng Bắc Kinh phản đối bất kỳ quốc gia nào làm gián đoạn trật tự kinh tế và thương mại quốc tế thông qua các quy tắc của “những nhóm nhỏ”.

Trước đó, theo báo Liên hợp Buổi sáng, khi trả lời báo chí về việc Mỹ tổ chức Hội nghị Bộ trưởng về Khoáng sản then chốt tại Washington, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington cho biết: “Trung Quốc từ lâu đã đóng vai trò quan trọng và mang tính xây dựng trong việc duy trì an toàn và ổn định cho ngành công nghiệp toàn cầu và nguồn cung khoáng sản then chốt, và sẵn sàng tiếp tục tích cực đóng góp cho mục tiêu này”.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc