Mỹ cân nhắc nới lỏng trừng phạt để đổi lấy cam kết từ Iran

Sau nhiều tháng xung đột làm gia tăng bất ổn tại Trung Đông, Mỹ và Iran được cho là đang thảo luận một dự thảo thỏa thuận mới, trong đó Washington cân nhắc nới lỏng đáng kể các biện pháp trừng phạt kinh tế để đổi lấy những cam kết từ Tehran về vấn đề hạt nhân và an ninh hàng hải.

Theo các nội dung được tiết lộ từ dự thảo biên bản ghi nhớ, Iran có thể được hưởng hàng loạt ưu đãi kinh tế nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện mà hai bên đang đàm phán.

Theo dự thảo, Iran sẽ được phép nối lại hoạt động xuất khẩu dầu gần như ngay lập tức sau khi thỏa thuận được ký kết. Ảnh: magnific

Đòn bẩy kinh tế cho hòa bình

Theo dự thảo, Iran sẽ được phép nối lại hoạt động xuất khẩu dầu gần như ngay lập tức sau khi thỏa thuận được ký kết. Bộ Tài chính Mỹ dự kiến cấp các miễn trừ liên quan đến dầu thô, sản phẩm hóa dầu, vận tải, ngân hàng và bảo hiểm, qua đó tạo điều kiện để hoạt động thương mại của Iran dần trở lại bình thường. Đây được xem là nguồn hỗ trợ quan trọng đối với nền kinh tế nước này sau nhiều năm chịu các biện pháp trừng phạt quốc tế.

Bên cạnh đó, Mỹ cùng các đối tác khu vực được cho là đang xây dựng kế hoạch hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế Iran với nguồn tài chính tối thiểu 300 tỷ USD. Dự thảo cũng đề cập khả năng giải phóng một phần tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài, giúp Tehran tiếp cận thêm nguồn lực tài chính mà nước này nhiều năm qua liên tục tìm cách khôi phục.

Một quan chức Mỹ cho biết những lợi ích kinh tế nói trên không phải là sự nhượng bộ vô điều kiện. Theo quan chức này, đây là một "thỏa thuận dựa trên hiệu quả thực hiện", đồng nghĩa Iran chỉ được hưởng các ưu đãi nếu tuân thủ đầy đủ các cam kết về hạt nhân, đồng thời bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.

Đối với Washington, các điều khoản kinh tế được xem là công cụ nhằm thúc đẩy Iran chấp nhận các ràng buộc lâu dài về chương trình hạt nhân, giảm nguy cơ xung đột quân sự và góp phần ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.

Từ góc độ kinh tế quốc tế, việc bảo đảm lưu thông tại eo biển Hormuz có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuyến hàng hải này hiện vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng được giao dịch trên toàn thế giới. Nếu hoạt động vận tải được khôi phục ổn định, áp lực đối với giá năng lượng toàn cầu có thể giảm bớt, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và kiềm chế lạm phát tại nhiều quốc gia.

Phản ứng trái chiều từ nội bộ nước Mỹ

Tuy nhiên, quy mô các ưu đãi kinh tế dành cho Iran đang trở thành chủ đề gây tranh cãi tại Mỹ. Nhiều chính trị gia và chuyên gia an ninh cho rằng Washington có thể đang chấp nhận mức độ nhượng bộ quá lớn khi chưa có đầy đủ bảo đảm về kết quả cuối cùng của thỏa thuận.

Cựu Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Nikki Haley bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ. Trên mạng xã hội X, bà cho rằng nếu các thông tin về việc miễn trừ xuất khẩu dầu là chính xác thì "Iran sẽ thắng", đồng thời khẳng định không nên nới lỏng các biện pháp trừng phạt ngay từ giai đoạn đầu.

Mark Dubowitz, Giám đốc điều hành Tổ chức Bảo vệ Dân chủ, cũng bày tỏ sự hoài nghi đối với dự thảo hiện nay. Theo ông, chính quyền Mỹ đang đối mặt với phản ứng từ nhiều phía khi một số điều khoản quan trọng của thỏa thuận vẫn chưa được công bố đầy đủ.

Trong khi đó, Brett Erickson, Giám đốc điều hành Obsidian Risk Advisors, cho rằng dự thảo hiện tại có thể mang lại cho Iran những lợi ích tài chính rất lớn. Ông nhận định sau nhiều tháng sử dụng các biện pháp gây sức ép kinh tế và ngoại giao, Washington đang cân nhắc một cách tiếp cận linh hoạt hơn nhằm đạt được mục tiêu dài hạn về an ninh khu vực.

Dù còn nhiều ý kiến trái chiều, dự thảo đang được thảo luận cho thấy Mỹ có thể đang cân nhắc kết hợp giữa sức ép và các biện pháp khuyến khích kinh tế trong quan hệ với Iran. Nếu đạt được đồng thuận, thỏa thuận này không chỉ tác động đến quan hệ giữa hai nước mà còn có thể ảnh hưởng đáng kể tới an ninh, thương mại năng lượng và sự ổn định của Trung Đông trong những năm tới.

(Tổng hợp)