Mỹ chuẩn bị “đòn trừng phạt khắc nghiệt nhất lịch sử” với Iran

Một người phụ nữ đi ngang qua bức tranh tường mô tả cố lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, trên một con phố ở Tehran, Iran, ngày 13/8. Ảnh: Reuters.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington sẽ áp đặt “các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử” đối với Iran, đồng thời ám chỉ rằng sức ép kinh tế tối đa có thể giúp Mỹ giảm nhu cầu tiến hành những chiến dịch quân sự quy mô lớn mới.

Phát biểu của ông Bessent hôm thứ Năm được đưa ra một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiến hành “chiến tranh kinh tế” và cảnh báo mọi quốc gia cung cấp “bất kỳ loại phao cứu sinh nào” cho Iran sẽ phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.

Ông Bessent cho biết Washington sẽ công bố chi tiết gói biện pháp mới vào tuần tới.

Những lời đe dọa từ Mỹ lập tức tác động đến thị trường năng lượng. Giá dầu tăng lên mức cao nhất trong hơn ba tuần vào thứ Năm, khi giới đầu tư đánh giá nguy cơ cuộc chiến Mỹ-Iran kéo dài gần 6 tháng tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông.

“Tôi không chắc tại sao giá dầu lại tăng vì chuyện này”, ông Bessent nói với CNBC. Theo ông, nếu Mỹ thực sự áp dụng sức ép kinh tế tối đa, khả năng Washington nối lại một chiến dịch quân sự quy mô lớn có thể giảm xuống.

Cuộc xung đột đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, kéo các quốc gia vùng Vịnh vào vòng xoáy căng thẳng và gây chấn động thị trường toàn cầu. Iran từng cho thấy khả năng hạn chế hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trước tháng 2 từng vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu được giao dịch trên thế giới.

Mỹ và Iran đã hai lần công bố các thỏa thuận ngừng bắn, vào tháng 4 và tháng 6, với mục tiêu khôi phục hoạt động vận tải tự do qua Hormuz và tiến tới chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, cả hai thỏa thuận đều nhanh chóng đổ vỡ.

Chi tiết gói trừng phạt sẽ được công bố

Iran đã phải đối mặt với các lệnh trừng phạt kinh tế nghiêm khắc gần như liên tục trong gần 50 năm, kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Trước khi ông Bessent đưa ra phát biểu, Bộ Ngoại giao Iran lên án các biện pháp trừng phạt kinh tế và thương mại mới của Mỹ, gọi đây là “khủng bố kinh tế” và khẳng định các biện pháp này sẽ không làm người Iran dao động trong việc bảo vệ độc lập, phẩm giá và chủ quyền quốc gia.

Ông Bessent cho biết tại cuộc họp báo vào thứ Hai, ông sẽ công bố thêm chi tiết về gói trừng phạt mới và giải thích cụ thể Washington dự định làm gì với Iran.

“Đây là một cú đấm kép. Chúng ta có phong tỏa và chúng ta sẽ có các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử”, ông nói, đề cập đến lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran được áp đặt hồi tháng 4 và tạm dừng trong một tháng kể từ giữa tháng 6.

“Điều đó sẽ có tác dụng tại Iran và chúng ta sẽ làm chế độ này sụp đổ. Đã đến lúc các đồng minh và phần còn lại của thế giới phải đưa ra lựa chọn”, ông Bessent tuyên bố.

Động thái này có thể đặt Washington trước một bài toán khó với Trung Quốc. Theo dữ liệu năm 2025 của công ty phân tích Kpler, Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu bằng đường biển.

Nếu Mỹ tìm cách gây thêm sức ép lên Bắc Kinh vì tiếp tục giao thương với Tehran, Washington có nguy cơ phải đối mặt với các biện pháp trả đũa từ Trung Quốc – một trong những nhà xuất khẩu lớn sang Mỹ và là nguồn cung quan trọng đối với đất hiếm.

Khi được hỏi liệu Mỹ có thể nhắm mục tiêu vào Trung Quốc vì nước này tiếp tục làm ăn với Iran hay không, ông Bessent cho rằng nhiều cuộc trao đổi về vấn đề này nên được tiến hành kín đáo.

Ông nhấn mạnh Trung Quốc lấy khoảng một nửa nguồn năng lượng từ khu vực Vùng Vịnh, đồng thời cho rằng Bắc Kinh sẽ có lợi nếu tham gia vào nỗ lực của Washington.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington phản đối cách tiếp cận này, cho rằng “trừng phạt và gây sức ép không giúp giải quyết vấn đề”.

Bắc Kinh kêu gọi các bên liên quan hành động có trách nhiệm và giải quyết xung đột thông qua các biện pháp chính trị, ngoại giao.

“Hậu quả kinh tế nghiêm trọng”

Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội hôm thứ Tư, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiến hành “chiến tranh kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có” nhằm vào Iran.

Ông không nêu cụ thể Washington sẽ thực hiện những bước đi nào, cũng không chỉ đích danh quốc gia nào có thể trở thành mục tiêu. Tuy nhiên, tuyên bố của ông dường như có thể bao phủ cả các đồng minh Mỹ từng tham gia hỗ trợ hoặc trung gian cho các cuộc đàm phán hòa bình.

“Bất kỳ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ của mình cung cấp bất kỳ loại phao cứu sinh nào cho Iran sẽ phải đối mặt với HẬU QUẢ KINH TẾ KHỔNG LỒ”, ông Trump viết.

Tuy nhiên, chính Tổng thống Trump cũng đang chịu sức ép trong nước nhằm chấm dứt cuộc chiến vốn không được lòng nhiều người Mỹ. Giá nhiên liệu tăng đang kéo giảm tỷ lệ ủng hộ ông và có khả năng ảnh hưởng đến cơ hội của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho rằng những tuyên bố mới của ông Trump nhằm chuyển hướng sự chú ý của công chúng Mỹ khỏi các vấn đề kinh tế trong nước, trong đó có nợ công kỷ lục và lãi suất tăng cao.

Ông Araqchi cảnh báo việc Washington tiếp tục theo đuổi những chính sách mà Tehran cho là đã thất bại sẽ chỉ dẫn tới thêm thất bại và khiến người dân Iran xa rời hơn.

Dù vậy, một yếu tố khiến giới quan sát thận trọng là các tuyên bố và thông báo của Tổng thống Trump trên mạng xã hội không phải lúc nào cũng được triển khai đúng như những gì ông công bố.