Tổng thống Trump muốn 'đè bẹp' kinh tế Iran, Tehran có thể chọn cách 'câu giờ'?

Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Iran đang thay đổi chiến lược nhằm gây sức ép lên Tổng thống Trump thông qua các thị trường quốc tế. (Nguồn: The Hill)

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu Tổng thống Mỹ có duy trì được sức ép này khi những hệ lụy về kinh tế và chi phí chính trị ngày càng gia tăng?

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 19/8, ông Trump tuyên bố, Washington sẽ tiến hành “hoạt động kinh tế khắc nghiệt nhất từng được thực hiện nhằm vào bất kỳ quốc gia nào”. Động thái mới cho thấy chính quyền Mỹ đang tiếp tục mở rộng chiến dịch gây sức ép kinh tế nhằm cô lập Tehran và hạn chế khả năng tiếp cận nguồn tài chính của Iran.

Cách tiếp cận mới của Tổng thống Donald Trump được xem là bước điều chỉnh nhằm tạo dư địa chính trị sau khi các biện pháp quân sự chưa thể buộc Iran đầu hàng, trong khi nỗ lực đưa Tehran trở lại bàn đàm phán về chương trình hạt nhân cũng chưa đạt kết quả như kỳ vọng.

Trước đó, Washington từng đưa ra các đề xuất nhằm khuyến khích Iran nối lại đàm phán, với những ưu đãi được đề cập trong một bản ghi nhớ hồi tháng 6/2026.

Sức ép kinh tế khó làm Iran sụp đổ?

Tuyên bố của Tổng thống Mỹ được đánh giá là bước ngoặt mới nhất trong một cuộc xung đột liên tục chứng kiến những thay đổi về chiến thuật và nhiều lần điều chỉnh chính sách của Washington.

Tổng thống Trump hiện đã tạm dừng các cuộc đàm phán với Iran. Theo CNN, nhóm cố vấn của ông đã thông báo với các đồng minh rằng, Tổng thống đang chuyển sang một chiến lược gây sức ép kinh tế lâu dài, với kỳ vọng làm suy yếu nền kinh tế Iran và cuối cùng buộc Tehran phải đầu hàng.

Ông chủ Nhà Trắng cảnh báo sẽ trấn áp bất kỳ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan Chính phủ cung cấp bất kỳ hình thức hỗ trợ nào cho Iran.

Vị Tổng thống Mỹ cũng yêu cầu chấm dứt ngay lập tức mọi hoạt động có thể giúp Tehran duy trì nguồn lực kinh tế, bao gồm buôn lậu dầu, các dòng giao dịch và chuyển tiền mặt, hoạt động trao đổi tài sản, đăng ký tàu biển và sử dụng các công ty bình phong.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích hoài nghi về khả năng chiến lược gây sức ép kinh tế có thể buộc chính quyền Iran lùi bước trong cuộc đối đầu với Mỹ.

Tehran đã trải qua nhiều thập niên chịu các biện pháp trừng phạt kinh tế nghiêm khắc, chính quyền nước này cũng từng sử dụng các biện pháp đàn áp và gây sức ép kinh tế đối với chính người dân trong nước.

Ông Daniel Citrinowicz, cựu quan chức Cơ quan Tình báo Quốc phòng Israel cho rằng, những kỳ vọng về khả năng Iran sụp đổ dưới sức ép kinh tế có thể là sai lầm.

Ông nhấn mạnh: “Những người nghĩ rằng Iran sẽ sụp đổ dưới áp lực, tôi nghĩ họ đã nhầm”.

Theo ông, hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Iran đang thay đổi chiến lược nhằm gây sức ép lên Tổng thống Trump thông qua các thị trường quốc tế. Mặc dù sức ép kinh tế có thể gây ra những tổn thất nghiêm trọng đối với Iran, nhưng theo ông Daniel, điều đó chưa đủ để làm thay đổi cách tính toán của Tehran.

Mỹ vẫn có những lựa chọn khả thi

Để đạt được bất kỳ tiến triển nào, trang CNN nhận định, Tổng thống Trump không chỉ phải thay đổi cách tính toán của Tehran, mà trước hết còn phải duy trì được sự nhất quán trong chính sách của Washington.

Việc làm suy yếu hoặc phá hủy nền kinh tế Iran sẽ không thể diễn ra trong thời gian ngắn, mà có thể cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Điều này đòi hỏi một chiến lược dài hạn và sự kiên nhẫn mà Tổng thống Trump hiếm khi thể hiện trong các chính sách đối ngoại.

Iran vì thế có lý do để đặt cược vào khả năng Washington sẽ thay đổi hoặc từ bỏ chiến lược mới trước khi sức ép kinh tế đủ thời gian phát huy tác động. Nếu kịch bản này xảy ra, Tehran có thể tiếp tục duy trì lập trường hiện tại, chờ đợi những thay đổi trong chính sách của Mỹ thay vì chấp nhận các yêu cầu từ Washington.

Hiện Nhà Trắng đang đặt nhiều kỳ vọng vào sức mạnh quân sự để thực thi việc phong tỏa các tàu thuyền và cảng của Iran. Tuy nhiên, một chiến dịch thực sự hiệu quả nhằm cô lập Iran sẽ đòi hỏi nỗ lực phối hợp trên quy mô rộng, trải dài từ khu vực Vùng Vịnh đến châu Âu và châu Á.

Theo các chuyên gia, Washington vẫn có những lựa chọn khả thi để gia tăng sức ép thực chất đối với chính quyền Tehran.

Liệu Tổng thống Mỹ có duy trì được sức ép này khi những hệ lụy về kinh tế và chi phí chính trị ngày càng gia tăng. (Nguồn: PBS)

Ông Ludovic Hood, thành viên cấp cao tại Viện Hudson (Mỹ) kêu gọi Washington củng cố quan hệ với chính phủ Iraq và Lebanon nhằm thách thức ảnh hưởng của Tehran tại khu vực. Đồng thời, ông đề xuất Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gia tăng sức ép kinh tế đối với Trung Quốc - một trong những khách hàng mua dầu lớn của Iran.

Theo ông Hood, duy trì sức ép kinh tế trong thời gian dài có thể làm trầm trọng thêm tình trạng lạm phát và dòng vốn rút khỏi Iran, từ đó đẩy hệ thống ngân hàng vào khủng hoảng và làm suy yếu khả năng kiểm soát của chính quyền Tehran.

Tuy nhiên, việc gia tăng sức ép với Trung Quốc đặt Tổng thống Trump trước những lựa chọn khó khăn về ngoại giao. Washington đang chuẩn bị đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm cấp Nhà nước vào tháng 9/2026. Đây được xem là một trong những sự kiện đối ngoại đáng chú ý nhất trong năm của ông Trump.

Trong bối cảnh đó, việc Washington đồng thời tung ra các biện pháp trừng phạt có thể ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích kinh tế của Bắc Kinh ngay trước chuyến thăm sẽ là một bước đi đầy rủi ro. Bởi vậy, để chiến lược gây sức ép tối đa với Iran phát huy hiệu quả, Washington không chỉ cần siết chặt Tehran, mà còn phải duy trì được sự ủng hộ của các đồng minh và đối tác.

Biến số từ Iran

Đặc biệt, ngay cả khi Tổng thống Trump sẵn sàng chờ đợi để chiến dịch gây sức ép kinh tế phát huy tác dụng, kết quả vẫn phụ thuộc vào một biến số khác: Cách Iran lựa chọn đáp trả.

Tehran hiểu rằng, ông Trump có thể dễ bị tổn thương về chính trị khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ chỉ còn hơn hai tháng.

CNN nhận thấy, Iran dường như muốn khai thác áp lực đó và đẩy Tổng thống Mỹ vào một tình thế chính trị khó khăn. Trong kịch bản này, Tehran không nhất thiết phải đánh bại Mỹ trên chiến trường.

Chỉ cần duy trì được khả năng chống chịu, tiếp tục gây sức ép lên các lợi ích của Mỹ và đồng minh, khiến chi phí kinh tế của cuộc chiến ngày càng tăng, Iran có thể đặt cược vào khả năng Washington sẽ phải điều chỉnh chiến lược.

Một cuộc chiến quân sự kéo dài hoặc một cuộc chiến tiêu hao kinh tế sẽ khiến Đảng Dân chủ có cơ hội khai thác những tác động trực tiếp tới đời sống người dân Mỹ.

“Tôi không quan tâm đến một cuộc chiến tranh tiêu hao kinh tế với Iran, nơi người dân Mỹ là những người phải trả giá bằng việc phải mua xăng và hàng hoá với giá cao hơn”, Hạ nghị sĩ đảng Dân chủ James Walkinshaw nói.

Bất chấp những tuyên bố cứng rắn mới nhất của Tổng thống Trump trên mạng xã hội, cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran vẫn chưa thấy một lối thoát rõ ràng. Câu hỏi đặt ra là bên nào sẽ xuống sức trước: Người dân Mỹ hay chính quyền Iran?