Mỹ công bố ký hiệu bom hạt nhân mới sau nhiều thập kỷ
Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện Mỹ vừa công bố ký hiệu B94 dành cho một loại bom hạt nhân thả từ máy bay, đánh dấu lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ xuất hiện định danh mới thuộc dòng vũ khí này.

Các loại vũ khí hạt nhân đã loại biên, được lên kế hoạch tháo dỡ, đưa đến Nhà máy Pantex gần Amarillo, bang Texas, vào tháng 3/1996. Ảnh: Quân đội Mỹ
Tuy nhiên, bản chất và đặc điểm của loại vũ khí mang ký hiệu B94 hiện chưa được xác nhận chính thức.
Theo chuyên trang quân sự TWZ, ký hiệu B94 xuất hiện trong bản báo cáo được Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện công bố tuần trước, đi kèm dự thảo luật phân bổ ngân sách đề xuất cho Bộ Năng lượng và một số cơ quan khác của chính phủ liên bang trong năm tài chính 2027. Dự thảo dành 77,108 triệu USD cho chương trình B94 nhưng không cung cấp thêm thông tin về loại vũ khí này. Đây dường như là tài liệu công khai duy nhất đề cập đến ký hiệu B94 tính đến thời điểm bài viết được đăng tải.
Ông Jeffery Lewis, giảng viên chương trình William J. Perry tại Trung tâm An ninh và Hợp tác Quốc tế (CISAC) thuộc Đại học Stanford, đồng thời là chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), là một trong những người đầu tiên chú ý đến ký hiệu này qua bài đăng trên mạng xã hội X. Ông cho biết nghiên cứu sinh tiến sĩ Eliana Johns thuộc Đại học Maryland, đồng thời là cố vấn nghiên cứu tại Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ (FAS), là người phát hiện thông tin trên trước tiên.
TWZ cho biết đã liên hệ với Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia (NNSA), đơn vị thuộc Bộ Năng lượng Mỹ phụ trách các hoạt động liên quan đến vũ khí hạt nhân, cùng Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện để tìm hiểu thêm về B94.

Kí hiệu B94 xuất hiện trong bản báo cáo được Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện công bố tuần trước.
Theo hệ thống định danh vũ khí hạt nhân của Mỹ, các loại bom hạt nhân thả từ máy bay được ký hiệu bằng chữ cái "B" đi kèm số. Trong khi đó, các đầu đạn được thiết kế cho tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, kể cả loại phóng từ máy bay, mang tiền tố "W". Ký hiệu B94 nối tiếp B90, loại bom hạt nhân gần nhất trước đó thuộc dòng bom thả từ máy bay được biết đến.
B90, còn gọi là Bom hạt nhân tấn công/chống ngầm (Nuclear Depth/Strike Bomb - NDSB), được thiết kế để sử dụng nhằm vào các mục tiêu trên đất liền hoặc chống tàu ngầm, với khả năng thay thế bom B57 trước đó. Tuy nhiên, chương trình phát triển B90 đã bị hủy bỏ vào tháng 9/1991, trong bối cảnh Mỹ triển khai các biện pháp cắt giảm vũ khí hạt nhân sau khi Liên Xô tan rã. Trong khi đó, ký hiệu W93 hiện được sử dụng cho một loại đầu đạn đang được phát triển để trang bị cho tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm Trident II.
Theo đánh giá của TWZ, loại vũ khí duy nhất đang được phát triển và phù hợp với mô tả khái quát về B94 là Hệ thống Răn đe Hạt nhân phóng từ trên không (Nuclear Deterrent System-Air-delivered, NDS-A). Dự án này được cho là đã bắt đầu từ ít nhất năm 2022, nhằm bổ sung khả năng tấn công các mục tiêu kiên cố nằm sâu dưới lòng đất cho lực lượng hạt nhân Mỹ.
Một phát ngôn viên NNSA từng cho biết NDS-A sẽ cung cấp cho Tổng thống Mỹ thêm các lựa chọn hạt nhân để vô hiệu hóa những mục tiêu kiên cố và nằm sâu dưới lòng đất, qua đó bảo đảm các đối thủ không thể đặt những cơ sở quan trọng nhất của họ ngoài tầm tấn công của lực lượng hạt nhân Mỹ. Theo cơ quan này, chương trình đang được đẩy nhanh triển khai, song thông tin chi tiết sẽ chỉ được công bố khi phù hợp với lợi ích chiến lược của Washington.
Hiện quân đội Mỹ có hai loại bom hạt nhân đáng chú ý liên quan đến nhiệm vụ tấn công các mục tiêu kiên cố. Trong đó, B61-11 được thiết kế chuyên biệt để đánh vào các công trình nằm sâu dưới lòng đất, với sức công phá tối đa được ước tính khoảng 340-400 kiloton và số lượng trong kho vũ khí được cho là dưới 100 quả. Loại còn lại là B83-1, có sức công phá tối đa ở cấp megaton. Mặc dù không có khả năng xuyên sâu như B61-11, sức công phá lớn hơn cho phép B83-1 được sử dụng nhằm vào các công trình kiên cố hoặc mục tiêu trên diện rộng.
Trước đây, Mỹ từng nghiên cứu phát triển phiên bản mới của B83 với cấu hình tương tự B61-11, đồng thời tìm kiếm loại vũ khí thay thế trực tiếp B61-11. Một trong những chương trình đáng chú ý là Vũ khí hạt nhân xuyên lòng đất hạng nặng (Robust Nuclear Earth Penetrator - RNEP), nhưng đã bị hủy bỏ năm 2005.
Mỹ hiện cũng đã bắt đầu đưa vào biên chế bom B61-13, phiên bản có sức công phá lớn hơn nhưng không có khả năng xuyên sâu như B61-11. B61-13 được phát triển dựa trên B61-12, biến thể đầu tiên trong dòng B61 được trang bị hệ thống dẫn đường chính xác.
Theo TWZ, NDS-A có thể được phát triển để thay thế B61-11, B83-1 hoặc cả hai loại bom này. Tuy nhiên, mục tiêu cụ thể của chương trình chưa được xác nhận. Hiện chưa có hình ảnh mô phỏng hay thiết kế công khai của NDS-A, cũng như chưa rõ hệ thống này kế thừa những công nghệ nào từ các dự án trước đây như RNEP. Khả năng kết hợp sức công phá ở cấp megaton của B83 với hệ thống dẫn đường chính xác của dòng B61-12/13 cũng chưa được làm rõ.

