Mỹ hậu thuẫn đồng yen: Liên minh Washington - Tokyo bước sang một giai đoạn mới?

Đồng yen Nhật. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông Nhật Bản, việc hai nước phối hợp can thiệp nhằm hỗ trợ đồng yen cho thấy liên minh Washington - Tokyo dường như đang mở rộng sang cả lĩnh vực ổn định tỷ giá.

“Tôi cho rằng đây là hành động thể hiện tình hữu nghị”, Tổng thống Donald Trump phát biểu với báo giới hôm 2/8 khi đề cập đến chiến dịch can thiệp chung.

Đây được xem là yếu tố có thể làm thay đổi đáng kể cục diện trên thị trường ngoại hối. Sự tham gia của Mỹ mang lại nhiều lợi thế cho Nhật Bản. Không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính cho hoạt động can thiệp, Washington còn tạo hiệu ứng tâm lý đáng kể đối với thị trường. Những nhà đầu tư đặt cược vào xu hướng giảm giá của đồng yen giờ đây không chỉ đối mặt với Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ), mà còn với nền kinh tế lớn nhất thế giới và quốc gia phát hành đồng tiền dự trữ chủ chốt toàn cầu.

Cách tiếp cận của Mỹ cũng thu hút sự chú ý. Từ ghi chú công việc của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent bị rò rỉ tại Trại David với duy nhất một nội dung “Mua 5-10 tỷ USD đồng yen Nhật”, đến thông tin Washington bán đồng euro thay vì USD để hỗ trợ đồng yen, tất cả cho thấy một phương thức can thiệp khá khác biệt.

Đáng chú ý hơn là việc Mỹ sử dụng Cơ chế Repo dành cho các Cơ quan Tiền tệ và Tiền tệ Quốc tế (FIMA Repo). Được thiết lập trong đại dịch COVID-19, cơ chế này cho phép các ngân hàng trung ương sử dụng trái phiếu Kho bạc Mỹ làm tài sản thế chấp để tiếp cận nguồn USD.

Nhờ đó, Nhật Bản có thể tận dụng danh mục khoảng 1.100 tỷ USD trái phiếu Kho bạc Mỹ để bảo vệ đồng yen mà không cần bán lượng lớn trái phiếu trên thị trường, qua đó hạn chế tác động tới thị trường nợ của Mỹ. Bộ trưởng Scott Bessent cũng công khai ủng hộ việc sử dụng và mở rộng cơ chế này.

Theo giới quan sát, Nhật Bản đang có lợi thế khi người đứng đầu Bộ Tài chính Mỹ là một nhân vật am hiểu nền kinh tế nước này. Trước khi tham gia chính quyền, ông Bessent từng thu lợi lớn từ các giao dịch đi ngược xu hướng tăng của đồng yen hơn một thập kỷ trước. Báo Nikkei cho biết ông đã cân nhắc khả năng Mỹ cùng Nhật Bản can thiệp thị trường ngoại hối từ tháng 1 năm nay. Ông cũng ủng hộ các chính sách thúc đẩy tăng trưởng của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi.

Quốc kỳ Nhật Bản và Mỹ tại căn cứ không quân Kadena ở Okinawa, Nhật Bản. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Ông Brad Setser, cựu chuyên gia kinh tế của Bộ Tài chính Mỹ, hiện công tác tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định rằng sự suy yếu của đồng yen thời gian qua chủ yếu xuất phát từ kỳ vọng của thị trường đối với định hướng chính sách của Nhật Bản hơn là phản ánh đúng các yếu tố kinh tế cơ bản.

Thực tế, kinh tế Nhật Bản đang ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Thu ngân sách từ thuế đã tăng liên tiếp sáu năm và đạt mức cao kỷ lục. Giới quan sát kỳ vọng chính phủ của Thủ tướng Takaichi sẽ đưa ngân sách cơ bản trở lại trạng thái thặng dư lần đầu tiên sau gần ba thập kỷ. Trong khi đó, nợ ròng của Nhật Bản thấp hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế phát triển khác và chênh lệch lợi suất giữa Mỹ và Nhật Bản - yếu tố lâu nay được xem là nguyên nhân khiến đồng yen suy yếu - đã thu hẹp xuống mức thấp nhất kể từ năm 2022.

Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Điều quan trọng nhất là liệu Mỹ có trực tiếp bán USD để hỗ trợ đồng yen hay không. Đây mới là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả can thiệp. Lần gần nhất hai nước phối hợp theo hướng này là năm 1998 và khi đó đã mang lại kết quả tích cực. Tuy nhiên, quy mô thị trường ngoại hối hiện nay đã thay đổi đáng kể. Nếu năm 1998, tổng giá trị giao dịch mỗi ngày chỉ vào khoảng 1.000 tỷ USD thì hiện đã lên tới gần 9.600 tỷ USD. Khi đó, Mỹ chỉ chi khoảng 830 triệu USD để can thiệp - con số khá khiêm tốn nếu so với quy mô được đề cập trong kế hoạch của ông Bessent.

Nếu đúng là Mỹ đã bán đồng euro để tài trợ cho hoạt động hỗ trợ đồng yen trong tuần trước, động thái này nhiều khả năng cũng sẽ thu hút sự quan tâm của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và các bộ trưởng tài chính Liên minh châu Âu (EU).

Đối với Nhật Bản, việc Mỹ tham gia sâu hơn cũng đồng nghĩa Washington có thêm cơ sở để gia tăng sức ép đối với BoJ trong việc tiếp tục nâng lãi suất - điều mà ông Bessent đã nhiều lần đề cập.

Ở chiều ngược lại, lợi ích mà Mỹ thu được từ chiến dịch này vẫn chưa thực sự rõ nét. Việc hỗ trợ một đồng minh thân cận luôn có ý nghĩa về mặt chiến lược và Nhật Bản là một trong những đối tác quan trọng nhất của Washington. Bên cạnh đó, theo ông Bessent, việc hạn chế biến động quá mức trên thị trường tiền tệ cũng là mục tiêu mà bất kỳ bộ trưởng tài chính nào đều hướng tới.

Năm 1998, trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, Mỹ từng lo ngại việc đồng yen mất giá kéo dài có thể buộc Trung Quốc phải phá giá đồng nhân dân tệ, qua đó châm ngòi cho một làn sóng biến động mới trên thị trường tài chính toàn cầu. Khi đó, Washington cũng không muốn những biến động trên thị trường ngoại hối làm lu mờ chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Bill Clinton.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi ở Washington DC., ngày 19/3/2026. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Mối quan tâm lớn nhất hiện nay là điều gì sẽ xảy ra nếu những nỗ lực phối hợp này vẫn không đủ để chặn đà suy yếu của đồng yen. Nhiều ý kiến cho rằng đồng tiền Nhật Bản cần một động lực mới đủ sức thay đổi kỳ vọng của thị trường, thay vì để tâm lý bi quan tiếp tục tự củng cố. Trước đó, ngay cả nỗ lực huy động các quỹ hưu trí quy mô lớn của Nhật Bản tham gia hỗ trợ thị trường cũng chưa tạo được chuyển biến đáng kể.

Thực tế cho thấy, Chính quyền Tổng thống Trump nhiều lần sẵn sàng phá vỡ những thông lệ vốn được duy trì trong thời gian dài. Cách tiếp cận này đôi khi mang lại hiệu quả, nhưng cũng có lúc cho thấy giá trị của các nguyên tắc cũ. Vì vậy, điều thị trường tiếp tục theo dõi là liệu Washington có đủ quyết tâm và kiên định để duy trì chiến lược hiện nay hay không.

Trong quá khứ, các đợt can thiệp phối hợp giữa Mỹ và Nhật Bản thường chỉ được nhìn nhận là bước ngoặt sau khi thị trường đã ổn định trở lại. Vì thế, lần thử thách tiếp theo của thị trường đối với đồng yen sẽ cho thấy liệu mục tiêu “mua đồng yen Nhật” có còn là ưu tiên trong chương trình hành động của Washington hay không.