Mỹ - Iran chưa đạt bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào

Trong bối cảnh căng thẳng quân sự vừa tạm lắng sau hơn một tháng giao tranh, những tuyên bố cứng rắn từ cả Washington và Tehran cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn còn rất lớn, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và quyền kiểm soát eo biển Hormuz-tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth phát biểu trong phiên họp toàn thể đầu tiên tại Đối thoại Shangri-La ngày 30-5. Ảnh: CNA

Theo Tân Hoa xã, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 29-5 khẳng định các cuộc trao đổi với Mỹ vẫn đang diễn ra nhưng chưa đi đến bất kỳ thỏa thuận hoàn chỉnh nào. Theo ông, ưu tiên hàng đầu của Tehran hiện nay là chấm dứt hoàn toàn nguy cơ xung đột quân sự, thay vì thảo luận các chi tiết kỹ thuật liên quan đến chương trình làm giàu uranium.

Phản hồi trước các điều kiện mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra, phía Iran nhấn mạnh rằng những vấn đề như tương lai eo biển Hormuz hay chương trình hạt nhân không thể được quyết định thông qua các tuyên bố đơn phương. Tehran cho rằng mọi cơ chế quản lý và bảo đảm an ninh hàng hải tại Hormuz phải được thực hiện trên cơ sở phối hợp giữa Iran và Oman-hai quốc gia cùng kiểm soát tuyến đường thủy này.

Những phát biểu từ Tehran được đưa ra ngay sau khi Mỹ đưa ra một loạt yêu cầu được xem là “lằn ranh đỏ” trong tiến trình đàm phán với Iran. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã nhấn mạnh 3 yêu cầu cốt lõi của Washington cũng là 3 “lằn ranh đỏ” của Tổng thống Donald Trump gồm: Iran từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân, chuyển giao lượng uranium được làm giàu ở cấp độ cao và bảo đảm hoạt động thông suốt của eo biển Hormuz. Đây được xem là những điều kiện nền tảng để Mỹ cân nhắc tiến tới một thỏa thuận dài hạn với Tehran.

Đáng chú ý, ông Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ tham gia khai quật và tiêu hủy lượng uranium làm giàu của Iran hiện được cho là đang bị chôn vùi sâu dưới lòng đất sau các cuộc không kích trước đó. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng khẳng định sẽ không có bất kỳ khoản hỗ trợ tài chính hay giải phóng tài sản bị phong tỏa nào cho Tehran cho đến khi các điều kiện nêu trên được đáp ứng.

Tại Washington, một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Donald Trump vừa kết thúc cuộc họp kéo dài khoảng 2 giờ với đội ngũ an ninh quốc gia tại Phòng Tình huống. Theo Yonhap, dù chưa đưa ra quyết định cuối cùng, nhưng thông điệp từ Nhà Trắng vẫn nhất quán là Mỹ chỉ chấp nhận một thỏa thuận bảo đảm Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân trong tương lai.

Trong khi đó, giới lãnh đạo Iran vẫn thể hiện thái độ thận trọng. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Tehran không đặt niềm tin vào những cam kết bằng lời nói từ phía Mỹ mà chỉ đánh giá dựa trên các hành động cụ thể. Theo ông, bất kỳ thỏa thuận nào cũng chỉ có giá trị khi được bảo đảm bằng những bước đi thực tế và có khả năng duy trì ổn định lâu dài.

Các nguồn tin ngoại giao cho biết những cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran hiện vẫn được duy trì với vai trò trung gian của Pakistan và sự hỗ trợ từ Qatar. Hai bên đang xem xét một số đề xuất nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn, giảm căng thẳng quân sự và từng bước tháo gỡ các biện pháp phong tỏa kinh tế. Tuy nhiên, một bản ghi nhớ chính thức vẫn chưa được hoàn tất.

Bên cạnh nỗ lực ngoại giao, Washington vẫn để ngỏ phương án gây sức ép quân sự. Theo Reuters, phát biểu bên lề Đối thoại Shangri-La 2026 ở Singapore ngày 30-5, Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cảnh báo lực lượng Mỹ đã sẵn sàng nối lại các hoạt động chiến đấu nếu nhận được lệnh và kho vũ khí hiện có đủ để thực hiện điều đó. Người đứng đầu Lầu Năm Góc cũng bác bỏ lo ngại, rằng cuộc đối đầu với Iran sẽ làm suy giảm cam kết của Washington tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Theo ông, Mỹ đang đẩy mạnh năng lực sản xuất quốc phòng nhằm tăng mạnh sản lượng đạn dược và bảo đảm nguồn lực cho các kế hoạch quân sự trên toàn thế giới.

Theo giới quan sát, những diễn biến hiện nay cho thấy cả Mỹ và Iran đều muốn tránh một cuộc chiến tranh toàn diện nhưng chưa sẵn sàng nhượng bộ trong các vấn đề cốt lõi. Chương trình hạt nhân của Iran, quyền kiểm soát eo biển Hormuz và các biện pháp trừng phạt kinh tế tiếp tục là những nút thắt lớn nhất trên bàn đàm phán.

Trong bối cảnh đó, quyết định sắp tới của Tổng thống Donald Trump được dự báo sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng ổn định của Trung Đông cũng như an ninh năng lượng toàn cầu trong thời gian tới.