Mỹ - Iran tiến sát thỏa thuận hòa bình lịch sử

Ảnh minh họa: AFP/Getty Images

Axios dẫn các nguồn tin ngoại giao cho biết, Mỹ và Iran, cùng với sự trung gian của Pakistan, Qatar, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, dự kiến tổ chức một cuộc họp trực tuyến trong ngày hôm nay, 14/6, để ký kết trực tuyến một bản ghi nhớ (MOU) nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày. Văn kiện này cũng bao gồm các điều khoản về việc mở lại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới và khởi động các cuộc đàm phán liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.

Nếu được ký kết, đây sẽ là kết quả của gần ba tháng thương lượng căng thẳng giữa Washington và Tehran sau cuộc xung đột quân sự làm rung chuyển Trung Đông, đẩy giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ một cuộc chiến tranh khu vực quy mô lớn.

Nỗ lực ngoại giao kéo dài nhiều tháng

Tiến trình đàm phán được thúc đẩy với sự tham gia tích cực của Pakistan, Qatar, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ. Các nước này đóng vai trò cầu nối giữa Washington và Tehran trong bối cảnh hai bên vẫn thiếu lòng tin sâu sắc sau nhiều năm đối đầu.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết các bên đang ở rất gần một thỏa thuận cuối cùng.

“Chúng ta đang tiến gần tới một thỏa thuận hòa bình hơn bao giờ hết. Nếu quá trình hoàn tất văn kiện diễn ra đúng kế hoạch trong vòng 24 giờ tới, Pakistan sẽ phối hợp tổ chức lễ ký kết điện tử ngay sau đó và các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ được triển khai trong tuần tới”, ông Sharif viết trên mạng xã hội X.

Bộ Ngoại giao Pakistan sau đó xác nhận lễ ký trực tuyến đã được lên lịch vào ngày hôm nay.

Việc lựa chọn hình thức ký kết từ xa được cho là xuất phát từ những yêu cầu về hậu cần và lịch trình của các bên liên quan. Các nguồn tin ngoại giao cho biết, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance - người dẫn đầu nhóm đàm phán của Washington - khó có thể quay trở lại Mỹ trước khi Tổng thống Donald Trump lên đường tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm 7 nền công nghiệp phát triển nhất thế giới (G7) tại Pháp.

Eo biển Hormuz và hồ sơ hạt nhân

Tổng thống Donald Trump tỏ ra lạc quan về triển vọng đạt được thỏa thuận.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông cho biết bản thỏa thuận dự kiến được ký trong ngày hôm nay và ngay sau đó eo biển Hormuz sẽ được mở cửa hoàn toàn đối với hoạt động hàng hải quốc tế.

Bài đăng của Tổng thống Donald Trump trên mạng xã hội Truth Social cho biết Mỹ muốn "mong muốn được hợp tác với Iran và toàn bộ khu vực Trung Đông trong thời gian dài sắp tới"

Eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch trên thế giới. Trong thời gian xung đột, những lo ngại về nguy cơ phong tỏa tuyến đường này đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu nhiều lần chao đảo.

Ngoài vấn đề hàng hải, chương trình hạt nhân của Iran tiếp tục là nội dung then chốt trong các cuộc thương lượng. Theo các nguồn tin, bản ghi nhớ sẽ tạo khuôn khổ cho các cuộc đàm phán mới nhằm giải quyết những tranh cãi kéo dài nhiều năm liên quan đến hoạt động làm giàu uranium của Tehran.

Tổng thống Trump đồng thời khẳng định Mỹ vẫn duy trì lập trường cứng rắn đối với các hoạt động hạt nhân của Iran. Ông cảnh báo Washington có thể cân nhắc sử dụng biện pháp quân sự trở lại nếu các điều khoản của thỏa thuận không được thực hiện đầy đủ và đúng tiến độ.

Cơ hội mới cho Trung Đông

Giới quan sát nhận định việc gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày có thể tạo ra khoảng thời gian cần thiết để các bên xây dựng lòng tin và tiến tới một thỏa thuận lâu dài hơn.

Nếu chiến sự thực sự chấm dứt, nhiều quốc gia trong khu vực sẽ có cơ hội tập trung trở lại vào các chương trình phát triển kinh tế, tái thiết hạ tầng và thu hút đầu tư quốc tế. Thị trường dầu mỏ cũng có thể được hưởng lợi từ triển vọng ổn định hơn tại một trong những khu vực sản xuất năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Những bước đi tiếp theo dự kiến sẽ được thảo luận tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ở Pháp. Theo phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump sẽ có các cuộc gặp với lãnh đạo Ai Cập, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) bên lề hội nghị nhằm trao đổi về tương lai của thỏa thuận với Iran cũng như các cơ hội hợp tác mới trong giai đoạn hậu xung đột.

Một nội dung khác được quan tâm là việc thành lập và mở rộng liên minh quốc tế bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz. Anh và Pháp hiện đang thúc đẩy các sáng kiến nhằm rà phá thủy lôi và bảo đảm tuyến vận tải chiến lược này hoạt động an toàn, thông suốt.

Dù còn nhiều thách thức phía trước, việc Mỹ và Iran tiến gần tới một thỏa thuận hòa bình được xem là tín hiệu tích cực hiếm hoi tại Trung Đông trong nhiều năm qua. Thành công của tiến trình này không chỉ tác động tới quan hệ giữa Washington và Tehran mà còn có thể định hình lại cục diện an ninh và kinh tế của toàn khu vực trong thời gian tới.