Mỹ - NATO rạn nứt sâu sắc: Ông Trump úp mở việc rút khỏi khối

Tổng thống Mỹ Donald Trump (Trái) bắt tay Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại một sự kiện hồi tháng 6-2025. Ảnh: Shutterstock

Áp lực từ chiến sự Iran làm lộ rõ bất đồng

Những ngày gần đây, căng thẳng giữa Mỹ và các đồng minh NATO gia tăng rõ rệt khi Tổng thống Donald Trump liên tục chỉ trích châu Âu không ủng hộ chiến dịch quân sự liên quan đến Iran. Trong các cuộc phỏng vấn và phát biểu công khai, ông nhiều lần gọi NATO là "con đường một chiều" và thậm chí là "hổ giấy", cho rằng liên minh này không mang lại lợi ích tương xứng cho Mỹ.

Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ việc nhiều quốc gia châu Âu từ chối hỗ trợ Mỹ trong chiến dịch tại Trung Đông. Một số nước không cho phép Washington sử dụng căn cứ quân sự hoặc không phận để triển khai lực lượng. Italy bị cho là đã từ chối cho máy bay Mỹ hạ cánh, trong khi Tây Ban Nha đóng cửa không phận đối với các chuyến bay liên quan đến chiến dịch chống Iran. Đối với Nhà Trắng, đây là dấu hiệu cho thấy các đồng minh không sẵn sàng chia sẻ gánh nặng an ninh. Tổng thống Trump cho rằng Mỹ luôn đứng về phía các đối tác trong những cuộc khủng hoảng trước đây, nhưng khi Washington cần hỗ trợ, phản ứng từ NATO lại "khó tin".

Bên cạnh đó, vấn đề eo biển Hormuz càng khiến mâu thuẫn thêm sâu sắc. Đây là tuyến vận tải năng lượng quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Khi Iran kiểm soát khu vực này, Mỹ kỳ vọng các đồng minh cùng tham gia bảo vệ tuyến hàng hải. Tuy nhiên, phần lớn các nước châu Âu tỏ ra thận trọng, lo ngại nguy cơ bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài.

Sự dè dặt này phản ánh khác biệt về cách tiếp cận. Trong khi Mỹ ưu tiên hành động nhanh và cứng rắn nhằm ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, nhiều nước châu Âu lại nhấn mạnh giải pháp ngoại giao và tránh leo thang quân sự. Chính sự khác biệt đó đã làm lộ rõ những rạn nứt vốn âm ỉ trong NATO suốt nhiều năm qua.

Khả năng rút khỏi NATO và hệ lụy địa chính trị

Phát biểu của Tổng thống Trump về việc "nghiêm túc cân nhắc" rút Mỹ khỏi NATO được xem là bước leo thang đáng chú ý nhất. Dù đây chưa phải quyết định chính thức, nhưng chỉ riêng khả năng này cũng đủ khiến các đồng minh lo ngại. Trên thực tế, việc Mỹ rời NATO không phải điều dễ dàng. Một đạo luật được thông qua năm 2023 yêu cầu bất kỳ quyết định rút khỏi liên minh cũng phải có sự chấp thuận của Quốc hội, với tỷ lệ ủng hộ cao tại Thượng viện. Điều này tạo ra rào cản pháp lý đáng kể đối với ý định của Nhà Trắng.

Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả khi không chính thức rút lui, Mỹ vẫn có thể làm suy yếu NATO bằng cách giảm cam kết hoặc thay đổi cách thức hợp tác. Việc xem xét lại vai trò của liên minh, như Ngoại trưởng Marco Rubio đề cập, có thể dẫn đến những điều chỉnh lớn trong chính sách quốc phòng và đối ngoại của Washington.

Ở chiều ngược lại, các nước châu Âu cũng bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản ít phụ thuộc hơn vào Mỹ. Anh và Pháp đang thúc đẩy các sáng kiến nhằm đảm bảo an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz, đồng thời tìm cách tăng cường năng lực phòng thủ độc lập. Một số quốc gia khác trong NATO cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chi tiêu quốc phòng để đáp ứng yêu cầu mới.

Phản ứng từ châu Âu nhìn chung mang tính kiềm chế nhưng rõ ràng. Nhiều lãnh đạo khẳng định NATO vẫn là liên minh quân sự hiệu quả nhất thế giới, đồng thời nhấn mạnh rằng khối này được thiết kế chủ yếu để bảo vệ khu vực châu Âu - Đại Tây Dương, không phải để tham gia mọi chiến dịch quân sự toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm Washington sắp tới của Tổng Thư ký NATO được kỳ vọng sẽ góp phần hạ nhiệt căng thẳng. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định rằng những bất đồng hiện nay không chỉ mang tính nhất thời mà phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cách Mỹ và châu Âu nhìn nhận vai trò của NATO. Nếu không được giải quyết, những rạn nứt này có thể làm suy yếu sự đoàn kết của phương Tây trong một giai đoạn đầy biến động. Ngược lại, đây cũng có thể là bước ngoặt buộc NATO phải tái định hình để thích ứng với môi trường an ninh mới, nơi lợi ích quốc gia ngày càng được đặt lên hàng đầu.