Mỹ siết nhập khẩu, doanh nghiệp thủy sản phải nâng chuẩn chuỗi cung ứng

Cơ chế cảnh báo nhập khẩu tăng, tôm chịu tác động lớn

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) thông tin, từ đầu tháng 3/2026 đến nay, các cơ quan quản lý của Mỹ tiếp tục tăng cường kiểm soát thủy sản nhập khẩu; đặc biệt liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định về môi trường.

Theo cập nhật từ Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), hệ thống Cảnh báo nhập khẩu vẫn được sử dụng như một công cụ quan trọng nhằm kiểm soát thủy sản nhập khẩu vào Mỹ. Trong đó, một số cảnh báo nhập khẩu liên quan đến thủy sản đáng chú ý gồm: các cảnh báo doanh nghiệp không tuân thủ quy định về HACCP hoặc các lô hàng có nguy cơ nhiễm vi sinh vật gây bệnh.

Tôm là một trong những mặt hàng thủy sản bị từ chối nhập khẩu nhiều nhất vào thị trường Mỹ. Ảnh: VASEP

Các cảnh báo này áp dụng cơ chế cho phép FDA tạm giữ các lô hàng nhập khẩu ngay tại cửa khẩu mà không cần kiểm tra thực tế. Khi một doanh nghiệp hoặc một cơ sở chế biến bị đưa vào danh sách Import Alert, các lô hàng tiếp theo của đơn vị này có thể bị giữ lại cho đến khi doanh nghiệp cung cấp được bằng chứng chứng minh sản phẩm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của FDA.

Cơ chế này làm tăng đáng kể chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp xuất khẩu, do thời gian thông quan kéo dài, chi phí lưu kho tăng và nguy cơ mất đơn hàng.

Theo các báo cáo kiểm soát nhập khẩu gần đây của FDA, tôm là một trong những mặt hàng thủy sản bị từ chối nhập khẩu nhiều nhất vào thị trường Mỹ. Nguyên nhân chủ yếu do phát hiện dư lượng kháng sinh bị cấm trong sản phẩm. Các chất thường bị phát hiện gồm: chloramphenicol; nitrofurans; các kháng sinh bị cấm khác trong nuôi trồng thủy sản.

Ngoài các yêu cầu về an toàn thực phẩm, Mỹ cũng duy trì việc kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc thủy sản nhập khẩu thông qua chương trình SIMP do Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Mỹ (NOAA) quản lý.

Chương trình SIMP yêu cầu nhà nhập khẩu cung cấp thông tin chi tiết về: nguồn gốc khai thác hoặc nuôi trồng, tàu khai thác, khu vực khai thác, chuỗi cung ứng và vận chuyển. Các dữ liệu này phải được khai báo và lưu trữ thông qua hệ thống điện tử của Hải quan Mỹ. Mục tiêu của chương trình là nhằm ngăn chặn: khai thác bất hợp pháp (IUU); gian lận thương mại; gian lận nguồn gốc sản phẩm.

Một vấn đề khác cũng đang được theo dõi là các quy định của Mỹ liên quan đến Luật bảo vệ động vật có vú biển (MMPA). Theo quy định này, các quốc gia xuất khẩu thủy sản khai thác vào Mỹ phải chứng minh rằng các hoạt động khai thác của mình đáp ứng tiêu chuẩn bảo vệ động vật biển tương đương với quy định của Mỹ. Nếu các quốc gia không đáp ứng được yêu cầu này, Mỹ có thể áp dụng các biện pháp hạn chế hoặc cấm nhập khẩu một số sản phẩm thủy sản khai thác. Các nhóm có nguy cơ bị ảnh hưởng thường là: cá ngừ; mực; một số loài cá biển...

Chủ động kiểm soát rủi ro khi xuất khẩu

Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý I/2026 mới đây, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ Đỗ Ngọc Hưng cho biết, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam cũng sẽ phải chịu sự cạnh tranh ngày càng gay gắt tại thị trường này.

Đơn cử với thủy sản, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nước xuất khẩu thủy sản lớn như Canada, Chile, Ấn Độ, Ecuador, Indonesia. Bên cạnh đó, thị hiếu tiêu dùng tại Mỹ cũng đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên các sản phẩm tốt cho sức khỏe, giàu dinh dưỡng, tiện lợi, và yêu cầu cao về tính bền vững, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng của sản phẩm. Do đó, doanh nghiệp thủy sản phải nâng cao năng lực, không chỉ về chất lượng sản phẩm mà còn về hệ thống quản trị chuỗi cung ứng, tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững.

Trong bối cảnh hện nay, Phó Tổng thư ký VASEP Lê Hằng cho rằng, doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động rà soát và nâng cao quản lý trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu nguyên liệu đến chế biến và xuất khẩu.

Cụ thể, doanh nghiệp phải chú trọng kiểm soát chặt chẽ dư lượng kháng sinh trong nguyên liệu, đặc biệt đối với các sản phẩm nuôi trồng như tôm - mặt hàng thường xuyên bị kiểm soát nghiêm ngặt tại thị trường Mỹ. Đồng thời, các cơ sở chế biến cần tuân thủ đầy đủ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm HACCP theo yêu cầu của FDA.

Bên cạnh đó, việc bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng với từng lô hàng ngày càng quan trọng. Doanh nghiệp cần theo dõi và cập nhật kịp thời các quy định mới liên quan đến khai thác bền vững, bảo vệ môi trường và bảo tồn sinh thái.

Lãnh đạo VASEP nhấn mạnh, việc chủ động nâng cao năng lực tuân thủ không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro trong quá trình xuất khẩu vào thị trường Mỹ mà còn góp phần nâng cao uy tín và tăng cường khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Lam Ngọc