Xung đột Trung Đông đe dọa chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu

Ngọn lửa chiến tranh không chỉ tàn phá các khu vực trực tiếp giao tranh mà còn đang chực chờ bóp nghẹt những nguồn cung ứng sinh tử phục vụ cho quá trình chế tạo vi mạch, đồng thời đẩy chi phí năng lượng tại Đài Loan (TQ) lên mức báo động đỏ. Dù giới chức quản lý Đài Loan và ban lãnh đạo Tập đoàn Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan (TSMC) đã liên tục đưa ra những lời trấn an dư luận, giới phân tích tài chính và các nhà điều hành doanh nghiệp vẫn không giấu được sự quan ngại sâu sắc.

Tình hình chiến sự tại Trung Đông đang rất nguy hiểm

Họ cảnh báo rằng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng đang gia tăng theo cấp số nhân tỷ lệ thuận với mức độ kéo dài của chiến sự. Lĩnh vực chế tạo chip khổng lồ của hòn đảo này, vốn đóng góp tới một phần năm tổng quy mô nền kinh tế, hoàn toàn phụ thuộc vào một mạng lưới nhập khẩu phức tạp bao gồm hóa chất đặc chủng, linh kiện tinh vi, máy móc hạng nặng và các loại nguyên vật liệu thô từ nước ngoài để duy trì nhịp độ sản xuất cho một thị trường bán dẫn toàn cầu được dự báo sẽ chạm mốc doanh thu 1 nghìn tỷ USD ngay trong năm nay.

Nút thắt khí đốt tự nhiên hóa lỏng và tử huyệt năng lượng của Đài Loan

Mối lo ngại lớn nhất hiện nay xoay quanh mức độ phụ thuộc cao bất thường của Đài Loan vào nguồn năng lượng nhập khẩu, đặc biệt là khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG). Lưới điện quốc gia của hòn đảo này, nguồn sống duy trì hoạt động liên tục 24/7 của các siêu nhà máy đúc chip, phải lấy tới 37% lượng nhiên liệu từ khu vực Trung Đông. Sự phụ thuộc tuyệt đối vào các tuyến vận tải biển khơi, kết hợp với thực trạng dự trữ LNG vô cùng mỏng manh chỉ đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 11 ngày, đã biến Đài Loan thành một tử huyệt cực kỳ dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung nào.

Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính chỉ ra một sự tương phản đáng lo ngại: trong khi Hàn Quốc sở hữu hạ tầng lưu trữ cho phép tích trữ lượng LNG đủ dùng trong ít nhất 52 ngày, và Nhật Bản cũng đang duy trì kho dự trữ khoảng ba tuần, thì mức đệm an toàn của Đài Loan lại quá mỏng. Dù ngân hàng Morgan Stanley ước tính Đài Loan vẫn còn vài tuần hàng tồn kho đang lênh đênh trên các chuyến tàu hàng hướng về hòn đảo, rủi ro cạn kiệt năng lượng vẫn lơ lửng trên đầu ngành công nghiệp lõi này.

Iran kiểm soát eo biển Hormuz thì lực lượng Houthi có thể bóp nghẹt Biển Đỏ

Các nhà phân tích từ Goldman Sachs Group Inc. đã đưa ra một đánh giá nghiêm trọng vào cuối tuần trước, ước tính Đài Loan phụ thuộc tới 97% vào nhập khẩu nước ngoài để đáp ứng mọi nhu cầu năng lượng nội địa. Tình hình càng trở nên căng thẳng khi tuyến vận tải thương mại qua eo biển Hormuz bị đình trệ nghiêm trọng và nhà cung cấp năng lượng lớn Qatar buộc phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng.

Báo cáo của Goldman Sachs nhấn mạnh rằng đối với Đài Loan, kênh rủi ro cốt lõi không chỉ dừng lại ở sự leo thang của giá dầu mỏ, mà còn là sự sẵn có của nguồn cung khí đốt vật lý, cơ chế định giá ép buộc và sự xáo trộn hoàn toàn về thời gian giao nhận hàng hóa. Hòn đảo này nhiều khả năng sẽ phải chấp nhận trả những khoản phí chênh lệch khổng lồ (premium) để mua lại các lô hàng thay thế trên thị trường giao ngay nhằm cứu vãn tình thế. Đứng trước áp lực ngàn cân này, Bộ Kinh tế Đài Loan đã phải nhanh chóng lên tiếng xác nhận họ đã bảo đảm đủ nguồn cung LNG cho hai tháng tiếp theo để bù đắp sự thiếu hụt từ Qatar.

Để giải quyết dứt điểm điểm yếu chết người này trong dài hạn, Cục Năng lượng Đài Loan quyết định sẽ nâng mức dự trữ khí đốt tự nhiên tối thiểu theo luật định từ 11 ngày hiện tại lên 14 ngày bắt đầu từ năm sau. Chính quyền hòn đảo cam kết bằng mọi giá sẽ bảo vệ sự ổn định của nguồn điện cung cấp cho các nhà máy sản xuất chip, bởi đây là ngành công nghiệp mang tính chất sống còn đối với sự tồn vong của toàn bộ nền kinh tế Đài Loan.

Nỗi lo thiếu hụt hóa chất đặc chủng và phản ứng dây chuyền toàn cầu

Bên cạnh cơn khát năng lượng, chuỗi cung ứng bán dẫn còn bị đe dọa bởi sự gián đoạn của các loại hóa chất đặc chủng, trong đó đặc biệt nghiêm trọng là khí helium và lưu huỳnh. Khí helium đóng vai trò không thể thay thế trong quá trình làm mát các thiết bị chế tạo chip và tạo môi trường trơ cho các phản ứng hóa học tinh vi, trong khi đó, tới một phần ba sản lượng helium toàn cầu được xử lý và xuất khẩu từ Qatar. Lưu huỳnh, một nguyên liệu thiết yếu khác, lại được tạo ra thông qua quá trình lọc hóa dầu và khí đốt vốn đang bị đình trệ tại Trung Đông.

Shawn Kim, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu công nghệ Châu Á tại Morgan Stanley, nhận định rằng sự gián đoạn tại eo biển Hormuz sẽ không lập tức làm hệ thống sản xuất chip tê liệt hoàn toàn. Tuy nhiên, hiệu ứng gợn sóng của nó sẽ len lỏi qua sự gia tăng chi phí điện năng, sự đứt gãy chuỗi cung ứng vật liệu và làm đảo lộn hoàn toàn bài toán kinh tế của việc xây dựng các cơ sở hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Sức ép này đè nặng lên đôi vai của TSMC, nhà sản xuất độc quyền các bộ tăng tốc AI tiên tiến nhất cho Nvidia Corp. và bộ vi xử lý iPhone cho Apple Inc. TSMC hiện đang nắm giữ việc sản xuất khoảng 90% lượng chip logic hiện đại nhất toàn cầu. Ngay cả trong điều kiện bình thường, nhu cầu của thị trường đã vượt xa công suất sản xuất chip AI của hãng. Do đó, bất kỳ sự cố đình trệ sản xuất nào cũng sẽ làm đảo lộn kế hoạch giải ngân 650 tỉ USD cho các dự án AI mà các ông lớn công nghệ (Big Tech) dự kiến thực hiện trong năm nay.

Chuyên gia phân tích Michael Deng từ Bloomberg Economics cảnh báo rằng nếu sự cố gián đoạn kéo dài, tình trạng khan hiếm khí helium có thể buộc các nhà sản xuất chip phải đưa ra những quyết định đau đớn: ưu tiên phân bổ nguyên liệu cho việc sản xuất các dòng chip AI có biên lợi nhuận khổng lồ và thu hẹp sản lượng của các loại linh kiện ít sinh lời hơn.

Cú sốc lan tỏa sang châu Âu và nguy cơ bóp nghẹt đa ngành nghề

Tác động tàn phá của cuộc xung đột không chỉ giới hạn ở khu vực châu Á mà còn lan rộng sang châu Âu, một mắt xích dễ bị tổn thương khác trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Các nhà sản xuất vi mạch tại lục địa già cũng phụ thuộc nặng nề vào nguồn khí helium nhập khẩu.

Theo Julia Christina Hess, lãnh đạo chương trình Động lực học Chip Toàn cầu tại tổ chức tư vấn Interface, Ba Lan hiện là quốc gia duy nhất trong Liên minh Châu Âu (EU) sản xuất được helium, nhưng sản lượng ít ỏi này chỉ đáp ứng vỏn vẹn 8% nhu cầu của toàn khu vực. EU phải nhập khẩu tới 40% lượng helium từ Qatar. Dù Châu Âu đã nỗ lực xây dựng năng lực lưu trữ chiến lược, điển hình như cơ sở lưu trữ ngầm khổng lồ của Air Liquide SA tại thành phố Gronau-Epe của Đức với công suất khoảng 47 triệu mét khối mỗi năm, đây chỉ có thể đóng vai trò như một lớp đệm giảm xóc tạm thời chứ không thể giải quyết triệt để sự đứt gãy nguồn cung dài hạn.

Bên cạnh nguy cơ thiếu hụt vật liệu, áp lực từ khâu logistics đang bóp nghẹt các nhà sản xuất chip EU với tốc độ nhanh hơn dự kiến. Frank Bösenberg, giám đốc điều hành của nhóm vận hành hành lang Silicon Saxony tại Đức, chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: bộ phận vận tải hàng hóa của hãng hàng không Cathay Pacific Airways Ltd. đang đảm nhận tới 30% khối lượng vận chuyển tấm wafer (đĩa silicon) trên toàn cầu. Việc trung tâm trung chuyển khu vực của hãng này tại Dubai không thể hoạt động hết công suất do ảnh hưởng của chiến sự đang tạo ra một nguy cơ gián đoạn khổng lồ cho toàn bộ chuỗi giao nhận.

Khi đánh giá toàn diện vô số rủi ro đan xen trên quy mô toàn cầu, câu hỏi lớn nhất được đặt ra là mức độ tàn phá kinh tế sẽ khủng khiếp đến đâu nếu tiếng súng tại Trung Đông không sớm dứt. Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hệ sinh thái sản xuất chip tại Đài Loan sẽ tạo ra hiệu ứng domino tàn khốc, đánh gục hàng loạt ngành công nghiệp trụ cột của thế giới, từ sản xuất thiết bị điện tử tiêu dùng cho đến chế tạo ô tô thông minh.

Tình trạng này sẽ đổ thêm dầu vào ngọn lửa của một cuộc khủng hoảng thiếu hụt chip nhớ lịch sử vốn đã và đang diễn ra, buộc các tập đoàn sản xuất hàng tiêu dùng trên toàn cầu phải đồng loạt tăng giá bán sản phẩm, trút toàn bộ gánh nặng lạm phát lên vai người tiêu dùng cuối cùng.

Bùi Tú