Mỹ thay đổi chiến thuật với Iran

Thay đổi tính toán chiến lược

Khác với những tuyên bố trước đây về triển vọng thỏa thuận, ông Donald Trump khẳng định hiện không có hoạt động ngoại giao nào diễn ra và cũng không đưa ra bất kỳ lời đe dọa quân sự nào. Phản ứng trước động thái của Mỹ, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố, Tehran không có nghĩa vụ gia hạn một thỏa thuận đã hết hiệu lực.

Động thái từ hai bên cho thấy Biên bản ghi nhớ (MOU) 14 điểm, ký ngày 17-6 dưới sự trung gian của Pakistan, đã suy yếu sau 60 ngày do tranh chấp quyền kiểm soát eo biển Hormuz, kéo theo những vụ tấn công và việc hủy một số miễn trừ trừng phạt. Khuôn khổ này từng được kỳ vọng sẽ mở đường tháo gỡ trừng phạt và giải quyết vấn đề hạt nhân

Theo ông Alan Eyre, chuyên gia tại Viện Trung Đông (Mỹ), MOU bộc lộ hạn chế ngay từ đầu do thiếu cơ chế rõ ràng về Hormuz, trong khi thiện chí chính trị giữa hai bên không đủ bảo đảm cho việc thực thi.

Tuy vậy, động thái mới không đồng nghĩa hai bên từ bỏ hoàn toàn khả năng thương lượng, mà phản ánh sự điều chỉnh trong tính toán sau nhiều tháng đối đầu.

Theo kênh CNN, Mỹ đã thông báo cho các đồng minh về sự thay đổi chiến lược, từ chủ trương sớm tiến hành các hoạt động quân sự mạnh nhằm vào Iran sang duy trì sức ép lâu dài. Thay vì cùng lúc theo đuổi các mục tiêu (như buộc Tehran từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, thay đổi chế độ và chấm dứt mạng lưới lực lượng ủy nhiệm tại Trung Đông), Washington tập trung duy trì sức ép kinh tế để buộc Iran nhượng bộ.

Trong khi đó, Iran dựa vào khả năng kiểm soát eo biển Hormuz để gây sức ép ngược lại. Tehran tuyên bố chuyển sang trạng thái sẵn sàng tấn công, trong khi Mỹ tuyên bố không đàm phán thêm.

Một góc phố tại thủ đô Tehran (Iran) trong những ngày sau khi Biên bản ghi nhớ 14 điểm được ký kết. Ảnh: XINHUA

Tận dụng lợi thế

Về bước đi mới của Mỹ, chuyên gia chính sách đối ngoại Barbara Slavin, thành viên danh dự tại Trung tâm Stimson ở Washington, nhận định, Tổng thống Donald Trump không còn nhiều dư địa để gia tăng sức ép đối với Tehran khi kho tên lửa đánh chặn và dự trữ dầu chiến lược của Mỹ giảm, những lựa chọn quân sự bị hạn chế.

Việc Iran làm gián đoạn hoạt động tại Hormuz cũng tác động trở lại kinh tế Mỹ thông qua giá năng lượng và chuỗi cung ứng.

Ngoài ra, Iran điều chỉnh cách tiếp cận, không còn quá kỳ vọng Mỹ chủ động nới lỏng trừng phạt mà tận dụng những lợi thế sẵn có để nâng vị thế trong thương lượng.

Một mặt, Iran tiếp tục gắn việc mở lại tuyến hàng hải Hormuz với yêu cầu Mỹ chấm dứt chiến tranh, dỡ bỏ phong tỏa và giải phóng các tài sản bị đóng băng.

Mặt khác, Tehran phát tín hiệu chuyển từ thế phòng thủ sang răn đe chủ động. Iran cũng chuẩn bị cho khả năng chịu sức ép kéo dài bằng cách tăng cường giám sát thị trường, xử lý nghiêm hành vi nâng giá, bán thiếu trọng lượng và tích trữ hàng hóa.

Theo trang Middle East Eyes (Anh), trong bối cảnh đó, Pakistan, Oman và Qatar có thể tiếp tục giữ vai trò duy trì kênh liên lạc tối thiểu giữa hai bên khi đối thoại trực tiếp chưa tạo được lòng tin.