Mỹ thừa nhận đưa vũ khí lên quỹ đạo: Bước ngoặt tác chiến không gian giữa các cường quốc

Tại hội nghị Không quân, Không gian và Mạng (Air, Space and Cyber) diễn ra ở Maryland, Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink đã lần đầu tiên chính thức xác nhận Hoa Kỳ đang sở hữu vũ khí trên quỹ đạo. Năng lực tác chiến này được thiết kế nhằm bảo vệ lực lượng liên quân trước các hành động thù địch, chấm dứt nhiều năm đồn đoán kể từ thời điểm Lực lượng Không gian Mỹ được thành lập.

Giải thích về quyết định công bố, tân Tư lệnh Tác chiến không gian Douglas Schiess cho biết Nga và Trung Quốc đã phát triển các hệ thống chống vệ tinh ngày càng tinh vi. Bối cảnh tác chiến hiện đại buộc quân đội Mỹ phải trang bị năng lực phòng thủ chủ động, không chỉ bảo vệ lực lượng phối hợp dưới mặt đất mà còn bảo đảm an toàn cho các tài sản trên không gian.

Các hệ thống vũ khí phi động năng đã được triển khai

Học thuyết quân sự của Lực lượng Không gian Mỹ hiện tập trung vào hai phương thức tác chiến chủ đạo. Đầu tiên là "chặn đường truyền không gian" bằng tác chiến điện từ hoặc không gian mạng nhằm vô hiệu hóa khả năng truyền tải dữ liệu của vệ tinh đối phương. Thứ hai là "tấn công quỹ đạo", sử dụng các phương thức động năng hoặc phi động năng để gây rối hoặc phá hủy mục tiêu.

Nền tảng tác chiến được công nhận sớm nhất là Hệ thống chống liên lạc (Counter-Communication System - CCS), vận hành từ năm 2004. Đây là tổ hợp thiết bị gây nhiễu di động đặt trên mặt đất, có khả năng làm gián đoạn kênh liên lạc vệ tinh của đối phương. Biến thể nâng cấp mang tên Meadowlands do tập đoàn L3Harris phát triển đã bắt đầu được bàn giao từ cuối năm 2025, bổ sung vào 16 hệ thống CCS đang duy trì hoạt động tại Colorado, California và Florida.

Hai tổ hợp CCS. Ảnh: L3Harris

Đáng chú ý, khí tài thực sự hiện diện trên không gian là các vệ tinh thuộc Chương trình Nhận thức tình hình không gian địa tĩnh (GSSAP), hoạt động từ năm 2014 ở quỹ đạo địa tĩnh cách Trái Đất khoảng 35.786 km. Dù trên danh nghĩa đảm nhiệm vai trò giám sát, GSSAP sở hữu khả năng cơ động tiếp cận cự ly gần đối với các vệ tinh khác, mang bản chất lưỡng dụng và có thể chuyển đổi công năng thành phương tiện gây nhiễu khi cần thiết.

Vệ tinh GSSAP. Ảnh: Astranis/Ars Technica

Bên cạnh đó, máy bay không gian bí mật X-37B vẫn là tâm điểm thu hút sự chú ý của giới quan sát. Mặc dù Không quân Mỹ từng phủ nhận phương tiện này là vũ khí tấn công, việc giữ kín khoang hàng hóa và thông số tải trọng khiến giới phân tích quân sự nhận định X-37B hoàn toàn có khả năng mang theo thiết bị đánh chặn hoặc công nghệ tiếp cận vệ tinh mục tiêu.

Định hướng phát triển năng lượng định hướng và vũ khí động năng

Các hệ thống vũ khí động năng có thể phá hủy vật lý vệ tinh ngay trên quỹ đạo được nhận định vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện. Tướng Chance Saltzman khi còn giữ chức Tư lệnh Tác chiến không gian vào tháng 3/2025 từng tiết lộ Mỹ đang đẩy mạnh ba nhánh nghiên cứu mũi nhọn: năng lượng định hướng (laser), gây nhiễu tần số vô tuyến và vũ khí động năng.

Các phương thức "vệ tinh chống vệ tinh". Ảnh: DIA

Mục tiêu tác chiến của các dòng vũ khí này là làm suy giảm, gián đoạn và vô hiệu hóa năng lực đối phương ở các cấp độ khác nhau. Song song đó, đề án phòng thủ tên lửa Vòm Vàng (Golden Dome) dự kiến bố trí mạng lưới đánh chặn động năng tại quỹ đạo thấp nhằm bắn hạ tên lửa đạn đạo ngay sau khi rời bệ phóng. Theo ước tính từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, chương trình này đòi hỏi khoảng 7.800 vệ tinh hoạt động đồng thời với ngân sách riêng cho hạng mục đánh chặn lên tới 743 tỉ USD.

Thực tế cạnh tranh công nghệ lưỡng dụng từ Nga và Trung Quốc

Tuyên bố của giới chức quốc phòng Mỹ phản ánh chuỗi biến động diễn ra nhiều năm qua trên quỹ đạo. Từ năm 2014, vệ tinh quân sự Luch của Nga liên tục cơ động bám đuổi vệ tinh viễn thông phương Tây ở quỹ đạo địa tĩnh nhằm can thiệp tín hiệu thu phát. Đến cuối năm 2019, cặp vệ tinh Kosmos-2542 và Kosmos-2543 tiếp tục áp sát vệ tinh trinh sát USA-245 ở khoảng cách 160 km. Gần đây nhất vào tháng 7/2026, bốn vệ tinh Cosmos khác đã tiến sát vệ tinh ICEYE-X36 phục vụ Ukraine ở cự ly dưới 3 km.

Vệ tinh Mỹ ghép nối với kính viễn vọng không gian Hubble. Trung Quốc tiến thêm một bước khi vừa ghép nối, vừa di chuyển mục tiêu đi chỗ khác. Ảnh: NASA

Về phía Trung Quốc, năng lực điều khiển quỹ đạo ghi nhận bước tiến kỹ thuật rõ rệt. Tháng 1/2022, vệ tinh Thực Tiễn-21 đã kéo thành công một vệ tinh định vị Bắc Đẩu mất khả năng hoạt động ra khỏi quỹ đạo. Đến cuối năm 2025, vệ tinh Thực Tiễn-25 tiếp tục thực hiện hoạt động tiếp nhiên liệu cho Thực Tiễn-21. Bắc Kinh xác định đây là nhiệm vụ bảo trì và dọn dẹp rác không gian, tuy nhiên Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ cảnh báo cơ chế cơ động này có thể được áp dụng để khống chế khí tài quân sự đối phương.

Các hoạt động trên quỹ đạo cho thấy lằn ranh giữa công nghệ bảo dưỡng dân sự và vũ khí tác chiến đã mờ nhạt dần. Việc Mỹ công khai sở hữu vũ khí trên không gian là bước đi chính thức hóa một cuộc chạy đua năng lực kiểm soát quỹ đạo vốn đã diễn ra âm thầm giữa các cường quốc trong nhiều năm.