Số phận những tàu sân bay Liên Xô từng khiến Hải quân Mỹ phải dè chừng

Khác với Hải quân Mỹ, xây dựng lực lượng tàu sân bay để triển khai sức mạnh trên phạm vi toàn cầu, Hải quân Liên Xô chủ yếu tập trung hoạt động gần các vùng biển xung quanh lãnh thổ. Tuy nhiên, sự xuất hiện của máy bay chiến đấu cất và hạ cánh thẳng đứng Yak-38 đã khiến việc phát triển các tàu sân bay trở nên khả thi hơn.

Tàu sân bay lớp Kiev được tân trang lại và đang phục vụ trong Hải quân Ấn Độ. (Ảnh: 19FF)

Những nỗ lực đầu tiên dẫn tới lớp Kiev thuộc Dự án 1143, sau đó là lớp Kuznetsov thuộc Dự án 1143.5.

Liên Xô từng lên kế hoạch đóng thêm nhiều tàu sân bay, thậm chí bắt đầu phát triển một lớp tàu mới có kích thước tương đương các siêu tàu sân bay lớp Nimitz của Mỹ. Nhưng sự tan rã của Liên Xô đã khiến những kế hoạch này bị đình trệ.

Không quốc gia hậu Xô Viết nào có đủ nguồn lực để duy trì toàn bộ đội tàu sân bay mà Liên Xô để lại. Từ đó, những chiến hạm từng được xây dựng với mục tiêu đối trọng với Hải quân Mỹ lần lượt đi theo những con đường rất khác nhau.

Từ tàu chiến thành tàu bảo tàng và khách sạn

Bốn tàu sân bay thuộc các lớp Kiev và Kuznetsov có số phận không giống nhau sau Chiến tranh Lạnh. Novorossiysk là một trong những chiếc đầu tiên kết thúc sự nghiệp. Sau khi gặp sự cố cháy động cơ nghiêm trọng vào năm 1993, con tàu được bán để tháo dỡ.

Baku, được xếp thành một lớp riêng biệt do có những khác biệt về thiết kế, ngừng hoạt động vào năm 1996 sau vụ nổ tại phòng nồi hơi một năm trước đó. Tuy nhiên, Baku không bị bán làm phế liệu. Con tàu được bán cho Ấn Độ, sau đó trải qua quá trình tái thiết quy mô lớn và được đưa vào biên chế Hải quân Ấn Độ với tên gọi INS Vikramaditya.

Hai tàu còn lại của lớp Kiev là Minsk và Kiev lại có hành trình khác. Minsk từng được bán cho một công ty Hàn Quốc để tháo dỡ vào năm 1995, sau khi gặp tai nạn nghiêm trọng năm 1993. Sau những phản đối của các nhà hoạt động môi trường tại Hàn Quốc, Minsk được bán cho Công ty Tháo dỡ Tàu Quảng Đông thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc.

Sau đó, một nhóm chủ sở hữu các cửa hàng trò chơi điện tử đã thành lập Công ty Đầu tư Thâm Quyến Minsk và mua lại con tàu với giá 4,3 triệu USD.

Minsk được đưa vào khu phức hợp Minsk World tại Thâm Quyến, trở thành một công viên chủ đề quân sự. Sau khi Công ty Đầu tư Thâm Quyến Minsk phá sản, con tàu tiếp tục đổi chủ nhiều lần và cuối cùng thuộc Tập đoàn Dalian Yongjia, một công ty bất động sản ở Đại Liên.

Năm 2024, Minsk lại gặp sự cố khi bốc cháy trong quá trình sửa chữa. Đám cháy được dập tắt, nhưng tương lai của con tàu vẫn chưa rõ ràng.

Trong khi đó, tàu Kiev, chiếc dẫn đầu của lớp Kiev, có một cuộc đời hậu quân sự đặc biệt hơn. Sau khi được Nga tiếp nhận, Kiev cũng không thể tiếp tục hoạt động lâu dài do Hải quân Nga thiếu nguồn lực để duy trì con tàu. Cuối cùng, chiến hạm này được bán cho Binhai Aircraft Park, một công viên giải trí tại Thiên Tân, Trung Quốc.

Kiev từng được sử dụng như một tàu bảo tàng trước khi được chuyển đổi thành khách sạn hạng sang vào năm 2011. Chi phí cải tạo con tàu vào khoảng 100 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 14 triệu USD vào thời điểm đó, thấp hơn đáng kể so với chi phí cải tạo tàu Varyag thành tàu sân bay Liaoning của Trung Quốc.

Kuznetsov là trường hợp khác biệt

Nếu những tàu sân bay còn lại lần lượt bị tháo dỡ, bán cho nước ngoài hoặc chuyển thành điểm tham quan, Đô đốc Kuznetsov là chiến hạm duy nhất mà Nga thực sự muốn duy trì trong biên chế.

Trong những năm đầu hậu Xô Viết, con tàu vẫn có một sự nghiệp tương đối đáng chú ý. Kuznetsov tham gia các hoạt động tuần tra và từng được triển khai tới khu vực ngoài khơi Syria trong các nhiệm vụ chiến đấu.

Con tàu gặp nhiều sự cố kỹ thuật, nhưng trong một thời gian, những vấn đề này vẫn chưa khiến Hải quân Nga từ bỏ kế hoạch duy trì nó.

Sau chuyến triển khai tới Syria năm 2016, tình trạng kỹ thuật của Kuznetsov ngày càng trở thành vấn đề lớn. Năm 2017, tàu được đưa vào sửa chữa và hiện đại hóa quy mô lớn.

Quá trình này kéo dài và liên tiếp phát sinh sự cố. Một trong những sự cố nghiêm trọng xảy ra khi bệ nổi phục vụ sửa chữa bị sập, khiến cần cẩu rơi xuống boong tàu và tạo ra một lỗ lớn trên kết cấu, sau đó một vụ hỏa hoạn lớn xảy ra trên Kuznetsov.

Đến năm 2022, chiến sự tại Ukraine khiến ngân sách quốc phòng Nga chịu thêm sức ép, trong khi dự án sửa chữa Kuznetsov vốn đã kéo dài nhiều năm.

Năm 2025, Tập đoàn đóng tàu tích hợp Murmansk tuyên bố công việc trên tàu đã bị tạm dừng mà không đưa ra thời điểm cụ thể để nối lại. Giám đốc điều hành công ty cũng cho biết đang thảo luận với Bộ Quốc phòng Nga về phương án loại bỏ con tàu. Cho đến nay, chưa có thông báo chính thức cuối cùng về số phận của Kuznetsov.