Mỹ trong bài toán phát triển trí tuệ nhân tạo và phí bản quyền

Ảnh minh họa: Tân Hoa Xã

Theo trang NiemanLab, Bộ Tư pháp Mỹ cho rằng, nếu tòa án phán quyết rằng việc huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn trên tài liệu có bản quyền không thuộc phạm vi “sử dụng hợp lý”, điều đó sẽ “đe dọa an ninh quốc gia'”, “tạo lợi thế cạnh tranh cho các đối thủ nước ngoài'” đồng thời ngăn cản “tiến bộ khoa học và sáng tạo, làm cản trở sự thịnh vượng của nước Mỹ”.

Trước đó, ngày 1/9, chính quyền Tổng thống Trump đã chính thức can thiệp vào loạt vụ tranh chấp bản quyền công nghệ bằng việc nộp một Bản trình bày quyền lợi pháp lý lên Tòa án Liên bang quận Nam New York.

Động thái này nhằm hỗ trợ OpenAI, nhà phát triển công cụ ChatGPT, trước các cáo buộc vi phạm bản quyền từ hàng loạt cơ quan báo chí lớn, bao gồm The New York Times và Ziff Davis, công ty mẹ của chuyên trang công nghệ CNET.

Trong văn bản gửi tòa án, Bộ Tư pháp Mỹ lập luận rằng việc các công ty công nghệ sử dụng dữ liệu của nhà xuất bản để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn về cơ bản cấu thành hành vi “sử dụng hợp lý”.

Khái niệm “sử dụng hợp lý” ở đây được hiểu là quyền được sử dụng tài liệu có bản quyền một cách hạn chế mà không cần xin phép hay trả phí cho tác giả, đặc biệt là khi mục đích sử dụng mang tính học thuật, nghiên cứu hoặc tạo ra giá trị mới.

Chính phủ Mỹ nhấn mạnh rằng quá trình huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) này mang tính chuyển đổi cao, thay vì sao chép nguyên bản để phân phối, các mô hình AI chỉ “học” từ kho dữ liệu khổng lồ để thực hiện các tác vụ hoàn toàn mới như lập trình, dịch thuật và giải quyết các bài toán khoa học phức tạp.

Bộ Tư pháp Mỹ cảnh báo rằng bất kỳ phán quyết nào bất lợi cho các công ty AI sẽ tạo tiền lệ nảy sinh ra các “rào cản gia nhập thị trường bằng giấy phép”. Điều này vô tình tạo ra thế “độc quyền nhóm” của các tập đoàn công nghệ lớn, vì chỉ những công ty này mới đủ tài chính để chi trả bản quyền, trong khi dòng tiền đó lại chảy về túi các cơ quan báo chí truyền thông lớn. Tình huống này có thể đẩy các công ty AI và tòa soạn nhỏ ra rìa “cuộc chơi”.

Bộ Tư pháp Mỹ cũng cho rằng, những quy định pháp luật làm gia tăng đáng kể khó khăn trong việc phát triển một ngành công nghiệp AI mạnh mẽ tại Mỹ, sẽ đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia và tạo lợi thế cạnh tranh lớn cho các đối thủ nước ngoài, những bên “không bị ràng buộc bởi các rào cản pháp lý tương tự”.

Để củng cố thêm tầm nhìn này, ngày 2/9, Trợ lý Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Stanley Woodward đã tuyên bố trên mạng xã hội X: “Sự thống trị về AI là yếu tố sống còn để thúc đẩy an ninh quốc gia, sự thịnh vượng và khả năng dịch chuyển kinh tế cho mọi người dân Mỹ. Chính quyền này sẽ không bao giờ để quốc gia bị đặt vào thế bất lợi trước các đối thủ nước ngoài chỉ vì một cách hiểu sai lệch rõ ràng về luật bản quyền”.

Phát ngôn của Trợ lý Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Stanley Woodward trên mạng xã hội X. (Ảnh chụp màn hình)

Tuy nhiên, trái ngược với “sự phấn khởi” của giới công nghệ, các cơ quan báo chí và người sáng tạo nội dung lại “không mấy vui vẻ”.

Ngay sau động thái của chính phủ, ngày 2/9, trang NiemanLab cũng trích lời tuyên bố của ông Graham James, người phát ngôn của tờ The New York Times: “Chính quyền đang chọn đứng về phía một nhóm nhỏ các công ty AI trị giá hàng nghìn tỷ USD, gây tổn hại trực tiếp đến vô số nhà sáng tạo Mỹ có tác phẩm bị họ đánh cắp. Cả AI và các nhà sáng tạo đều có thể cùng phát triển thịnh vượng, các công ty AI đơn giản chỉ cần trả phí công bằng cho nội dung làm nên sản phẩm của họ, đúng như yêu cầu của luật bản quyền”.

Đồng tình với quan điểm này, ông Matt Topic, luật sư đại diện cho tờ tạp chí phi lợi nhuận The Intercept, một nguyên đơn khác trong vụ kiện của New York Times chống lại OpenAI, nhận định: “Nếu lập trường của chính quyền được chấp nhận, nó sẽ dẫn đến một cuộc chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ quy mô lớn chưa từng có, hoàn toàn không được đền bù, từ các cơ quan báo chí sang các gã khổng lồ công nghệ".