Mỹ - Trung bước vào cuộc đua tàu ngầm hạt nhân mới: Lực lượng hai bên ra sao?

Tàu ngầm hạt nhân Greeneville (phải) của Mỹ neo tại căn cứ hải quân cảng Busan, Hàn Quốc ngày 23/12/2025. Ảnh: YONHAP/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ, cuộc gặp gần đây giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể tạo cảm giác Washington và Bắc Kinh đang nối lại đối thoại. Tuy nhiên, trong khi hai nhà lãnh đạo thảo luận ở trên mặt nước, lực lượng hải quân hai nước vẫn đang tăng cường năng lực tác chiến dưới biển, trong đó tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSN) có thể đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Trang The Eurasiatimes cho rằng, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung vì thế đang diễn ra theo một chiều hướng khác dưới vùng biển Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Mỹ hiện vẫn có lợi thế đáng kể về số lượng SSN, công nghệ và kinh nghiệm tác chiến, nhưng Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng năng lực tàu ngầm.

Cuộc cạnh tranh này có thể tác động tới năng lực răn đe, kiểm soát biển và cán cân chiến lược trong khu vực trong nhiều thập niên tới.

Hai loại tàu ngầm, hai nhiệm vụ

Trong chiến lược tác chiến dưới biển, cả tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSN) và tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo (SSBN) đều có vai trò quan trọng.

SSBN chủ yếu phục vụ mục tiêu răn đe hạt nhân, bảo đảm khả năng tiến hành đòn đáp trả nếu một quốc gia bị tấn công trước. Trong khi đó, SSN được thiết kế cho các nhiệm vụ săn tìm và theo dõi mục tiêu, trong đó có tàu ngầm SSBN của đối phương, đồng thời hộ tống các cụm tác chiến tàu sân bay và hỗ trợ kiểm soát biển.

Theo học giả Hàn Quốc Dongkeun Lee, hoạt động của SSN tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương có thể chia thành hai nhiệm vụ chính: đối phó năng lực SSBN và hộ tống các cụm tác chiến tàu sân bay. Nhiệm vụ thứ nhất gắn với răn đe hạt nhân, trong khi nhiệm vụ thứ hai liên quan đến khả năng kiểm soát và bảo vệ các tuyến hàng hải quan trọng.

Các nhiệm vụ này đặc biệt đáng chú ý tại không gian biển của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Khoảng 1/3 hoạt động vận tải biển toàn cầu đi qua Biển Đông, khiến các tuyến hàng hải tại đây có ý nghĩa quan trọng đối với Trung Quốc cũng như Đài Loan/Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Trung Quốc tăng tốc đóng tàu ngầm hạt nhân

Hải quân Mỹ hiện vẫn duy trì lợi thế đáng kể. Theo The Eurasiatimes, Mỹ có 71 tàu ngầm đang hoạt động và đều sử dụng năng lượng hạt nhân, trong đó có khoảng 51-53 tàu SSN/SSGN.

Trong khi đó, Trung Quốc đã vượt Nga về số lượng tàu ngầm hạt nhân, với ước tính 9-12 chiếc SSN, chủ yếu thuộc các lớp Type 093, Type 093A/093B, cùng 6 chiếc SSBN Type 094. Tổng số tàu ngầm hạt nhân của Trung Quốc được bài viết ước tính khoảng 32 chiếc, hoạt động chủ yếu tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Đáng chú ý, một đánh giá của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) cho biết Trung Quốc đã đóng 10 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân trong giai đoạn 2021-2025, với tổng lượng giãn nước khoảng 79.000 tấn, trong khi Mỹ đóng 7 chiếc với tổng lượng giãn nước khoảng 55.000 tấn. Theo IISS, đây là lần đầu tiên trong một giai đoạn 5 năm Trung Quốc vượt Mỹ cả về số lượng lẫn tổng lượng giãn nước tàu ngầm hạt nhân được đóng.

IISS cũng cho rằng Trung Quốc có thể đã đưa vào biên chế tàu ngầm Type 094 thứ bảy và thứ tám lần lượt trong các năm 2024 và 2025. Hình ảnh vệ tinh thương mại hồi đầu năm 2026 cho thấy 6 tàu Type 094 tại các cơ sở đóng và bảo dưỡng tàu ngầm của Trung Quốc.

Bên cạnh Type 094, cơ sở đóng tàu ở Bột Hải cũng đang sản xuất tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa hành trình (SSGN) cho Hải quân Trung Quốc. IISS ước tính 9 tàu Type 093B đã được hạ thủy trong giai đoạn từ năm 2022 đến nay, dựa trên hình ảnh vệ tinh thương mại và các đánh giá của Chính phủ Mỹ.

Hồi tháng 3, Phó Đô đốc Mike Brookes, người đứng đầu cơ quan tình báo Hải quân Mỹ, cho biết Trung Quốc đang chuyển mạnh sang xây dựng lực lượng tàu ngầm sử dụng năng lượng hạt nhân, trong khuôn khổ nỗ lực tăng cường năng lực tác chiến dưới biển và mở rộng khả năng hoạt động xa bờ.

Theo ông Brookes, Hải quân Trung Quốc hiện có hơn 60 tàu ngầm, trong đó khoảng 50 chiếc sử dụng động cơ diesel-điện và một số lượng nhỏ SSN, SSBN. Trung Quốc đang chuyển trọng tâm từ tàu ngầm thông thường sang đóng nhiều tàu ngầm hạt nhân hơn nhằm phục vụ các hoạt động dài ngày.

Khoảng cách Mỹ - Trung thay đổi ra sao?

Theo các dự báo được The Eurasiatimes dẫn lại, lực lượng tàu ngầm của Trung Quốc có thể đạt khoảng 70 chiếc vào năm 2027, bao gồm thêm tới 6 chiếc SSGN, 3 SSN cỡ nhỏ và 2 SSBN, trong khi một số tàu cũ do Trung Quốc và Nga chế tạo sẽ được loại biên.

Đến năm 2035, quy mô lực lượng này có thể tăng lên khoảng 80 tàu, trong đó khoảng một nửa sử dụng năng lượng hạt nhân. Các dự báo cho đầu những năm 2040 còn cho rằng Trung Quốc có thể sở hữu khoảng 20-30 SSGN và SSBN thế hệ mới.

Những tàu ngầm này được thiết kế để hoạt động xa bờ và duy trì hiện diện lâu dài bên ngoài chuỗi đảo thứ nhất. Cùng với đó là xu hướng phát triển tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm có tầm bắn xa hơn, chính xác hơn, cũng như tên lửa chống hạm, ngư lôi và phương tiện không người lái.

Trung Quốc cũng được cho là đang đầu tư vào mạng lưới cảm biến đáy biển, cáp ngầm và các hệ thống không người lái nhằm tăng khả năng nhận biết tình huống dưới biển.

Dù vậy, Mỹ vẫn duy trì những lợi thế quan trọng, đặc biệt về khả năng giảm tiếng ồn, kinh nghiệm tác chiến và các tàu ngầm tấn công lớp Virginia.

Một trong những vấn đề của Mỹ là tốc độ đóng tàu. Theo tờ báo, Hải quân Mỹ đang tồn đọng 12 tàu ngầm lớp Virginia và 3 tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo lớp Columbia. Tốc độ đóng tàu hiện nay chỉ khoảng 1,2 chiếc/năm, thấp hơn mức 2,33 chiếc/năm được cho là cần thiết để đáp ứng nhu cầu của Mỹ và các đồng minh trong khuôn khổ AUKUS.

Trong khi đó, các nhà máy đóng tàu của Trung Quốc được cho là đang duy trì tốc độ sản xuất cao hơn. The Eurasiatimes dẫn các đánh giá cho rằng Trung Quốc hiện có khoảng 9 tàu Shang I/II cũ cùng khoảng 16 thân tàu Type 093B đang hoạt động, thử nghiệm hoặc trong quá trình đóng.

Type 093B được cho là có hệ thống phóng thẳng đứng với khả năng mang 24 tên lửa hành trình chống hạm YJ-12/YJ-18, cùng 6 ống phóng ngư lôi, mở rộng khả năng tấn công tầm xa của tàu ngầm.