Mỹ tung 'mắt thần Hawkeye' áp sát Trung Đông, đối phó UAV và tên lửa Iran

Dữ liệu theo dõi chuyến bay cùng các nguồn tin quốc phòng cho thấy nhiều máy bay Hawkeye thuộc Phi đội Cảnh báo sớm trên không VAW-121 của Mỹ đã được triển khai qua Đại Tây Dương trong những ngày gần đây và tạm dừng tại quần đảo Azores – điểm trung chuyển cho các hoạt động điều quân tới khu vực tác chiến của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM).

Máy bay cảnh báo sớm E-2D Hawkeye. Ảnh: Hải quân Mỹ

Ít nhất 5 máy bay nằm trong đợt triển khai này. Điều đó cho thấy đây không phải là hoạt động luân chuyển thông thường mà là một bước tăng cường có chủ đích về năng lực cảnh báo sớm trên không. Dù vị trí triển khai cuối cùng chưa được công bố, hướng di chuyển của lực lượng này vẫn thể hiện rõ mục tiêu tăng cường hiện diện tại khu vực, theo nhận định của một số nhà phân tích.

Vì sao Mỹ triển khai Hawkeye vào thời điểm này?

Diễn biến hiện tại của xung đột đã làm lộ rõ thách thức trong việc phát hiện các mục tiêu bay thấp, tốc độ cao và khó theo dõi. Iran ngày càng tăng cường sử dụng máy bay không người lái và tên lửa hành trình bay thấp, gần mặt biển. Những phương tiện này được thiết kế để tránh bị radar truyền thống phát hiện.

Trong môi trường phức tạp như eo biển Hormuz, các mục tiêu này có thể hòa lẫn vào tín hiệu phản xạ từ mặt nước, khiến đối phương khó phát hiện ra. Nhưng máy bay E-2D Hawkeye có thể khắc phục được vấn đề này.

Hoạt động ở độ cao lớn, radar của Hawkeye có khả năng quan sát thấp, cho phép phát hiện các mục tiêu nằm dưới đường chân trời – bao gồm máy bay không người lái bay thấp, mục tiêu có tiết diện radar nhỏ và tên lửa hành trình bay sát mặt biển. Trong bối cảnh hiện nay, năng lực này trở thành yếu tố then chốt thay vì chỉ mang tính bổ trợ.

Vai trò tác chiến mở rộng

Ngoài chức năng phát hiện, Hawkeye còn đóng vai trò là trung tâm chỉ huy – kiểm soát trên không. Máy bay kết nối các lực lượng tác chiến, từ tiêm kích, tàu hải quân đến hệ thống phòng không mặt đất, tạo thành một mạng lưới phối hợp thống nhất.

Sự phối hợp này đặc biệt quan trọng khi thời gian phản ứng trong chiến đấu ngày càng bị rút ngắn. Việc phát hiện sớm – dù chỉ vài phút – có thể tạo ra khác biệt đáng kể trong khả năng theo dõi, phân loại mục tiêu và triển khai vũ khí đánh chặn hiệu quả. Nói cách khác, Hawkeye giúp kéo dài “thời gian phản ứng” – một yếu tố mang tính quyết định trong xung đột hiện đại.

Giảm áp lực đối với các hệ thống giám sát của Mỹ

Việc tăng cường triển khai Hawkeye cũng phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với các nền tảng giám sát hiện có của CENTCOM. Các máy bay cảnh báo sớm tại khu vực phải duy trì hoạt động với cường độ cao để phục vụ cả nhiệm vụ phòng thủ và hỗ trợ tác chiến.

Cường độ hoạt động kéo dài đặt ra thách thức đối với chu kỳ bảo trì, dưỡng cũng như ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu. Việc bổ sung thêm các máy bay Hawkeye không chỉ giúp phân bổ lại gánh nặng vận hành mà còn đảm bảo duy trì liên tục năng lực giám sát. Trong bối cảnh xung đột kéo dài, bất kỳ khoảng trống nào trong mạng lưới giám sát đều có thể chuyển hóa thành rủi ro chứ không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần.

Một chiến trường ngày càng mở rộng

Quyết định của Mỹ bổ sung thêm máy bay E-2D Hawkeye phản ánh sự chuyển biến của xung đột liên quan đến Iran theo hướng ngày càng phức tạp và đa chiều. Từ các cuộc tấn công thông thường ở giai đoạn đầu, chiến sự đã mở rộng. Các bên sử dụng máy bay không người lái, tên lửa hành trình và thực hiện hoạt động tác chiến trên biển. Mục tiêu bị ảnh hưởng không chỉ là cơ sở quân sự mà còn bao gồm các tuyến vận tải thương mại, làm gia tăng lo ngại về an ninh trong toàn khu vực.

Việc các nước đồng minh của Mỹ triển khai lực lượng hỗ trợ cho thấy quy mô và tính chất phức tạp của cuộc xung đột. Đáng chú ý, máy bay cảnh báo sớm Boeing E-7 Wedgetail do các đối tác như Australia vận hành đã được điều động tới khu vực, góp phần tăng cường năng lực giám sát và điều phối tác chiến. Điều này phản ánh một thực tế ngày càng rõ ràng: không phận – cùng với các tuyến hàng hải bên dưới – đang trở nên khó kiểm soát hơn.

Chuẩn bị cho kịch bản xung đột kéo dài

Thời điểm triển khai máy bay Hawkeye diễn ra song song với việc hải quân Mỹ tăng cường hoạt động tại Vịnh Ba Tư và khu vực lân cận, cũng như thực hiện các đợt tấn công liên tục vào nhiều mục tiêu liên quan đến Iran dọc theo bờ biển.

Trong bối cảnh này, việc tiếp nhận thông tin và dữ liệu với độ chính xác cao đã trở thành yêu cầu then chốt – không chỉ phục vụ chiến dịch tấn công mà còn bảo vệ các tuyến vận tải hàng hải và tài sản của đồng minh trong khu vực.

Do đó, Hawkeye không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà đang trở thành trung tâm trong hệ thống tác chiến. Khi xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt rõ ràng, cách tiếp cận của Mỹ cho thấy xu hướng chuẩn bị cho một kịch bản kéo dài, với trọng tâm là xây dựng năng lực giám sát có thể duy trì ổn định các hoạt động quân sự trong thời gian dài.

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp)