Mỹ và Canada bước vào vòng xoáy căng thẳng thuế quan

Động thái đáp trả lẫn nhau

Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu trong một cuộc họp báo. Ảnh: PAP/TTXVN

Ngày 25/8, Canada đã công bố các mức thuế trả đũa lần lượt là 15%, 25% và 50% đối với hơn 700 mặt hàng của Mỹ có tổng trị giá khoảng 20 tỷ USD. Cụ thể, theo thông cáo từ chính phủ Canada, các mặt hàng chịu thuế 50% bao gồm một số sản phẩm thép và nhôm, đồ nội thất và quần áo. Thiết bị gia dụng, sản phẩm sữa, cá và hải sản, cùng một số sản phẩm phái sinh từ thép và nhôm sẽ chịu mức thuế 25%. Các biện pháp thuế đối ứng hiện hành của Canada đối với ô tô Mỹ sẽ vẫn được giữ nguyên. Dự kiến, các mức thuế mới sẽ có hiệu lực vào ngày 8/9 tới.

Giới chức Canada cho biết mục đích của đợt áp thuế mới không phải là tăng doanh thu, mà là để bảo vệ các công ty Canada và giảm lượng hàng nhập khẩu từ Mỹ. Ví dụ, nhập khẩu thép từ Mỹ đã giảm 30% từ khi Canada áp thuế 25% và mức thuế mới 50% dự kiến sẽ tiếp tục làm giảm sâu hơn nữa lượng hàng nhập khẩu.

Động thái trả đũa của Canada diễn ra sau khi Mỹ áp thuế 50% đối với hàng hóa có tổng trị giá 20 tỷ USD của nước này, có hiệu lực từ ngày 22/8. Số hàng hóa bị ảnh hưởng tương đương 5% tổng kim ngạch hàng hóa Canada xuất khẩu sang Mỹ mỗi năm. Các mặt hàng chịu tác động trải rộng từ hàng tiêu dùng đến vật liệu và sản phẩm phục vụ y tế. Theo kế hoạch ban đầu, mức thuế này có hiệu lực từ ngày 19/8, nhưng Tổng thống Donald Trump đã quyết định hoãn đến ngày 22/8 để tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán. Dù đã tiến hành thương lượng đến thời hạn chót nhưng hai bên không thể thu hẹp bất đồng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN phát

Đến ngày 24/8, Tổng thống Trump tiếp tục tuyên bố sẽ tăng gấp đôi thuế quan đối với ô tô, phụ tùng ô tô và thép của Canada. Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump thông báo vào ngày 1/1/2027, thuế quan đối với tất cả các mặt hàng trên sẽ được tăng từ 25% hiện nay lên mức 50%. Ông cáo buộc Canada trục lợi Mỹ trong nhiều năm qua khi áp các mức thuế cao vô lý lên nông sản của Mỹ.

Lý giải về nguyên nhân đàm phán đổ vỡ, Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng Mỹ đã đưa ra những điều kiện mới vào phút chót mà Canada đánh giá là “không kinh tế, không công bằng”, làm suy giảm lợi ích của thỏa thuận đối với Canada. Ông nhấn mạnh Canada không thể chấp nhận những gì Mỹ đề nghị và sẽ không đáp ứng những gì Mỹ yêu cầu.

Về phần mình, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cáo buộc Canada đưa ra những yêu cầu mới và rút lại các cam kết trước đó, đồng thời lưu ý Mỹ sẽ tiếp tục triển khai các biện pháp đáp trả hành động trả đũa của Canada.

Trước đây, Tổng thống Trump lần đầu áp thuế đối với một số mặt hàng nhập khẩu chủ chốt của Canada vào đầu nhiệm kỳ thứ hai trong năm 2025. Kể từ đó, hai nước liên tục xảy ra căng thẳng khi Tổng thống Trump nhiều lần đưa ra những cảnh báo áp thuế mới.

Đáng chú ý, căng thẳng thuế quan lần này xảy ra sau khi hồi tháng 7, Tổng thống Trump tuyên bố có thể sử dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 để áp mức thuế lên tới 50% đối với hàng hóa Canada. Đây là công cụ pháp lý chưa từng được tổng thống Mỹ sử dụng để áp thuế kể từ khi điều khoản này được ban hành năm 1930.

Giới phân tích cho rằng việc hai bên từ chỗ gần đạt thỏa thuận chuyển sang áp thuế và trả đũa cho thấy quan hệ thương mại Mỹ - Canada đang bước vào giai đoạn bất ổn nghiêm trọng hơn.

Tác động đến kinh tế hai nước

Cảng hàng hóa tại Vancouver, Canada. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo một số chuyên gia, dự báo nền kinh tế Canada sẽ chịu tác động lớn do các mức thuế mới. Theo đó, chi phí, giá cả và tỷ lệ thất nghiệp đều sẽ tăng. Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể phải tuyên bố phá sản.

Các mức thuế này sẽ khiến hàng trăm mặt hàng của Canada không còn khả năng cạnh tranh về giá tại thị trường Mỹ. Những ngành quan trọng và có ảnh hưởng về chính trị, trong đó có ngành đồ uống có cồn, sữa và đồ nội thất, sẽ chịu tác động lớn nhất.

Tuy nhiên, do chỉ có 5% hàng xuất khẩu của Canada bị ảnh hưởng trong tổng kim ngạch xuất khẩu trị giá 382 tỷ USD nên đây không phải là đòn đánh quá mạnh đối với toàn bộ nền kinh tế Canada.

Giới chuyên gia cho rằng Thủ tướng Carney đang coi cuộc chiến thương mại là cơ hội để Canada tăng cường quan hệ thương mại với các nước khác, dù đây là nhiệm vụ khó khăn, vì phần lớn hàng xuất khẩu của Canada (khoảng 73%) được bán sang Mỹ.

Về tác động với Mỹ, Business Roundtable (tổ chức gồm 200 giám đốc điều hành của các tập đoàn hàng đầu Mỹ) cảnh báo các mức thuế mới có nguy cơ làm tăng chi phí đối với các doanh nghiệp và gia đình Mỹ.

Trung tâm nghiên cứu chính sách công Budget Lab thuộc Đại học Yale ước tính, các mức thuế quan toàn cầu của Tổng thống Trump sẽ khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải chịu thêm khoảng 1.100 USD chi phí mỗi năm.

Ngoài ra, các mức thuế mới nhất sẽ gây tổn thất về mặt chính trị cho cả hai quốc gia. Các biện pháp của Tổng thống Trump không giúp đẩy mạnh thương mại của Mỹ cũng như không thúc đẩy đầu tư như ông từng tuyên bố. Thay vào đó, các biện pháp này đã gây lạm phát do đẩy giá cả tăng lên. Nếu chi phí hàng hóa tiếp tục tăng và căng thẳng thương mại gây thêm sức ép đối với doanh nghiệp, những tác động kinh tế có thể trở thành vấn đề đáng quan tâm đối với cử tri Mỹ.

Theo ông Steven Okun, Giám đốc điều hành công ty tư vấn địa chính trị APAC Advisors, những mức thuế áp dụng trên diện rộng như hiện nay không hiệu quả và đang gây tổn hại cho Mỹ, đặc biệt gây tổn hại cho đảng Cộng hòa khi đảng này chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Giới chuyên gia nhấn mạnh rằng tác động chính trị của đợt áp thuế mới có thể còn lớn hơn những hệ quả trực tiếp đối với kinh tế trong bối cảnh quan hệ giữa hai nước láng giềng và đồng minh lâu năm đang trải qua giai đoạn căng thẳng.

Trong khi đó, bà Diamond Isinger, cựu cố vấn đặc biệt của cựu Thủ tướng Canada Justin Trudeau, cho rằng cuối cùng cả hai nước sẽ chịu thiệt hại do cuộc chiến thương mại. Bà nói: “Điều này sẽ gây khó khăn và tạo ra những tổn thất đối với cả người dân Canada và Mỹ do những hành động mà đáng tiếc là Mỹ đã thực hiện cũng như các biện pháp đáp trả của Canada”.

Nhìn chung, cuộc đối đầu hiện nay có thể sẽ tái định hình dài hạn quan hệ kinh tế giữa hai nước, thay vì chỉ là một đợt căng thẳng thuế quan ngắn hạn. Tuy nhiên, do hai nền kinh tế có mức độ hội nhập rất sâu, đặc biệt trong ngành xe hơi, năng lượng, thép, nông nghiệp và chuỗi cung ứng sản xuất, nên áp lực kinh tế có thể sẽ buộc hai bên phải quay lại bàn đàm phán.