Mỹ xoay xở ghìm giá cả trước bầu cử giữa kỳ

Còn khoảng 5 tuần trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, giá cả vẫn là một trong những vấn đề kinh tế lớn tại Mỹ. Lạm phát tiếp tục cao hơn mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), trong khi giá nhiên liệu, thực phẩm và chi phí vay cùng gây sức ép lên hộ gia đình.

Fed ngày 16/9 đã nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, đưa phạm vi lãi suất quỹ liên bang lên 3,75-4%. Cơ quan này cho biết lạm phát vẫn ở mức cao và động thái trên nhằm đưa tốc độ tăng giá trở lại mục tiêu 2%.

Tuy nhiên, nhiều sức ép giá hiện nay nằm ngoài khả năng kiểm soát trực tiếp của chính sách tiền tệ. Giá dầu tăng mạnh do xung đột Mỹ - Iran và những gián đoạn nguồn cung toàn cầu đang làm chi phí nhiên liệu leo thang. Reuters cho biết giá diesel tại Mỹ gần đây lập kỷ lục 6,53 USD/gallon, tương đương khoảng 1,73 USD/lít.

Trong bối cảnh đó, chính quyền ông Trump đang thử nhiều cách để giảm chi phí sinh hoạt, dù hiệu quả và tác động của các biện pháp này vẫn còn nhiều tranh luận.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại đại hội toàn quốc đảng Cộng hòa ở thành phố Dallas, bang Texas ngày 9/9. Ảnh: Reuters.

Giảm giá thịt bò bằng cách tăng nhập khẩu

Một trong những động thái trực tiếp nhất nhắm vào giá thực phẩm là quyết định tạm thời nới nhập khẩu thịt bò.

Ngày 26/8, ông Trump ký sắc lệnh tăng thêm 300.000 tấn hạn ngạch nhập khẩu thịt bò nạc dùng để sản xuất thịt bò xay với mức thuế thấp hơn. Chính sách có hiệu lực trong 90 ngày từ ngày 1/9, nhằm tăng nguồn cung và kéo giá xuống. Nhà Trắng cho biết lượng thịt nhập khẩu theo chương trình được kỳ vọng bán thấp hơn khoảng 25% so với giá thị trường.

Đây là động thái mới nhất trong chuỗi biện pháp mà chính quyền Mỹ triển khai từ đầu năm để hạ giá thịt bò. Hồi tháng 2, ông Trump cũng đã tăng lượng thịt bò Argentina được nhập khẩu với mức thuế thấp hơn. Tuy nhiên, những biện pháp này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung gia súc Mỹ vẫn rất hạn chế.

Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), tính đến ngày 1/7, nước này có khoảng 94,2 triệu con gia súc và bê, trong đó số bò cái chuyên lấy thịt giảm 1% so với một năm trước, còn số bê sinh ra trong năm nay giảm 2%. USDA cho biết nguồn cung gia súc đang ở mức thấp, khiến tốc độ giết mổ giảm và sản lượng thịt bò năm 2026 được dự báo thấp hơn năm ngoái.

Giới chức Mỹ đề xuất miễn thuế thịt bò xay để giảm giá mặt hàng này. Ảnh: Reuters.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh nguồn cung gia súc Mỹ ở mức thấp do hạn hán và chi phí chăn nuôi cao. Reuters cho biết đàn gia súc Mỹ đang ở mức thấp nhất trong khoảng 75 năm, khiến giá thịt bò tăng mạnh.

Theo USDA, giá thịt bò và bê tại Mỹ trong tháng 8 giảm 0,6% so với tháng trước nhưng vẫn cao hơn 5,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Cơ quan này dự báo giá nhóm thịt bò và bê sẽ tăng 9,4% trong cả năm 2026, cao hơn đáng kể tốc độ tăng giá thực phẩm nói chung.

Tuy nhiên, kế hoạch của Nhà Trắng vì thế vấp phải phản ứng mạnh từ các nhóm chăn nuôi. Hiệp hội Các nhà chăn nuôi bò Mỹ (NCBA) cho rằng đưa một lượng lớn thịt nhập khẩu giá thấp vào thị trường có thể làm giảm giá gia súc và khiến các chủ trang trại ít có động lực mở rộng đàn. Hiệp hội cảnh báo điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình phục hồi đàn bò sau nhiều năm hạn hán và chi phí đầu vào cao.

Hiệp hội Người chăn nuôi gia súc Mỹ (USCA) cũng phản đối, cho rằng 300.000 tấn là lượng rất lớn nếu được đưa vào thị trường chỉ trong 90 ngày. Tổ chức này lo ngại việc tăng nhập khẩu quá nhanh có thể gây thêm sức ép lên người nuôi bò và đặt ra câu hỏi về khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng, an toàn thực phẩm.

Hạ lãi vay nhưng lợi suất trái phiếu vẫn tăng

Chính quyền cũng tìm cách tác động đến một loại chi phí khác mà người dân cảm nhận rõ là lãi suất vay. Bộ Tài chính Mỹ từ tháng 8 tăng quy mô mua lại trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết biện pháp này nhằm cải thiện thanh khoản và hỗ trợ thị trường trái phiếu, qua đó hạn chế đà tăng của lợi suất.

Tuy nhiên, hiệu quả đến nay khá hạn chế. Reuters cho biết lợi suất trái phiếu Mỹ tiếp tục tăng mạnh trong tháng 9. Đến ngày 29/9, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm lên 5,62%, cao nhất kể từ năm 2002, trong khi lợi suất kỳ hạn 10 năm lên 5,29%.

Lợi suất trái phiếu tăng thường kéo theo chi phí vay cao hơn đối với hộ gia đình và doanh nghiệp. Lãi suất khoản vay mua nhà kỳ hạn 30 năm tại Mỹ đã vượt 7%, mức cao nhất kể từ đầu năm 2025.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thông báo sẽ tăng mua lại trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài nhằm làm chậm đà tăng của lợi suất. Ảnh: Reuters.

Một yếu tố khiến việc hạ lợi suất trở nên khó khăn là dòng vốn lớn đang chảy vào các khoản đầu tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo, trong khi nhà đầu tư cũng đòi hỏi lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn. Bên cạnh đó, quy mô nợ công và thâm hụt ngân sách Mỹ tiếp tục gây sức ép lên thị trường trái phiếu. Tổng nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD.

Từ phát tiền đến tìm cách hạ giá diesel

Một đề xuất gây chú ý khác là kế hoạch trao 5.000 USD cho mỗi người Mỹ trưởng thành nếu đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông Trump đưa ra ý tưởng này tại đại hội đảng Cộng hòa ở Dallas hồi đầu tháng 9. Ước tính chương trình có thể tiêu tốn khoảng 1.350 tỷ USD, nhưng đến nay chưa có chi tiết rõ ràng về nguồn tài chính cũng như cơ sở pháp lý để triển khai.

Một số nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ đề xuất, trong khi những người khác lo ngại việc bơm một lượng tiền lớn vào nền kinh tế có thể làm lạm phát tăng trở lại và khiến gánh nặng nợ công thêm lớn.

Trong khi đó, giá nhiên liệu đang buộc chính quyền phải tìm những giải pháp cấp tốc hơn.

Giá diesel tại Mỹ đã tăng lên mức kỷ lục trong tháng 9 do nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn. Chính quyền ông Trump đã xem xét hạn chế xuất khẩu diesel để giữ thêm nhiên liệu ở thị trường nội địa. Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright phản đối một lệnh cấm cứng, cảnh báo biện pháp này có thể khiến các nhà máy lọc dầu giảm sản lượng và cuối cùng đẩy giá nhiên liệu lên cao hơn.

Ông Trump và Bessent tiếp tục đưa ra ý tưởng cấm xuất khẩu dầu diesel để đối phó với giá nhiên liệu tăng vọt. Ảnh: Reuters.

Đến ngày 29/9, Nhà Trắng vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Reuters cho biết chính quyền đang cân nhắc nhiều biện pháp khác, trong đó có nới quy định để mở rộng việc sử dụng diesel nhuộm đỏ - loại nhiên liệu thường được miễn thuế và dành cho các phương tiện, thiết bị hoạt động ngoài đường bộ.

Một số bang cũng đã tự triển khai các biện pháp khẩn cấp. Texas mở rộng sử dụng diesel nhuộm đỏ, tăng tải trọng cho xe chở nhiên liệu và nông sản, đồng thời đề nghị chính quyền liên bang nới yêu cầu về diesel hàm lượng lưu huỳnh siêu thấp. Nhiều bang khác cũng giảm hoặc đình chỉ một số loại thuế và quy định liên quan đến nhiên liệu.

Nhà Trắng đồng thời thúc giục các nước châu Âu giải phóng thêm lượng diesel dự trữ nhằm góp phần tăng nguồn cung toàn cầu. Mỹ đã cam kết đóng góp 172 triệu thùng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược trong một nỗ lực phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Rebecca Patterson, nhà nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) nhận đình rằng chính quyền ông Trump hiện không còn nhiều thời gian. Theo bà, nền kinh tế Mỹ lớn và phức tạp, nên việc cải thiện khả năng chi trả của người dân trong một tháng là "bất khả thi".

"Những biện pháp thực hiện hôm nay có thể phát huy tác dụng trong trung và dài hạn. Còn cho đến ngày bầu cử, điều tốt nhất họ có thể hy vọng là cử tri ghi nhận nỗ lực của ông Trump", bà nói với Washington Post.