Năm 2026, Đông Âu xoay trục sinh tồn trong kỷ nguyên hậu Mỹ

Khi cam kết an ninh từ Mỹ trở nên có điều kiện, các nước Đông Âu buộc phải tự định hình chiến lược sinh tồn, tạo ra sự phân mảnh sâu sắc trong lòng NATO và EU (trong ảnh: Binh sĩ tham gia một cuộc tập trận tại Ba Lan, ngày 2/10/2025). Ảnh: PAP/TTXVN

Theo mạng tin tức quốc tế TVP World của Ba Lan, bước sang năm 2026, các quốc gia Trung và Đông Âu không còn ở trạng thái phản ứng trước việc Mỹ thu hẹp quy mô cam kết an ninh. Sau những cú sốc của năm 2025, đây là năm đầu tiên khu vực này thực sự học cách sống trong một thực tại mới: nơi sự bảo đảm từ Washington đã trở nên có điều kiện. Sự phân mảnh chiến lược đang diễn ra mạnh mẽ, hình thành nên những "ốc đảo" sinh tồn riêng biệt dựa trên địa lý và niềm tin chính trị.

Tăng cường phòng thủ

Tại khu vực Bắc và Đông Bắc, các quốc gia Baltic (Latvia, Estonia, Litva) đã đi đầu trong việc hiện thực hóa các biện pháp tự vệ mà không còn đặt cược hoàn toàn vào quân tăng viện từ NATO.

Latvia đã hoàn thành hàng rào biên giới vật lý với Nga và chuyển sang giai đoạn quân sự hóa bằng cảm biến và thiết bị bay không người lái (UAV). Estonia triển khai chương trình xây dựng hệ thống hầm trú ẩn quy mô lớn ở phía Nam và phía Đông. Litva chuẩn bị sẵn sàng các phương án phá hủy cầu biên giới để ngăn chặn đà tiến quân của đối phương.

Thực tế này đang tạo ra một "liên minh hai tốc độ" trong lòng NATO, trong đó một khối các quốc gia coi Nga là thách thức hiện hữu đang ưu tiên mua sắm vũ khí khí tài có sẵn từ Hàn Quốc hoặc Mỹ thay vì chờ đợi các hệ thống phòng thủ dài hạn của châu Âu.

Trong bối cảnh đó, Ba Lan hiện nổi lên như một mắt xích không thể thiếu nhưng lại đầy khó lường. Về quân sự, nước này giữ lập trường "diều hâu" tương đồng với khối Baltic. Tuy nhiên, về chính trị, Ba Lan đang bị giằng xé giữa phe ủng hộ hội nhập châu Âu và phe cánh hữu dân tộc chủ nghĩa.

Dù một cuộc thăm dò dư luận cuối tháng 12/2025 cho thấy chỉ 24% người dân ủng hộ việc rời EU, nhưng thuật ngữ "Polexit" vẫn được một số phe phái chính trị tận dụng triệt để làm công cụ bầu cử. Sự phân cực này được dự báo sẽ làm phức tạp hóa các cuộc đàm phán của Ba Lan với Brussels và các liên minh khu vực trong suốt năm 2026.

"Khối chủ quyền" và phép thử tại Hungary

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự hình thành của "Khối chủ quyền" bao gồm Cộng hòa Séc, Slovakia và Hungary. Nhóm này đang thách thức chính sách đối ngoại chung của EU bằng cách sử dụng quyền phủ quyết như một vũ khí chính trị.

Tại Hungary, cuộc bầu cử tháng 4/2026 được coi là cột mốc quan trọng. Đối thủ của Thủ tướng Viktor Orbán là Péter Magyar đang hứa hẹn các cải cách chống tham nhũng và thiết lập lại quan hệ với EU. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định sự khác biệt giữa ông Magyar và Thủ tướng Orbán về các vấn đề cốt lõi như chủ quyền và bản sắc dân tộc vẫn còn là một dấu hỏi lớn.

Trong khi đó, tình hình tại Belarus và Bosnia lại diễn tiến theo những kịch bản riêng biệt:

Tại Belarus, Tổng thống Alexander Lukashenko đang thực hiện chiến lược "đổi tù nhân lấy thị trường". Sau khi thả 145 tù nhân chính trị để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt xuất khẩu kali, hiện vẫn còn hơn 1.000 người bị giam giữ.

Ở Bosnia, khu vực này đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ nhà nước. Sau khi Mỹ cắt giảm ngân sách và xem thỏa thuận Dayton là "di tích", thực thể Republika Srpska đã xây dựng các cấu trúc cảnh sát và thuế riêng biệt. Nguy cơ lớn nhất trong năm 2026 là việc thực thể này rút quân khỏi lực lượng vũ trang liên hợp, trực tiếp đe dọa hòa bình khu vực.

Tóm lại, sườn phía Đông của châu Âu hiện không còn là một khối thống nhất mà là một tập hợp của các lựa chọn không tương thích. Một số quốc gia đang cố thủ, một số cản trở, và một số đang đứng trước ngưỡng cửa thất bại. Thử thách lớn nhất của kỷ nguyên hậu Mỹ trong năm 2026 không phải là việc thiếu giải pháp, mà là việc có quá nhiều giải pháp riêng lẻ được áp dụng cùng lúc, đe dọa sự rạn nứt sâu sắc của toàn lục địa.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc