Năm 2026, Hải quan quyết liệt cải cách hậu kiểm, giảm áp lực cho doanh nghiệp

Thu ngân sách từ hậu kiểm tăng hơn 200%

Theo Cục Hải quan, trong năm 2025, toàn ngành đã thực hiện 1.171 cuộc hậu kiểm, trong đó 678 cuộc tại trụ sở cơ quan hải quan, 493 cuộc tại trụ sở người khai hải quan. Tổng số tiền ấn định thuế và xử phạt vi phạm hành chính phát sinh đạt 1.253,6 tỷ đồng, số thực thu vào ngân sách nhà nước đạt 1.244,9 tỷ đồng, tăng 205% so với cùng kỳ năm trước.

Kết quả trên cho thấy hiệu quả ngày càng rõ nét của hoạt động hậu kiểm trong bối cảnh ngành Hải quan chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực, đối tượng có rủi ro cao, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Nguồn: Cục Hải quan. Đồ họa: Phương Anh

Cùng với việc nâng cao hiệu quả kiểm tra, công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ công chức hậu kiểm được đặc biệt chú trọng. Các chuyên đề được xây dựng bài bản, bám sát thực tiễn, từ chế độ doanh nghiệp ưu tiên, quy định mới về hậu kiểm, xử lý vi phạm hành chính, đến quy trình kiểm tra và quản lý rủi ro. Qua đó, góp phần nâng cao năng lực phân tích, đánh giá rủi ro, tổ chức kiểm tra theo chuyên đề, từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động hậu kiểm trong toàn ngành.

Bước sang năm 2026, cùng với việc Nghị định 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2015/NĐ-CP ngày 21/01/2015 của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan và các dự thảo thông tư, quy trình nghiệp vụ mới chính thức được triển khai đồng bộ, ngành Hải quan xác định nhiệm vụ trọng tâm là tổ chức thực thi hiệu quả các chính sách mới về hậu kiểm bảo đảm cải cách không chỉ dừng ở hoàn thiện thể chế mà đi vào thực chất trong hoạt động quản lý và trong cộng đồng doanh nghiệp. Theo đó, ngành Hải quan đã và đang đẩy mạnh công tác phổ biến, quán triệt các quy định mới tới toàn thể cán bộ, công chức, coi đây là khâu then chốt để thống nhất nhận thức, cách hiểu và phương thức tổ chức thực hiện trong toàn ngành.

Trong bối cảnh hệ thống văn bản pháp luật về hải quan và hậu kiểm liên tục được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với Luật Hải quan, Luật Xử lý vi phạm hành chính và các cam kết quốc tế, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ công chức làm công tác hậu kiểm là đổi mới tư duy nghiệp vụ, nâng cao năng lực phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro, thay cho cách tiếp cận hành chính, thủ công trước đây. Đây được coi là điều kiện tiên quyết để các quy định mới của Nghị định 167/2025/NĐ-CP phát huy hiệu quả trên thực tế.

Đồng hành cùng doanh nghiệp, đưa cải cách đi vào thực chất

Triển khai Nghị định 167/2025/NĐ-CP, năm 2026 được ngành Hải quan xác định là năm đẩy mạnh thực thi cải cách theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, coi mức độ tuân thủ và sự chủ động của doanh nghiệp là thước đo quan trọng của hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.

Theo đó, cùng với việc quán triệt thống nhất các quy định mới về hậu kiểm trong toàn ngành, cơ quan hải quan các cấp tập trung nâng cao vai trò hướng dẫn, hỗ trợ và đồng hành cùng doanh nghiệp. Cán bộ, công chức hải quan được yêu cầu không chỉ thực hiện đúng quy định, mà còn giải thích rõ tinh thần cải cách, làm rõ quyền lợi gắn với nghĩa vụ tuân thủ, giúp doanh nghiệp hiểu đúng, thực hiện đúng và chủ động thích ứng với các yêu cầu quản lý mới.

Tinh thần đồng hành được thể hiện rõ trong cách tiếp cận quản lý của Nghị định 167/2025/NĐ-CP, khi kiểm tra sau thông quan được tổ chức trên cơ sở quản lý rủi ro, tập trung vào các đối tượng, lĩnh vực có nguy cơ cao, thay vì kiểm tra dàn trải. Điều này tạo điều kiện để các doanh nghiệp tuân thủ tốt, minh bạch trong hoạt động xuất nhập khẩu giảm tần suất kiểm tra, giảm chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý, qua đó yên tâm mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, các quy định mới về doanh nghiệp ưu tiên được coi là điểm nhấn thể hiện rõ nhất tinh thần cải cách và đồng hành cùng doanh nghiệp. Việc giới hạn tần suất kiểm tra tại trụ sở doanh nghiệp tối đa một lần trong 36 tháng đối với doanh nghiệp ưu tiên, nếu không có dấu hiệu vi phạm, không chỉ giảm áp lực hành chính mà còn khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nâng cao hệ thống kiểm soát nội bộ, an ninh chuỗi cung ứng và mức độ tuân thủ pháp luật hải quan.

Trong quá trình triển khai, ngành Hải quan đặt mục tiêu chủ động thông tin, hướng dẫn để doanh nghiệp nắm rõ lợi ích khi tham gia và duy trì chế độ ưu tiên, từ đó coi tuân thủ là yếu tố cạnh tranh bền vững. Cách tiếp cận này giúp chuyển trọng tâm từ “kiểm soát” sang “hợp tác”, từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa vi phạm, phù hợp với thông lệ quốc tế và yêu cầu hội nhập sâu rộng.

Theo ông Lê Đức Trung - Phó Đội trưởng Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan, Chi cục Hải quan khu vực I, lực lượng hải quan hiện nay tập trung xây dựng và triển khai các chuyên đề kiểm tra đối với lĩnh vực, mặt hàng có dấu hiệu rủi ro cao. Sau mỗi cuộc kiểm tra, cơ quan hải quan đều tổ chức tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm để kịp thời chấn chỉnh và hoàn thiện phương thức quản lý.

“Mục tiêu xuyên suốt là vừa hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, vừa tạo thuận lợi thương mại và thu hút đầu tư” - ông Trung nhấn mạnh.

Đặc biệt, ngành Hải quan đang xây dựng quy trình hậu kiểm mới theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch hơn. Theo ông Đặng Phương Thủy - Trưởng phòng 2, Chi cục Kiểm tra sau thông quan, Cục Hải quan, công chức làm hậu kiểm phải thu thập và phân tích dữ liệu từ nhiều hệ thống và nguồn thông tin độc lập để nhận diện rủi ro, từ đó chuyển hóa thành các tiêu chí đưa vào hệ thống phân tích của ngành.

Danh sách doanh nghiệp có rủi ro sẽ được sàng lọc và đưa vào kế hoạch kiểm tra theo chuyên đề, theo quý, thay vì kiểm tra đơn lẻ từng doanh nghiệp như trước. Kết quả kiểm tra không chỉ phục vụ xử lý vi phạm mà còn là cơ sở quan trọng để kiến nghị sửa đổi chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đồng thời, mở ra không gian thuận lợi hơn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong năm 2026, khi doanh nghiệp tuân thủ tốt được ghi nhận, được ưu tiên và được đồng hành trong suốt quá trình tham gia chuỗi thương mại quốc tế.

Song Linh