Nam Cực tích tụ hàng trăm tỷ tấn băng chỉ trong 22 tháng, tạm đảo chiều xu hướng

Trong nhiều năm qua, Nam Cực liên tục mất khối lượng khi các sông băng đổ băng ra đại dương, góp phần làm mực nước biển dâng. Tuy nhiên, trong giai đoạn từ năm 2021 - 2023, xu hướng này bất ngờ đảo chiều trong thời gian ngắn.

Dữ liệu vệ tinh GRACE và GRACE-FO cho thấy khối lượng băng Nam Cực tạm thời tăng trở lại trong giai đoạn 2021-2023, sau nhiều năm suy giảm. (Nguồn: EurekAlert)

Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature, khối lượng băng của Nam Cực đã tăng khoảng 695 tỷ tấn trong 22 tháng, mức tăng lớn nhất trong khoảng thời gian 22 tháng từng được ghi nhận tại lục địa này trong 20 năm qua.

Nghiên cứu cho thấy nguyên nhân chủ yếu là lượng tuyết rơi đặc biệt lớn tại một số khu vực ở Đông Nam Cực. Trong giai đoạn 2003-2024, Nam Cực trung bình mất khoảng 140,5 tỷ tấn băng mỗi năm. Tuy nhiên, cán cân khối lượng băng đã thay đổi đáng kể từ tháng 7/2021 đến tháng 4/2023.

Các nhà nghiên cứu cho rằng lượng tuyết tăng đột biến có liên quan đến tình trạng nước biển ấm lên kéo dài tại một khu vực nhiệt đới được gọi là “vùng biển ấm nhiệt đới”.

Đằng sau sự thay đổi bất ngờ

Những thay đổi rõ rệt nhất được ghi nhận tại Đông Nam Cực và bán đảo Nam Cực, trong khi một số khu vực ở Tây Nam Cực vẫn tiếp tục mất băng.

Lượng băng tăng mạnh nhất được ghi nhận tại các khu vực Queen Mary Land và Wilkes Land thuộc Đông Nam Cực, với khoảng 470 tỷ tấn. Đối chiếu dữ liệu vệ tinh với các số liệu về lượng mưa và khí hậu, các nhà nghiên cứu xác định lượng tuyết rơi bất thường là nguyên nhân chính.

Thềm băng Dibble thuộc khu vực Wilkes Land, Đông Nam Cực. (Nguồn: NASA)

Riêng tại hai vùng Queen Mary Land và Wilkes Land, tuyết rơi đã bổ sung khoảng 351 tỷ tấn băng trong giai đoạn nghiên cứu. Lượng tuyết lớn này tạm thời bù đắp phần băng thất thoát ở những khu vực khác, khiến tổng khối lượng băng của Nam Cực trong giai đoạn 2021-2024 gần như không thay đổi.

Các nhà nghiên cứu cho rằng hiện tượng trên có liên quan đến nhiệt độ mặt nước biển cao hơn mức trung bình tại “vùng biển ấm nhiệt đới”, khu vực nằm giữa phía Tây Thái Bình Dương và phía Đông Ấn Độ Dương.

Nước biển ấm lên trong thời gian dài tại khu vực này đã tác động đến hoàn lưu khí quyển, hình thành các sóng Rossby và tạo ra một vùng áp cao ở Đông Nam Cực. Cơ chế này đưa lượng lớn hơi ẩm từ khu vực Ấn Độ Dương về phía Nam Cực. Khi đến lục địa, hơi ẩm ngưng tụ và rơi xuống dưới dạng tuyết.

Liệu có phải tín hiệu đáng mừng?

Theo các nhà nghiên cứu, đây chủ yếu là một hiện tượng khí quyển trong ngắn hạn, không đồng nghĩa với việc xu hướng mất băng tại Nam Cực đã đảo chiều. Về lâu dài, biến đổi khí hậu có thể tiếp tục làm thay đổi đường đi của các hệ thống bão, từ đó tác động đến lượng mưa và tuyết tại khu vực này.

Mức tăng gần 695 tỷ tấn băng trong chưa đầy hai năm là con số đáng chú ý, nhưng chưa đủ để khẳng định Nam Cực đang phục hồi.

Trong cùng thời gian, Tây Nam Cực vẫn mất băng, đặc biệt tại những khu vực đã suy giảm trong nhiều năm. Lượng băng tăng thêm chủ yếu tập trung ở một số khu vực thuộc Đông Nam Cực và phần lớn đến từ lượng tuyết rơi bất thường.

Hình ảnh sông băng Shoesmith trên đảo Horseshoe, thuộc phía Tây bán đảo Nam Cực, đang thu hẹp khoảng 3 cm mỗi ngày. (Nguồn: Getty Images)

Nghiên cứu ước tính hoạt động của con người chỉ đóng góp khoảng 9% vào mức tăng bất thường của lượng mưa tại Queen Mary Land và Wilkes Land. Phần lớn hiện tượng này đến từ những biến động tự nhiên của khí quyển và đại dương.

Phát hiện trên đồng thời cho thấy những biến động khí hậu ở các khu vực cách Nam Cực hàng nghìn km có thể tác động đến khối lượng băng tại lục địa này. Sự thay đổi nhiệt độ đại dương có thể làm xáo trộn hoàn lưu khí quyển, từ đó ảnh hưởng đến lượng hơi ẩm được vận chuyển về Nam Cực và lượng tuyết rơi tại đây.

Các đợt nước biển ấm lên kéo dài tương tự tại vùng nhiệt đới được cho là có thể xuất hiện khoảng một lần mỗi thập niên. Điều này đồng nghĩa Nam Cực có thể tiếp tục ghi nhận những giai đoạn tuyết rơi đặc biệt lớn trong tương lai.

Tuy nhiên, những đợt tuyết lớn như vậy không thể xóa bỏ xu hướng mất băng dài hạn. Nước biển ấm vẫn tiếp tục làm tan băng từ bên dưới, đặc biệt tại Tây Nam Cực, qua đó góp phần làm mực nước biển dâng.

Đợt tăng khối lượng băng vừa qua là một biến động đáng chú ý trong ngắn hạn, nhưng chưa phải dấu hiệu cho thấy Nam Cực đã đảo ngược xu hướng mất băng kéo dài nhiều thập kỷ.