Nam giới bị bạo lực gia đình có xu hướng gia tăng: Đừng chọn cách im lặng!

Ảnh minh họa

PV: Nam giới thường phải đối mặt với những dạng bạo lực nào trong gia đình và vì sao những trường hợp này khó nhận diện?

Chuyên gia tâm lý Ma Anh Tú: Nam giới thường đối mặt với hai dạng bạo lực là bạo lực tinh thần và bạo lực kinh tế, thay vì bạo lực thể chất như các hình dung phổ biến. Những trải nghiệm này chịu ảnh hưởng đáng kể từ định kiến giới, bởi nam giới thường được kỳ vọng là trụ cột, khi không đáp ứng tốt vai trò này, họ dễ rơi vào trạng thái bị áp lực, bị đánh giá hoặc tổn thương trong mối quan hệ. Trong bối cảnh xã hội đề cao giá trị vật chất, những áp lực này càng trở nên rõ rệt và làm gia tăng căng thẳng trong đời sống gia đình.

Trong khi các câu chuyện về bạo lực gia đình thường tập trung vào nhóm phụ nữ và trẻ em, nam giới ít được đề cập như một nhóm nạn nhân. Đây cũng là lý do chính khiến các dạng bạo lực mà nam giới trải qua thường khó được nhận diện. Phần lớn những tổn thương này không để lại dấu vết rõ ràng, chúng dễ bị xem nhẹ hoặc bị "bình thường hóa", khiến người trong cuộc thậm chí không nhận ra mình đang ở trong mối quan hệ có yếu tố bạo lực.

PV: Dưới góc độ tâm lý học, nam giới là nạn nhân của bạo lực gia đình thường có những đặc trưng tâm lý gì? Những đặc trưng này biểu hiện ra sao trong hành vi và đời sống?

Chuyên gia tâm lý Ma Anh Tú: Dưới góc độ tâm lý học, nam giới trải qua bạo lực gia đình thường hình thành các đặc trưng tâm lý gắn với cơ chế tự bảo vệ và né tránh tổn thương. Theo học thuyết gắn bó của John Bowlby, một số trường hợp có xu hướng phát triển kiểu gắn bó né tránh hoặc gắn bó lo âu, khiến họ hạn chế bộc lộ cảm xúc, thu mình lại và tránh đối đầu để giảm nguy cơ bị lặp lại tổn thương.

Chuyên gia tâm lý Ma Anh Tú, giảng viên kỹ năng mềm tại Trung tâm The Shine Academy, nghiên cứu sinh ngành Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Bên cạnh đó, họ thường có xu hướng tự quy trách nhiệm về bản thân, từ đó lựa chọn im lặng và chịu đựng thay vì tìm kiếm sự hỗ trợ. Đây là một cơ chế thích nghi mang tính phòng vệ, nhưng lâu dài có thể dẫn đến sự xa cách và làm suy giảm chất lượng các mối quan hệ.

Những đặc trưng tâm lý này thường biểu hiện ra ngoài theo cách gián tiếp. Bởi lẽ nam giới có xu hướng đấu tranh nội tâm nhiều hơn là chia sẻ, họ có thể rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, thu mình hoặc hạn chế kết nối với người xung quanh. Trong một số trường hợp, sự dồn nén cảm xúc còn biểu hiện thành nhiều hành vi tiêu cực như sử dụng chất kích thích để giải tỏa áp lực, những phản ứng nóng nảy, hành vi bạo lực như một cách để khẳng định lại cảm giác kiểm soát của bản thân.

PV: Vì sao không ít nam giới lựa chọn che giấu hoặc phủ nhận những tổn thương về mặt tinh thần?

Chuyên gia tâm lý Ma Anh Tú: Hiện tượng này có thể được lý giải từ cả yếu tố chủ quan lẫn khách quan. Về phía cá nhân, việc che giấu hoặc phủ nhận tổn thương thường gắn với nhu cầu được công nhận và duy trì hình ảnh bản thân. Khi thiếu đi sự ủng hộ từ môi trường xung quanh, nam giới dễ rơi vào trạng thái tự nghi ngờ, từ đó né tránh việc bộc lộ cảm xúc như một cách bảo vệ lòng tự trọng. Bên cạnh đó, trải nghiệm tuổi thơ và cách giáo dục của gia đình từ nhỏ đóng vai trò lớn. Những khuôn mẫu giới được hình thành từ sớm - thông qua cách cha mẹ phản ứng với hành vi của trẻ có thể ảnh hưởng lâu dài đến nhận thức. Trong những môi trường ít áp đặt khuôn mẫu giới, trẻ có xu hướng phát triển cái nhìn linh hoạt và cởi mở. Ngược lại, khi các hành vi của trẻ bị gán nhãn "nam tính" hoặc "không nam tính", việc thể hiện cảm xúc dễ bị hạn chế ngay từ nhỏ. Ví dụ, con trai chơi búp bê, tô màu, nhiều cha mẹ lập tức cho rằng đó là hành vi không nam tính. Tuy nhiên, có những gia đình khi thấy con trai biết cắt tỉa, tô vẽ lại thấy con rất khéo tay.

Ở góc độ khách quan, tôi nhìn nhận dưới 3 yếu tố: định kiến giới, các vấn đề văn hóa, tôn giáo của từng khu vực, và tác động từ người bạn đời. Định kiến giới là một trong những yếu tố chi phối mạnh mẽ. Những quan niệm như "đàn ông phải mạnh mẽ", "phải là trụ cột" vô hình trung tạo ra rào cản trong việc thừa nhận tổn thương. Trong bối cảnh cụ thể như văn hóa Á Đông - nơi sự kìm nén cảm xúc thường được xem là biểu hiện của bản lĩnh, nam giới càng có xu hướng im lặng thay vì chia sẻ. Thứ hai, truyền thông và dư luận cũng góp phần củng cố xu hướng này khi thường thể hiện sự cảm thông nhiều hơn với phụ nữ, trong khi lại khắt khe hơn với nam giới khi họ bộc lộ cảm xúc. Thứ ba, yếu tố từ các mối quan hệ gần gũi, đặc biệt là người bạn đời, cũng ảnh hưởng đáng kể. Khi những chia sẻ của nam giới không được lắng nghe hoặc bị xem nhẹ, họ có xu hướng thu mình và dần lựa chọn im lặng. Trong bối cảnh đó, việc phủ nhận tổn thương không đơn thuần là lựa chọn cá nhân, mà là kết quả của sự tương tác giữa trải nghiệm cá nhân, môi trường xã hội và các chuẩn mực văn hóa đã ăn sâu trong tiềm thức.

PV: Theo chuyên gia, sự tiếp cận của hệ thống pháp luật, chính sách và các dịch vụ hỗ trợ đối với nam giới là nạn nhân bạo lực gia đình hiện nay đang ở mức độ nào?

Chuyên gia tâm lý Ma Anh Tú: Phải thừa nhận rằng hiện nay mức độ tiếp cận của hệ thống pháp luật, chính sách và các dịch vụ hỗ trợ đối với nạn nhân nam giới của bạo lực gia đình vẫn còn rất hạn chế. Mặc dù khung pháp lý hiện hành về cơ bản không phân biệt giới tính trong việc bảo vệ nạn nhân, nhưng trong thực tiễn, nam giới chưa thực sự được nhìn nhận như một nhóm cần hỗ trợ.

Các kênh hỗ trợ chuyên biệt dành cho nam giới - như kênh tư vấn tâm lý, các đường dây nóng hay các chương trình can thiệp vẫn còn hạn chế cả về số lượng lẫn mức độ tiếp cận. Nội dung truyền thông liên quan đến nam giới là nạn nhân của bạo lực gia đình cũng chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến việc nhiều người không nhận thức đầy đủ rằng họ cũng có quyền tìm kiếm sự hỗ trợ. Ngoài các rào cản trên, yếu tố tâm lý - xã hội cũng đóng vai trò lớn.

PV: Vậy, cần có những thay đổi nào từ phía cá nhân, gia đình và xã hội để nam giới có thể nhận diện, lên tiếng và tìm kiếm sự hỗ trợ khi trở thành nạn nhân của bạo lực gia đình?

Chuyên gia tâm lý Ma Anh Tú: Trước hết, ở cấp độ cá nhân, nam giới cần học cách đối diện với vấn đề thay vì né tránh. Trong tâm lý học, điều này có thể được hiểu như một quá trình "phơi nhiễm" (tức là chấp nhận và gọi tên những trải nghiệm tiêu cực của bản thân). Đồng thời, họ cũng cần biết thiết lập ranh giới rõ ràng trong các mối quan hệ. Nhiều trường hợp bạo lực xuất phát từ việc các giới hạn trong mối quan hệ không được xác định rõ ràng, khiến người trong cuộc khó nhận biết đâu là hành vi được chấp nhận và đâu là hành vi mang tính tổn hại. Khi cần thiết, họ nên chủ động tìm đến sự hỗ trợ từ chuyên gia để được đồng hành và định hướng.

Ở cấp độ gia đình và các mối quan hệ gần gũi, sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau đóng vai trò nền tảng. Việc xây dựng một mối quan hệ dựa trên đối thoại và chia sẻ sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ xung đột leo thang thành bạo lực. Ngay từ giai đoạn lựa chọn bạn đời, sự tương đồng về giá trị và quan điểm sống cũng là yếu tố góp phần hạn chế rủi ro.

Ở cấp độ xã hội, giáo dục và truyền thông giữ vai trò then chốt trong việc định hình nhận thức về giới. Cần thúc đẩy cách tiếp cận cân bằng hơn, trong đó nam giới cũng được nhìn nhận như một nhóm có thể trở thành nạn nhân và cần được hỗ trợ. Bên cạnh đó, hệ thống chính sách và các tổ chức hỗ trợ cũng cần nhìn nhận rõ hơn nhu cầu của nhóm đối tượng này. Hiện nay, nam giới vẫn là nhóm ít được chú ý trong các chương trình can thiệp, do đó cần có những dịch vụ phù hợp hơn, từ tư vấn tâm lý đến các kênh hỗ trợ chuyên biệt, nhằm đảm bảo mọi nạn nhân đều có cơ hội được tiếp cận và bảo vệ.

PV: Xin cảm ơn ông!