Năm học đặc biệt của TP. Quảng Ninh:Bài 1 - Dấu mốc giáo dục mới của thành phố trẻ

Từ lớp học nơi đảo xa với chỉ một thầy, ba trò đến những chuyến xe buýt điện đưa học sinh miễn phí tới trường, từ hàng trăm nghìn bộ sách giáo khoa được cho mượn đến những phòng học, phòng ở được đầu tư đồng bộ, một năm học mới đang mở ra không chỉ bằng khí thế, mà còn bằng những thay đổi cụ thể, hướng tới một diện mạo giáo dục tương xứng với vị thế của thành phố mới Quảng Ninh.

Qua loạt 3 bài “Năm học đặc biệt của TP. Quảng Ninh”, Báo Văn Hóaphân tích và làm rõ những chuyển động mới trong giáo dục Quảng Ninh, từ dấu mốc của một thành phố trực thuộc Trung ương đến những chính sách cụ thể đang từng ngày mở rộng cơ hội học tập, nâng cao chất lượng giáo dục và vun đắp nguồn nhân lực cho tương lai.

Năm học 2026 - 2027 đến với Quảng Ninh trong một thời khắc đặc biệt khi địa phương vừa chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Ngay từ đầu, thành phố đã xác định đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai. Nhiều quyết sách về giáo dục của thành phố đã được triển khai trong năm học này.

Từ lớp học chỉ có một thầy, ba trò giữa đảo Trần (đặc khu Cô Tô) đến những ngôi trường mới ở miền núi, biên giới; từ những chuyến xe buýt điện đưa học sinh đến trường đến hàng trăm nghìn bộ sách giáo khoa được chuẩn bị để học sinh mượn miễn phí… diện mạo giáo dục toàn thành phố đang có những chuyển động rõ nét.

Nhưng phía sau những con số và công trình giáo dục là một câu chuyện lớn hơn. Khi không gian phát triển được mở rộng, giáo dục phải đi trước một bước để tạo dựng nguồn nhân lực cho một thành phố mới.

Sáng 5.9, trong khi tiếng trống khai trường vang lên ở hàng vạn ngôi trường trên cả nước, tại điểm trường liên cấp ở đảo Trần, đặc khu Cô Tô, năm học mới bắt đầu với một hình ảnh rất đỗi xúc động. Cả trường chỉ có 1 thầy giáo và 3 học sinh.

Ba em, mỗi em một khối lớp. Một người thầy cùng lúc đảm nhiệm việc dạy học, chăm lo lớp học và đồng hành với từng học trò. Con số “1 thầy, 3 trò” nghe qua có vẻ nhỏ bé, nhưng đặt giữa không gian biển đảo xa xôi, nó lại gợi lên một câu chuyện lớn về quyền được học tập của trẻ em, dù ở bất cứ nơi nào.

Thầy Trần Văn Luyện, giáo viên Trường Tiểu học và THCS Thanh Lân và lớp học đặc biệt chỉ có 3 học sinh, mỗi em 1 khối. Ảnh: Sở VHTTDL TP. Quảng Ninh

Thầy Trần Văn Luyện, giáo viên Trường Tiểu học và THCS Thanh Lân, người trực tiếp đứng lớp tại điểm trường đảo Trần, nói một câu giản dị mà có lẽ cũng là tinh thần cốt lõi của giáo dục rất nhân văn của Việt Nam: “Dù chỉ có một học sinh thì vẫn là một lớp học, vẫn là một tương lai cần được quan tâm, vun đắp”.

Với những địa bàn có ít học sinh, bài toán tổ chức trường lớp, bố trí đội ngũ và bảo đảm điều kiện dạy học luôn đặt ra những yêu cầu riêng, song mục tiêu cuối cùng vẫn là để mỗi đứa trẻ có cơ hội học tập và phát triển đầy đủ bất kể em đang sống ở trung tâm đô thị, miền núi, biên giới hay giữa trùng khơi.

Vì thế, lớp học 3 học sinh ở đảo Trần không phải một ngoại lệ nằm bên lề bức tranh giáo dục. Nó thể hiện rất rõ năng lực bảo đảm công bằng giáo dục của một địa phương. Ở đó, khoảng cách địa lý không thể trở thành khoảng cách về cơ hội.

Và cũng từ lớp học nhỏ ấy, có thể nhìn thấy một yêu cầu lớn hơn đối với giáo dục Quảng Ninh trong năm học đặc biệt này.

Một thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ được nhận diện bằng quy mô dân số, hạ tầng giao thông, các khu đô thị mới hay sức mạnh kinh tế. Sâu xa hơn, chất lượng của một đô thị được quyết định bởi chất lượng con người đang sống, học tập và làm việc trong đô thị ấy.

Với Quảng Ninh, yêu cầu này càng rõ khi địa phương có một không gian phát triển rộng, từ các đô thị ven biển đến miền núi, biên giới, hải đảo. Khoảng cách về địa lý kéo theo sự khác biệt về điều kiện tiếp cận dịch vụ giáo dục.

Vì thế, xây dựng một hệ thống giáo dục thống nhất về chất lượng nhưng linh hoạt theo đặc thù từng địa bàn là bài toán không dễ. Năm học 2026 - 2027 cho thấy Quảng Ninh đang tiếp cận bài toán ấy theo hướng khá toàn diện.

Bên cạnh đó, sau một năm triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Quảng Ninh đã từng bước cụ thể hóa các định hướng lớn bằng những chương trình, chính sách và nhiệm vụ cụ thể.

Từ sắp xếp lại mạng lưới trường học, ưu tiên nguồn lực, thực hiện các chính sách đặc thù đến đổi mới dạy học, chuyển đổi số, phát triển ngoại ngữ, STEM, giáo dục vùng biên giới và gắn đào tạo với nhu cầu nhân lực, nhiều chủ trương đã được đưa vào thực tiễn, tạo những chuyển biến rõ nét trong diện mạo giáo dục địa phương.

Toàn thành phố có 371.313 học sinh, tăng hơn 1.100 em so với năm học trước. Hệ thống trường lớp có 11.765 phòng học, tỉ lệ kiên cố hóa đạt 100%, hơn 92% trường học đạt chuẩn quốc gia.

Năm học mới 2026 - 2027, TP. Quảng Ninh xây dựng 15 trường, trong đó 8 trường được đưa vào sử dụng ngay từ đầu năm học. Ảnh: Sở VHTTDL TP. Quảng Ninh

Trong năm học mới 2026 - 2027, thành phố xây dựng 15 trường, trong đó 8 trường được đưa vào sử dụng ngay từ đầu năm học, đồng thời cải tạo, sửa chữa 64 trường.

Những con số ấy cho thấy giáo dục đang được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển của thành phố. Khi dân số học đường biến động, mạng lưới trường lớp phải được điều chỉnh.

Khi đô thị mở rộng, trường học phải đi cùng với quá trình phát triển dân cư. Và tất nhiên khi yêu cầu về chất lượng giáo dục ngày càng cao, cơ sở vật chất không thể chỉ dừng ở việc “đủ phòng học”, mà phải hướng tới một môi trường học tập an toàn, thuận tiện và phù hợp với phương thức giáo dục mới.

Đó cũng là lý do Quảng Ninh đồng thời quan tâm đến đội ngũ. Công tác tuyển dụng, điều động, thuyên chuyển và điều tiết giáo viên được triển khai để khắc phục tình trạng thiếu cục bộ theo môn học, cấp học và địa bàn.

Trong tháng 7 và 8 năm nay, gần 30.000 lượt cán bộ quản lý, giáo viên được bồi dưỡng, tập trung vào ứng dụng công nghệ số; một số trường đã bước đầu đưa AI vào những công việc như hỗ trợ chấm, nhận xét bài làm.

Nếu cơ sở vật chất là phần “cứng” của hệ thống giáo dục thì đội ngũ chính là phần “mềm” quyết định chất lượng. Một ngôi trường chỉ thực sự có sức sống khi ở đó có những người thầy đủ năng lực, tâm huyết và được trao điều kiện để đổi mới cách dạy, cách đánh giá, cách đồng hành với học sinh.

Có một điểm rất đáng suy ngẫm khi nhìn vào những chuẩn bị của Quảng Ninh cho năm học mới: Hàng loạt chính sách giáo dục đang dần được đặt trong mối quan hệ rộng hơn với chất lượng sống của học sinh và gia đình. Xe buýt điện miễn phí đưa học sinh đến trường là một ví dụ.

Ngày 3.9, Quảng Ninh khai trương chương trình xe buýt điện đưa đón học sinh tại các phường Hạ Long, Hồng Gai và Hà Tu. Giai đoạn đầu, khoảng 2.000 học sinh tại 22 cơ sở giáo dục đăng ký và được phục vụ.

Nhìn từ góc độ giáo dục, đây không phải chỉ là một chính sách giao thông. Những chuyến xe đưa trẻ đến trường đúng giờ và an toàn giúp giảm áp lực đưa đón cho phụ huynh, giảm nguy cơ mất an toàn giao thông vào giờ cao điểm, đồng thời tạo thêm một điều kiện để trẻ tiếp cận trường học thuận lợi hơn.

Trong quy hoạch một đô thị hiện đại, trường học không thể đứng tách biệt khỏi hệ thống giao thông, không gian công cộng, môi trường sống và các dịch vụ thiết yếu.

Giáo dục vì thế bắt đầu từ việc một đứa trẻ có thể đến trường an toàn, có đủ sách để học, có bữa ăn bảo đảm, có lớp học phù hợp, có thầy cô tận tâm và có một môi trường đủ tốt để phát triển. TP. Quảng Ninh đang cho thấy một cách tiếp cận theo hướng đó.

Quảng Ninh triển khai chương trình xe buýt điện đưa đón học sinh tại các phường Hạ Long, Hồng Gai và Hà Tu năm học 2026 - 2027. Ảnh: Sở VHTTDL TP. Quảng Ninh

Hơn 288.000 bộ sách giáo khoa được chuẩn bị để học sinh mượn miễn phí, với kinh phí dự kiến hơn 73 tỉ đồng. Khoảng 11.550 máy điều hòa được trang bị tại 515 trường và điểm trường. Thành phố cũng đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà cho 280 trường công lập. Đằng sau mỗi chính sách là một vấn đề rất cụ thể của đời sống học đường mà gia đình nào, nhà trường nào cũng quan tâm và chăm lo.

Gia đình bớt một khoản chi cho sách giáo khoa. Học sinh ở vùng khí hậu khắc nghiệt có thêm điều kiện học tập dễ chịu hơn. Phụ huynh không phải vội vàng đưa đón con giữa giờ cao điểm. Trường học có thêm nguồn năng lượng sạch. Học sinh có bữa ăn đảm bảo chất dinh dưỡng…

Tất cả những việc tưởng chừng như rất nhỏ nhặt ấy, khi đặt cạnh những công trình lớn của một thành phố, lại chính là những thứ tạo nên chất lượng sống hằng ngày, thiết thực mà người dân rất mong chờ.

Ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Quảng Ninh khẳng định: “Việc tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cùng nhiều chính sách hỗ trợ giáo dục đang từng bước hoàn thiện điều kiện học tập, chăm lo cho học sinh toàn diện hơn, từ nhà đến trường, trong trường học và từ trường trở về gia đình. Đây là những việc làm cụ thể, thể hiện sự quan tâm sâu sắc, thiết thực của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố đối với sự nghiệp giáo dục và thế hệ trẻ”.

“Một chính sách tốt chỉ thực sự có ý nghĩa khi được tổ chức thực hiện hiệu quả, tạo ra những chuyển biến thực chất cho người dân, nhất là học sinh. Qua đó, tiếp tục khẳng định quan điểm xuyên suốt của thành phố: Phát triển phải hướng đến con người, lấy con người làm trung tâm, từng bước chuyển hóa những thành quả phát triển thành chất lượng cuộc sống ngày càng tốt hơn cho nhân dân”, ông Nguyễn Việt Dũng nhấn mạnh.

Phải khẳng định, một năm học không thể làm thay đổi ngay toàn bộ diện mạo giáo dục. Cũng không có một chính sách nào đủ sức giải quyết mọi vấn đề của ngành, của xã hội. Nhưng một năm học có thể cho thấy địa phương đang lựa chọn hướng đi nào.

Với Quảng Ninh, năm học 2026 - 2027 là năm học đầu tiên trong dấu mốc mới của thành phố trực thuộc Trung ương. Vì thế, ý nghĩa của tiếng trống khai trường không chỉ ở việc mở đầu một năm học. Nó còn là lời nhắc về một nhiệm vụ dài hạn: Đặt con người ở trung tâm phát triển của thành phố và xây dựng con người phù hợp với một không gian phát triển mới.

Việc này cũng phù hợp với định hướng của Đảng và Nhà nước ta trong việc xây dựng 4 hệ giá trị: Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Một thành phố muốn phát triển bền vững cần những công dân có tri thức, kỹ năng, khả năng thích ứng và ý thức trách nhiệm với cộng đồng, giàu lòng yêu nước. Muốn có những công dân như vậy, giáo dục phải được đầu tư từ rất sớm và theo một chiến lược bài bản, dài hơi.

Từ lớp học chỉ có ba học sinh trên đảo Trần, câu chuyện giáo dục Quảng Ninh không nên được nhìn bằng sự nhỏ bé của con số. Ba học sinh vẫn là ba tương lai. Một ngôi trường ở vùng biên vẫn là một điểm tựa phát triển. Một chuyến xe đưa trẻ đến lớp vẫn là một phần của đô thị văn minh. Một bộ sách được trao đến tay học sinh vẫn là một khoản đầu tư cho tri thức.

TP. Quảng Ninh xác định đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai và trung tâm của mọi sự phát triển là con người. Ảnh: Sở VHTTDL thành phố Quảng Ninh

Và hàng trăm nghìn học sinh hôm nay chính là nguồn nhân lực dồi dào của thành phố trong nhiều năm tới. Một thành phố mới có thể được hình thành bằng những quyết định hành chính, được mở rộng bằng hạ tầng và được thúc đẩy bởi kinh tế. Nhưng để thành phố ấy có sức sống lâu dài, cần một nền tảng quan trọng hơn: Đó là con người.

Bởi vậy, dấu mốc đáng nhớ nhất của năm học 2026 - 2027 không chỉ là những ngôi trường mới, những tuyến xe mới hay những con số đầu tư mới mà là cách Quảng Ninh đang từng bước trả lời một câu hỏi căn bản của phát triển: “Thành phố trẻ hôm nay sẽ chuẩn bị những gì cho những công dân sẽ làm nên thành phố thịnh vượng ngày mai?”.

Tiếng trống khai trường đã vang lên từ đảo xa, miền biên giới đến những đô thị đang chuyển mình. Ở mỗi nơi, năm học mới có một diện mạo riêng. Nhưng phía sau tất cả là cùng một kỳ vọng: Để mỗi đứa trẻ, dù sinh ra ở đâu, đều có cơ hội học tập, trưởng thành và lựa chọn tương lai của mình. Đó có lẽ cũng là dấu ấn đẹp nhất để một thành phố trực thuộc Trung ương bắt đầu chương mới của mình.

(Còn tiếp)

BẢO AN - LÊ KHÁNH; thiết kế: ĐINH VŨ AN