Năm Ngọ, nghe chuyện Ngựa Dala xứ Bắc Âu

Không chỉ là đồ lưu niệm, ngựa Dala còn được coi là di sản sống của Thụy Điển. Ảnh: Teknos.

Trong không khí rộn ràng của năm Ngọ, câu chuyện về những chú ngựa lại được nhắc đến như một biểu tượng của sức mạnh, tự do và khát vọng tiến lên. Ở phương Bắc xa xôi, giữa những cánh rừng bạch dương và hồ nước trong xanh của Thụy Điển, có một “chiến mã” đặc biệt đã vượt ra khỏi biên giới làng quê để trở thành biểu tượng quốc gia - ngựa Dala.

Du khách khi đặt chân tới Thụy Điển dễ dàng bắt gặp những chú ngựa gỗ nhỏ nhắn, sơn đỏ rực rỡ, được bày bán trong các cửa hàng lưu niệm và đồ chơi. Đó là ngựa Dala - niềm tự hào của vùng Dalarna nói riêng và đất nước Bắc Âu này nói chung.

Từ những món đồ chơi dân dã ở chợ quê, ngựa Dala đã trở thành đại diện cho nghề thủ công truyền thống và bản sắc văn hóa Thụy Điển.

Từ làng nhỏ Nusnäs đến biểu tượng quốc gia

Nguồn gốc của ngựa Dala gắn liền với vùng Dalarna - nơi những người nông dân, tiều phu xưa kia thường tranh thủ mùa đông dài để chạm khắc đồ gỗ. Trong số đó, hình tượng con ngựa - người bạn trung thành trong lao động và vận chuyển - được lựa chọn nhiều nhất. Từ bàn tay mộc mạc, những khối gỗ được tạo hình đơn giản nhưng đầy sinh khí.

Bước ngoặt lớn đến vào năm 1920, khi một chàng trai 24 tuổi tên Anders “Pelle” Olsson khởi sự làm những món đồ chơi gỗ đầu tiên ngay trong căn nhà làm bánh của gia đình.

Là anh cả trong gia đình có chín anh chị em, Anders sớm thấm nhuần tinh thần trách nhiệm và khát vọng lập nghiệp. Ban đầu, anh tạo ra những chú ngựa trắng đen có gắn bánh xe. Chỉ hai năm sau, anh chuyển sang sản xuất ngựa Dala theo phong cách truyền thống, và năm 1922, công ty Grannas A Olsson chính thức ra đời.

'Chiến mã đỏ' Dala của của Thụy Điển Từ những khu chợ nhỏ ở Dalarna đến các cửa hàng lưu niệm khắp Thụy Điển, ngựa Dala trở thành biểu tượng quốc gia. Mỗi năm khoảng 50.000 chú ngựa ra đời, nhưng từng sản phẩm vẫn được chế tác thủ công, mang dấu ấn riêng của người thợ.

Từ một xưởng nhỏ tại làng Nusnäs, ngựa Grannas theo chân những người bán hàng rong đi khắp Thụy Điển từ năm 1926. Hai em trai của Anders là Nils và Jannes phụ giúp sau giờ học, kéo cưa đai bằng tay trước khi máy móc được cơ giới hóa vào cuối thập niên 1920.

Năm 1928, khi Anders lập gia đình và chuyển xưởng, hai người em bắt đầu hành trình riêng với một thùng gỗ thô 13 cm - nền móng cho truyền thống chạm khắc tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Năm 1939, xưởng mộc đầu tiên được dựng lên - chính tại vị trí công ty vẫn hoạt động đến nay. Những năm tiếp theo đánh dấu sự tinh xảo ngày càng cao: năm 1937 xuất hiện ngựa 5 cm ở Vattnäs. Mười năm sau, Nusnäs có thể sản xuất hàng loạt ngựa 3 cm. Tuy nhiên, dù quy mô mở rộng, tinh thần thủ công chưa bao giờ mất đi.

Di sản của Bắc Âu

Mỗi năm khoảng 50.000 chú ngựa Dala được tạo ra, nhưng không có hai chú nào hoàn toàn giống nhau.

Mỗi sản phẩm là kết quả của sự kết hợp giữa sản xuất quy mô nhỏ và kỹ nghệ thủ công tỉ mỉ. Người ta có thể truy vết ai là người chạm khắc, ai là người vẽ hoa văn cho từng chú ngựa - một điều hiếm thấy trong sản xuất hiện đại.

Tại làng Nusnäs, truyền thống phân công lao động vẫn được duy trì: đàn ông đảm nhiệm khâu đục chạm, còn phụ nữ và trẻ em tô vẽ họa tiết trang trí. Những đường hoa văn uốn lượn, lấy cảm hứng từ nghệ thuật dân gian vùng Dalarna, được vẽ bằng tay với sự kiên nhẫn và chính xác cao.

Ngựa Dala thường có năm màu chủ đạo: đỏ, xanh, đen, vàng và trắng. Trong đó, sắc đỏ cam tươi sáng là phổ biến nhất, tượng trưng cho sức sống và sự ấm áp giữa khí hậu Bắc Âu lạnh giá. Hình khối của ngựa chắc khỏe, giản lược chi tiết nhưng giàu tính biểu tượng, hoa văn rực rỡ tạo nên cảm giác phóng khoáng, tự nhiên.

Ngựa Dala được tô vẽ họa tiết tỉ mỉ. Ảnh: Facebook.

Không chỉ là món đồ lưu niệm, ngựa Dala còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Với người Thụy Điển, đây là con vật linh thiêng, đại diện cho sức mạnh, lòng trung thành và sự bền bỉ – những phẩm chất gắn liền với lịch sử lao động của cư dân nông thôn.

Ngựa Dala thường được trao tặng như lời chúc thân thiện, thể hiện sự hiếu khách và tình cảm gắn bó. Trong nhiều gia đình, một chú ngựa đỏ nhỏ đặt trên kệ sách hay bàn làm việc không chỉ là vật trang trí, mà còn là biểu tượng của cội nguồn và ký ức quê hương.

Ngày nay, Grannas A Olsson vẫn là doanh nghiệp gia đình do thế hệ thứ ba và thứ tư điều hành. Xưởng sản xuất mở cửa cho du khách tham quan, chứng kiến toàn bộ quy trình từ khúc gỗ thô đến thành phẩm hoàn chỉnh. Điều đó giúp ngựa Dala không chỉ tồn tại như một sản phẩm thương mại, mà còn như một phần sống động của di sản văn hóa Thụy Điển.

Phương Linh