Ngựa Gióng trong sắc sơn mài

2.026 tác phẩm sơn mài độc bản

Chào đón năm Bính Ngọ 2026, bộ sưu tập “Ngựa Gióng” với quy mô 2.026 tác phẩm sơn mài độc bản đã được NNƯT Nguyễn Tấn Phát cùng cộng sự thực hiện. Mỗi tác phẩm là một biến thể, mang cá tính riêng, nhưng khi đứng cạnh nhau, hợp thành một chỉnh thể hài hòa - như những nhịp vó ngựa cộng hưởng, tạo nên trường năng lượng chung của ký ức và hiện tại.

Các tác phẩm lấy cảm hứng từ hình tượng Ngựa Gióng. Ảnh: LÀNG - Sơn mài Đường Lâm

Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát chia sẻ: “Trong mười hai con giáp, hình tượng ngựa luôn khiến tôi yêu thích nhất. Chính niềm yêu thích ấy đã khởi nguồn cho ý tưởng và hành trình sáng tạo bộ sưu tập ngựa kéo dài suốt 10 năm qua. Với tôi, ngựa gắn bó trong lao động sản xuất và vận chuyển; đồng thời trở thành biểu tượng của sự tiến bước, chuyển động không ngừng. Truyền thuyết Thánh Gióng cưỡi ngựa đánh giặc là hiện thân cho sức mạnh đoàn kết và biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước”…

Từ những tính chất, huyền thoại ấy, nghệ nhân không chọn cách kể lại bằng những đường nét minh họa quen thuộc, mà đặt ngựa và long mã (ngựa rồng) làm trục hình tượng xuyên suốt: một hình ảnh vừa gợi chuyển động, vừa chuyên chở khát vọng vươn lên của cả dân tộc.

Quyết tâm kiến tạo một bộ sưu tập ngựa đồ sộ, song NNƯT Nguyễn Tấn Phát khẳng định: “Đồ sộ” không chỉ nằm ở con số 2.026 tác phẩm, mà ở chỗ mỗi tác phẩm đều là độc bản sơn mài, mang hơi thở riêng biệt, khác hẳn với các xưởng sản xuất hàng loạt.

Chương trình trải nghiệm “Theo dấu chân Ngựa Gióng”. Ảnh: LÀNG - Sơn mài Đường Lâm

Gắn bó hơn 20 năm với nghệ thuật sơn mài, anh không dừng lại ở việc sáng tạo cá nhân, mà còn dựng nên một không gian nghề tại làng cổ Đường Lâm, chào đón người dân địa phương đến học nghề và gắn bó với sơn mài.

Ở đình Hà Vĩ - nơi thờ ông tổ nghề sơn giữa phố cổ Hà Nội, workshop sơn mài được tổ chức như những cuộc gặp gỡ giữa nghệ nhân và công chúng, đa số là người trẻ. Bộ sưu tập vì thế không nằm ở xưởng khép kín hay phòng trưng bày, mà lan tỏa, gắn kết cộng đồng bằng chính quá trình sáng tạo.

Đưa nghệ thuật sơn mài vào đời sống

Điểm cốt lõi của “Ngựa Gióng” nằm ở sự kiên tâm với quy trình sơn mài truyền thống, từ những lớp sơn then, sơn cánh gián đến kỹ thuật thếp vàng bạc và mài nước. Tại đây, mỗi lớp sơn phủ lên là sự bồi đắp của thời gian, mỗi nhịp mài là một lần đánh thức ký ức.

Hình tượng ngựa thể hiện sự chuyển động, khát vọng vươn lên

Bên cạnh sơn mài, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát kết hợp các vật liệu bản địa gắn bó với kiến trúc và đời sống Đường Lâm - gỗ mít, tre, đá ong - để tạo nên mỹ cảm giao thoa giữa thô mộc và tinh tế, cổ truyền và hiện đại.

Để hoàn thiện một tác phẩm, người thực hiện phải dành khoảng 30 ngày lao động thủ công, kiên nhẫn qua từng lớp sơn, từng đường mài. Trong thời đại của tốc độ và tiêu dùng nhanh, sự bền bỉ ấy nhắc người xem về giá trị của kỷ luật, của chiều sâu lao động, của việc lắng mình trong vật liệu để đối thoại với nó.

Mỗi tác phẩm đều là độc bản sơn mài. Ảnh: LÀNG - Sơn mài Đường Lâm

Một hướng đi quan trọng của dự án là đưa sơn mài vào không gian sống đương đại. Bàn trà, ghế ngồi, tủ kệ hay lọ hoa... mang hình ảnh Ngựa Gióng giờ đây hiện diện trong sinh hoạt thường nhật, biến nghệ thuật thành một phần của đời sống thay vì chỉ là vật trưng bày.

Vì thế, bộ sưu tập tựa như một thực hành văn hóa bền bỉ, nơi quá khứ được đánh thức để làm giàu cho hiện tại. Mỗi tác phẩm là một lời khẳng định: văn hóa nghệ thuật truyền thống luôn đủ sức sống để chuyển mình, kiêu hãnh vươn xa trong sáng tạo hôm nay.

Ngọc Phương