Nan Madol: Kỳ quan thành phố đá Micronesia

Toàn cảnh di tích thành phố đá Nan Madol.

Thường được mệnh danh là “Venice của Thái Bình Dương”, Nan Madol là thành phố duy nhất trong lịch sử được xây dựng trên rạn san hô, từng là thủ đô của triều đại Saudeleur ở Micronesia từ khoảng thế kỷ 13 đến thế kỷ 17. Ngày nay, nơi đây vẫn tồn tại như minh chứng sống động cho kỹ năng xây dựng phi thường của người xưa.

Công trình ấn tượng

Trong tiếng Pohnpei địa phương, tên Nan Madol có nghĩa là “những khoảng trống ở giữa”, ám chỉ mạng lưới kênh đào, vốn đóng vai trò là đường thủy nối liền các khu vực trong thành phố đá. Nơi đây từng là trung tâm nghi lễ và chính trị của triều đại Saudeleur, cai trị từ năm 1100 - 1628.

Nan Madol được xây dựng từ khoảng 750 nghìn tấn đá bazan đen, trong đó nhiều khối đá nặng tới 50 tấn. Người dân Micronesia không chỉ thu thập và vận chuyển các khối đá khổng lồ này, mà còn ghép chúng chính xác với nhau mà không cần vữa, tạo nên những bức tường kiên cố tồn tại đến ngày nay.

Mặc dù còn ít dấu tích của triều đại Saudeleur, nền văn hóa này từng đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất Pohnpei và các vùng lân cận, để lại di sản lịch sử và kiến trúc đáng kinh ngạc cho hậu thế.

Những người xây dựng Nan Madol được nhắc đến nhiều nhất là cặp song sinh Olisihpa và Olosohpa. Tuy nhiên, như tác giả Glenn Petersen trình bày trong cuốn Lost in the Weeds: Theme and Variation in Pohnpei Political Mythology (tạm dịch: Lạc giữa rừng rậm: Chủ đề và biến thể trong thần thoại chính trị Pohnpei), cặp song sinh này là chủ đề của nhiều cuộc tranh luận dai dẳng.

Theo truyền thuyết, họ thường được ca ngợi là những vị vua phù thủy đến từ một vùng đất thần thoại, nhưng không có bằng chứng nào cho thấy họ sở hữu năng lực huyền bí. Hầu hết các ghi chép do Petersen thu thập đều cho rằng cặp song sinh Olisihpa và Olosohpa là những lữ khách dày dạn kinh nghiệm, đang tìm kiếm “một địa điểm thích hợp để thờ cúng hoặc thực hành một số nghi lễ nhất định”, và đã đến Nan Madol.

Ngay cả trong thời hiện đại, lời giải thích huyền thoại về cách vận chuyển và xây dựng các khối đá khổng lồ của thành phố vẫn còn tồn tại. Petersen ghi nhận: “Tôi đã nghe nhiều người dân Pohnpei hiện đại nói về công việc xây dựng Nan Madol. Họ cho rằng người xưa đã sử dụng bè và mặt phẳng nghiêng để di chuyển các tảng đá vào đúng vị trí, đồng thời tin rằng tổ tiên đã dùng sức mạnh siêu nhiên để thực hiện những công việc nặng nhọc, chứ không phải các thiết bị cơ khí”.

Dù có phép thuật hay không, việc xây dựng Nan Madol vẫn là một kỳ công kỹ thuật cổ đại. Những người thợ đã tạo ra các đảo nhân tạo bằng cách xây dựng nền móng đá khổng lồ trực tiếp trên rạn san hô, sau đó dựng lên cao theo kỹ thuật tương tự như xây nhà gỗ. Độ chính xác của công trình thật đáng kinh ngạc, với các mối nối ghép tỉ mỉ, giúp các bức tường vẫn vững chắc sau gần một thiên niên kỷ.

Sụp đổ và hoang tàn

Những người xây dựng Nan Madol đã tạo ra các khu vực riêng biệt trong quần thể này, phục vụ nhiều mục đích khác nhau, như khu hành chính và khu phức hợp tang lễ. Thành phố này tồn tại hơn 500 năm, thời kỳ người Saudeleurs thu cống vật từ các cộng đồng khắp Pohnpei và thiết lập các mạng lưới thương mại trải rộng toàn Micronesia.

Tuy nhiên, triều đại Saudeleur không bền vững. Theo thời gian, các vị vua trở nên chuyên chế, áp đặt những hạn chế khắc nghiệt lên thần dân và đòi hỏi cống nạp quá mức. Truyền thuyết kể rằng, sự cai trị của họ cuối cùng bị chấm dứt bởi chiến binh xâm lược Isokelekel.

Dù tồn tại nhiều phiên bản khác nhau, song các câu chuyện đều có điểm chung: Một cuộc chiến đã nổ ra và kết thúc bằng chiến thắng của Isokelekel trước những người cai trị Nan Madol vào khoảng đầu thế kỷ 17.

Trong nhiều thập kỷ tiếp theo, những người kế vị Isokelekel dần rời bỏ thành phố, để thiên nhiên tái chiếm khu vực. Mặc dù, người dân Pohnpei vẫn truyền miệng về lịch sử của Nan Madol, địa điểm này hầu như chưa được thế giới bên ngoài biết đến cho đến thế kỷ 19.

Nan Madol thu hút đông đảo du khách đến tham quan.

Di sản thế giới

Mặc dù chưa bao giờ “mất đi”, sự hiện diện của Nan Madol phần lớn vẫn không được thế giới bên ngoài biết đến cho đến khi nhà dân tộc học và hải dương học người Ba Lan, John Stanislaw Kubary, mô tả chi tiết lần đầu tiên vào năm 1874.

Không lâu sau, vào đầu những năm 1900, nhà khảo cổ người Đức Paul Hambruch tiến hành nghiên cứu có hệ thống đầu tiên về Nan Madol. Tuy nhiên, phải đến nửa cuối thế kỷ 20, các cuộc điều tra khảo cổ toàn diện mới được triển khai.

Năm 2016, Nan Madol được UNESCO công nhận là Di sản thế giới, chính thức thừa nhận “giá trị phổ quát nổi bật” của nó đối với nhân loại. Đồng thời, tổ chức này cũng chỉ ra một số thách thức có thể đe dọa việc bảo tồn quần thể này.

Biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng cao được xem là mối nguy hiểm lâu dài lớn nhất đối với tàn tích thành phố đá. Khi mực nước biển tăng và bão mạnh hơn, sự cân bằng mong manh giữa các công trình đá và môi trường biển trở nên bấp bênh, tình trạng này càng trầm trọng hơn bởi sự phát triển quá mức của thảm thực vật, làm suy yếu các công trình.

Bất chấp những thách thức đó, Nan Madol vẫn thu hút đông đảo du khách và các nhà nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới mỗi năm.

Theo Allthatsinteresting

Lê Du