Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa TAND và UBND trong giải quyết án dân sự, hành chính

Tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn giải quyết án

Năm 2025, TAND hai cấp TP Cần Thơ đã hoàn thành đạt và vượt các chỉ tiêu giải quyết án do Quốc hội và TANDTC giao.

Tuy nhiên, khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác phối hợp giữa Tòa án với chính quyền địa phương phát sinh không ít khó khăn, vướng mắc, nhất là trong các hoạt động tố tụng như xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản tranh chấp, tống đạt văn bản tố tụng, cung cấp tài liệu, chứng cứ phục vụ giải quyết các vụ án dân sự, hành chính.

Ông Nguyễn Hoàng Lâm, Phó Chánh án TAND TP Cần Thơ, trao đổi về công tác phối hợp giữa Tòa án với Văn phòng Đăng ký đất đai.

Những khó khăn này phần nào ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng giải quyết các vụ án, vụ việc tại Tòa án, đặt ra yêu cầu phải có giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan trong điều kiện tổ chức bộ máy chính quyền địa phương có nhiều thay đổi.

Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu tìm ra giải pháp là điều hết sức cấp thiết. Tôi đã triển khai sáng kiến “Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phối hợp giữa Tòa án nhân dân với Ủy ban nhân dân hai cấp trên địa bàn thành phố Cần Thơ trong việc giải quyết án dân sự và hành chính”.

Trong bối cảnh khối lượng công việc của TAND và UBND hai cấp TP Cần Thơ ngày càng tăng, đặc biệt đối với các vụ án dân sự, hành chính liên quan đến đất đai, sáng kiến tập trung vào 5 nhóm giải pháp trọng tâm, gắn với những khó khăn thường gặp trong quá trình giải quyết án.

Thứ nhất là nâng cao hiệu quả phối hợp trong công tác xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản. Theo đó, TAND TP Cần Thơ, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố, các TAND khu vực và UBND cấp xã cần xây dựng, ban hành quy chế phối hợp, quy định cụ thể trách nhiệm, thời gian cử đại diện tham gia, cung cấp hồ sơ kỹ thuật, hồ sơ địa chính và các tài liệu liên quan.

Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn, bảo đảm cử cán bộ có chuyên môn, am hiểu tình hình thực tế tại địa phương tham gia đầy đủ các buổi xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản. Xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý yêu cầu của Tòa án theo hướng ưu tiên, hạn chế tình trạng chậm thành lập Hội đồng định giá hoặc cử người tham gia thẩm định; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong trao đổi kế hoạch, lịch làm việc và hồ sơ liên quan.

Thứ hai là nâng cao hiệu quả phối hợp trong việc cung cấp tài liệu, chứng cứ. Xác định rõ trách nhiệm của UBND thành phố, UBND cấp xã và các cơ quan chuyên môn cần phải thực hiện nghiêm trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác và đúng thời hạn các tài liệu, chứng cứ đang lưu giữ theo yêu cầu của Tòa án. Người đứng đầu cơ quan phải chịu trách nhiệm đối với trường hợp chậm cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ hồ sơ, tài liệu, chứng cứ.

Thiết lập đầu mối phối hợp, mỗi UBND cấp xã và cơ quan chuyên môn cần phân công cán bộ đầu mối phụ trách tiếp nhận, theo dõi và xử lý các yêu cầu của Tòa án. Thực hiện chế độ báo cáo, phản hồi kết quả định kỳ nhằm bảo đảm tiến độ giải quyết vụ án.

Thứ ba là nâng cao hiệu quả tham gia tố tụng trong các vụ án hành chính, cụ thể nâng cao trách nhiệm của người bị kiện Chủ tịch UBND hoặc người được ủy quyền phải tham gia đầy đủ các phiên đối thoại, phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận công khai chứng cứ và phiên tòa theo quy định. Hạn chế tối đa tình trạng vắng mặt không có lý do chính đáng hoặc ủy quyền mang tính hình thức. Tăng cường đối thoại trước và trong quá trình giải quyết vụ án.

UBND các cấp chủ động rà soát, đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu kiện, kịp thời sửa đổi, hủy bỏ hoặc khắc phục những sai sót nếu phát hiện có vi phạm, qua đó giảm số lượng vụ án phải xét xử.

Nâng cao chất lượng cán bộ tham gia tố tụng, thường xuyên tập huấn kỹ năng tham gia đối thoại, kỹ năng giải trình, kỹ năng cung cấp chứng cứ và tham gia phiên tòa hành chính, bồi dưỡng kiến thức pháp luật tố tụng hành chính cho đội ngũ cán bộ tham mưu của UBND.

Thứ tư là nâng cao hiệu quả phối hợp trong công tác tống đạt văn bản tố tụng. Phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, UBND cấp xã phối hợp xác minh nơi cư trú, nơi làm việc của đương sự, hỗ trợ niêm yết công khai văn bản tố tụng theo quy định. Chỉ đạo lực lượng công chức tư pháp - hộ tịch, công an xã hỗ trợ Tòa án trong việc xác minh thông tin nhân thân, địa chỉ đương sự.

Ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, khuyến khích sử dụng phương thức tống đạt điện tử đối với cơ quan, tổ chức và cá nhân đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Tăng cường khai thác dữ liệu dân cư, cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử nhằm nâng cao hiệu quả xác minh thông tin người tham gia tố tụng.

Xây dựng cơ chế phối hợp nhanh, thiết lập kênh liên lạc trực tiếp giữa Tòa án với UBND cấp xã để xử lý kịp thời các trường hợp đương sự thay đổi nơi cư trú, cố tình né tránh hoặc không hợp tác, đồng thời có cơ chế phản hồi kết quả tống đạt, xác minh trong thời gian ngắn nhất nhằm bảo đảm tiến độ giải quyết vụ án.

Các giải pháp trên không chỉ hướng đến việc khắc phục những vướng mắc trong từng khâu tố tụng mà còn góp phần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên, thống nhất giữa Tòa án và chính quyền địa phương, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trong hệ thống TAND.

Tăng cường công tác phối hợp nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết án.

Thứ năm là tăng cường công tác chỉ đạo, kiểm tra và sơ kết, tổng kết. Hằng năm tổ chức sơ kết, tổng kết công tác phối hợp giữa TAND và UBND trên địa bàn thành phố. Định kỳ đánh giá những khó khăn, vướng mắc phát sinh khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp để kiến nghị cấp có thẩm quyền tháo gỡ. Đưa kết quả phối hợp vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu.

Tổ chức các hội nghị liên ngành định kỳ để trao đổi nghiệp vụ, tháo gỡ khó khăn trong công tác thẩm định, định giá, cung cấp chứng cứ, tham gia vụ án hành chính và tống đạt văn bản tố tụng.

Hiệu quả từ sáng kiến gắn với kết quả giải quyết án

Qua quá trình triển khai, các giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa TAND hai cấp với UBND và các cơ quan chuyên môn trên địa bàn TP Cần Thơ đã mang lại nhiều kết quả tích cực, góp phần tháo gỡ những khó khăn trong hoạt động tố tụng, nhất là đối với các vụ án dân sự, hành chính liên quan đến đất đai.

Công tác xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản và thu thập chứng cứ được thực hiện hiệu quả hơn. Các cơ quan chuyên môn đã chủ động cử cán bộ tham gia Hội đồng định giá, phối hợp thẩm định tại chỗ kịp thời khi Tòa án có yêu cầu. Việc cung cấp thông tin, tài liệu, hồ sơ địa chính và những chứng cứ liên quan đến nguồn gốc đất đai được thực hiện nhanh chóng hơn, góp phần hạn chế tình trạng chậm trễ trong cung cấp chứng cứ.

Đáng chú ý, các TAND khu vực và UBND xã, phường đã chủ động xây dựng, ký kết các quy chế phối hợp chuyên đề, từng bước tạo sự thống nhất về trách nhiệm, quy trình và phương thức phối hợp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Việc trao đổi, gửi và nhận tài liệu, văn bản tố tụng điện tử thông qua hệ thống quản lý văn bản điều hành đã được triển khai, góp phần tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng tính minh bạch trong xử lý công việc.

Đối với các vụ án hành chính, đại diện UBND các cấp đã chủ động, nghiêm túc hơn trong việc cử người tham gia các phiên đối thoại, phiên tòa theo quy định của Luật Tố tụng hành chính. Qua đó, góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan hành chính trong hoạt động tố tụng, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình giải quyết vụ án.

Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, số lượng vụ án dân sự, hành chính tồn đọng, kéo dài do thiếu thông tin, tài liệu xác minh đã giảm đáng kể. Tỷ lệ giải quyết án hành chính và các vụ án tranh chấp đất đai được nâng lên; chất lượng xét xử tiếp tục được cải thiện, hạn chế tình trạng bản án bị hủy, sửa do thiếu thông tin xác minh.

Kết quả giải quyết án của TAND hai cấp TAND TP Cần Thơ.

Năm 2026, đối với án dân sự TAND hai cấp TP Cần Thơ đã thụ lý 30.197 vụ việc, giải quyết 28.239 vụ, việc, đạt tỷ lệ 93,5%. Đối với án hành chính, thụ lý 359 vụ, giải quyết 353 vụ, đạt tỷ lệ 98,3%, vượt chỉ tiêu TANDTC giao. Tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán ở mức thấp hơn quy định của TANDTC.

Với phạm vi áp dụng rộng rãi tại TAND và UBND hai cấp TP Cần Thơ, sáng kiến của Phó Chánh án TAND TP Cần Thơ Nguyễn Hoàng Lâm góp phần tháo gỡ khó khăn trong hoạt động tố tụng, tăng cường phối hợp giữa Tòa án với chính quyền địa phương, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết án dân sự, hành chính, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.

Để tiếp tục phát huy hiệu quả, sáng kiến xác định việc tổ chức thực hiện cần được tiến hành theo lộ trình cụ thể. Trước hết, tham mưu lãnh đạo xây dựng kế hoạch tổ chức các hội nghị trao đổi về công tác phối hợp giữa TAND hai cấp với UBND và các cơ quan chuyên môn thuộc UBND hai cấp thành phố.

Trên cơ sở đó, TAND TP Cần Thơ và các TAND khu vực tổ chức hội nghị trao đổi, thống nhất nội dung, ký kết quy chế phối hợp với UBND và các cơ quan chuyên môn trong việc giải quyết các vụ án dân sự, hành chính.

Sau khi quy chế được ký kết, các cơ quan, đơn vị tổ chức thực hiện những nội dung đã thống nhất, đồng thời duy trì công tác sơ kết, tổng kết, đánh giá kết quả để kịp thời điều chỉnh, bổ sung những nội dung chưa phù hợp với thực tiễn.