Nâng cao hiệu quả sử dụng đất - Từ yêu cầu cấp thiết đến giải pháp đồng bộ

Dự án Khu đô thị mới Trung Minh A được triển khai bài bản theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất góp phần nâng cao tỷ lệ đô thị hóa trên địa bàn phường Hòa Bình.

Khi nguồn lực đất đai chưa được khai thác hiệu quả

Thực hiện Công văn số 3958/BNNMT-QLĐĐ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) về rà soát, đề xuất bổ sung nhu cầu SDĐ phục vụ lập, điều chỉnh Quy hoạch SDĐ quốc gia, UBND tỉnh đã chủ động rà soát, đề xuất bổ sung nhu cầu SDĐ làm căn cứ quan trọng cho việc hoạch định chiến lược phát triển trong tầm nhìn dài hạn. Tuy nhiên, sau khi Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được điều chỉnh và phê duyệt, nhiều chỉ tiêu và số liệu đã có sự thay đổi, cập nhật, bổ sung để đảm bảo tính thống nhất và khả thi. Do vậy, các vấn đề liên quan đến công tác SDĐ đều được tỉnh nghiên cứu, đánh giá lại cho phù hợp với thực tiễn.

Dự án Khu tái định cư đô thị Phong Phú, xã Mường Bi sau hơn 2 năm triển khai nhưng vẫn đang bị chậm tiến độ.

Theo kết quả kiểm kê đất đai, tổng diện tích tự nhiên của tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập là 934.670ha. Trong đó, đất nông nghiệp 773.936 ha, chiếm 82,8%; đất phi nông nghiệp 152.009 ha, chiếm 16,3% và đất chưa sử dụng 8.725 ha, chiếm 0,9%. Tuy nhiên, theo đánh giá, việc thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch SDĐ còn thấp, nhiều mục tiêu chưa đạt kỳ vọng. Giai đoạn 2021 - 2024, toàn tỉnh đã chuyển đổi 7.673,6 ha đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp, trong đó hơn 2.800 ha đất trồng lúa.

Theo đồng chí Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc chuyển đổi dù là xu hướng tất yếu nhằm phục vụ phát triển công nghiệp, đô thị và hạ tầng, song cũng đặt ra áp lực lớn trong cân đối giữa phát triển và bảo vệ tài nguyên đất, đặc biệt là đất sản xuất nông nghiệp và đất rừng.

Dự án tổ hợp khách sạn tại khu vực tổ 8, phường Hòa Bình bị treo nhiều năm gây lãng phí đất đai.

Dù vậy, có một thực tế đáng quan tâm là diện tích đất nông nghiệp giảm để phục vụ phát triển công nghiệp, hạ tầng và đô thị nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng. Nhiều dự án chậm triển khai, dự án “treo” khiến đất đai bị lãng phí.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hạn chế về nguồn lực tài chính, vướng mắc trong giải phóng mặt bằng (GPMB) cũng như công tác dự báo và lập quy hoạch chưa sát thực tiễn. Bên cạnh đó, sự chồng chéo giữa các loại quy hoạch và việc thiếu đồng bộ giữa quy hoạch SDĐ với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cũng làm giảm hiệu quả triển khai.

Đáng chú ý, trong điều chỉnh quy hoạch mới đến năm 2030, tỉnh Phú Thọ định hướng giảm diện tích đất nông nghiệp xuống còn khoảng 680.820 ha, tăng đất phi nông nghiệp lên 247.531 ha. Điều này phản ánh rõ chiến lược chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa với trọng tâm là phát triển hạ tầng, khu công nghiệp, đô thị và dịch vụ.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh dự kiến sẽ chuyển đổi khoảng 79.378 ha đất, trong đó, đất trồng lúa chiếm hơn 31.500 ha. Theo nhận định của các chuyên gia, quy mô chuyển đổi lớn đòi hỏi tỉnh phải có cách tiếp cận thận trọng, đặc biệt phải đặt rõ mục tiêu đảm bảo không làm suy giảm an ninh lương thực và cân bằng sinh thái.

Biến tài nguyên đất thành nguồn lực phát triển

Từ thực tiễn, theo đồng chí Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc nâng cao hiệu quả SDĐ không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn là vấn đề quản trị. Trước hết, cần nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, đảm bảo tính khả thi và gắn chặt với nguồn lực thực tế. Quy hoạch phải đi trước một bước nhưng không thể xa rời điều kiện triển khai, tránh tình trạng “vẽ nhiều, làm ít”. Song song với đó, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, ứng dụng công nghệ số trong quản lý đất là yêu cầu cấp bách.

Tỉnh đang tập trung đầu tư hạ tầng giao thông đồng bộ nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai gắn với phát huy tiềm năng Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình.

Thực tế cho thấy những bất cập trong số liệu, thiếu đồng bộ trong hệ thống thông tin về đất đai, công tác quy hoạch, kế hoạch SDĐ đã ảnh hưởng không nhỏ đến công tác điều hành và ra các quyết định. Do vậy, việc đầu tư cho đo đạc, lập bản đồ địa chính và xây dựng hệ thống thông tin đất đai hiện đại sẽ tạo nền tảng cho quản lý minh bạch, hiệu quả. Đồng thời, tỉnh cần tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, tháo gỡ “điểm nghẽn” trong thủ tục hành chính, đẩy nhanh tiến độ GPMB, tạo quỹ đất sạch. Đây là yếu tố quyết định để thu hút các dự án lớn, qua đó nâng cao giá trị sử dụng đất.

Bên cạnh đó, cần siết chặt kỷ cương trong quản lý, SDĐ. Việc kiểm tra, rà soát các dự án chậm tiến độ, SDĐ kém hiệu quả phải được thực hiện thường xuyên, kiên quyết thu hồi đối với các trường hợp vi phạm. Đồng thời, cần có cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hợp lý, tạo sự đồng thuận của người dân trong quá trình thu hồi đất.

Trong bối cảnh tỉnh đặt ra mục tiêu trở thành cực tăng trưởng của vùng với tốc độ tăng trưởng 2 con số, điều này gây áp lực lên quỹ đất rất lớn. Vì vậy, nâng cao hiệu quả SDĐ không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, quyết định đến chất lượng tăng trưởng và tính bền vững của nền kinh tế.

Với những điều chỉnh kịp thời trong quy hoạch cùng với hệ thống giải pháp đồng bộ, Phú Thọ đang từng bước khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện một cách quyết liệt, linh hoạt và sát thực tiễn để mỗi tấc đất thực sự trở thành động lực phát triển của địa phương.