Nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm khí tượng thủy văn trước nguy cơ El Nino

Trong những năm qua, các vùng miền trên cả nước đã phải hứng chịu hầu hết các loại hình thiên tai, đặc biệt là bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt ngày càng khốc liệt và vượt các mốc lịch sử đã được ghi nhận. Nhiều khu vực trong thời gian ngắn phải đồng thời chịu ảnh hưởng của nhiều loại hình thiên tai, bão chồng bão, lũ chồng lũ, lũ quét, sạt lở đất, nhất là tại các tỉnh miền núi, trung du Bắc Bộ và Trung Bộ.

Phát biểu khai mạc Hội nghị Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, cho biết, chúng ta đang chứng kiến hệ thống khí hậu toàn cầu diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan và khó dự báo. Nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục, kéo theo những thay đổi đáng kể về chế độ mưa, nguồn nước và làm gia tăng tần suất, cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành phát biểu khai mạc Hội nghị Dự báo.

Theo nhận định của các trung tâm dự báo khí hậu quốc tế và cơ quan khí tượng thủy văn Việt Nam,cuối năm 2026 và đầu năm 2027 được dự báo là giai đoạn chịu tác động chính của hiện tượng El Nino. Bài học từ đợt El Nino 2015 - 2016 cho thấy những tác động rất lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội. Hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng đã xảy ra tại khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, ảnh hưởng nặng nề đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Lê Công Thành, El Nino không đồng nghĩa với việc mọi nơi đều xảy ra hạn hán. Dưới tác động của biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan trái quy luật vẫn có thể xuất hiện với cường độ lớn hơn và khó lường hơn. “Trong bối cảnh đó, năng lực dự báo, cảnh báo sớm và khả năng chuyển hóa thông tin khoa học thành các quyết định quản lý kịp thời trở thành yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả ứng phó với thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Toàn cảnh Hội nghị, Dự báo.

Tác động của thiên tai hiện không chỉ dừng lại ở lĩnh vực nông nghiệp mà đã trở thành thách thức đối với toàn bộ nền kinh tế. Theo thống kê, giai đoạn 2020 - 2025, thiên tai gây thiệt hại trung bình hơn 45.000 tỷ đồng mỗi năm. Riêng năm 2025, tổng thiệt hại kinh tế do thiên tai lên tới hơn 104.700 tỷ đồng mức cao nhất từng được ghi nhận. Đồng thời, Việt Nam hiện có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng cao hiệu quả công tác dự báo, từ hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn ngày càng hoàn thiện đến mạng lưới công trình thủy lợi, hồ chứa và kinh nghiệm phòng chống thiên tai được tích lũy qua nhiều năm.

Cảnh báo sớm chìa khóa giảm thiểu thiệt hại do thiên tai

Tại hội nghị, bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam cho rằng Việt Nam đang đứng trước những thách thức rất lớn từ biến đổi khí hậu. Những diễn biến khí tượng thủy văn ngày càng cực đoan và khó lường không chỉ đặt ra các rủi ro trước mắt mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến định hướng phát triển trong tương lai.

Chính vì vậy, sáng kiến toàn cầu “Cảnh báo sớm cho mọi người” do Liên hợp quốc phát động từ năm 2022 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, với mục tiêu đến năm 2027 mọi người dân đều được tiếp cận các hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

UNDP tự hào đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam trong nỗ lực đó. Với sự hỗ trợ của Chính phủ Canada và Quỹ Khí hậu xanh, chúng tôi đã phối hợp lắp đặt 44 trạm quan trắc tại 9 tỉnh ven biển; hỗ trợ xây dựng các mô hình quản lý rủi ro dựa vào cộng đồng; đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng lồng ghép yếu tố giới vào các kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chia sẻ tại hội nghị bà Emilie Carrier, Tham tán Thương mại Cấp cao, Đại sứ quán Canada, cho rằng Canada đánh giá cao những nỗ lực không ngừng của Chính phủ Việt Nam và các đối tác trong việc nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai và biến đổi khí hậu. Những thành tựu đạt được trong quản lý rủi ro thiên tai cho thấy tầm quan trọng của cách tiếp cận chủ động, lấy phòng ngừa làm trọng tâm, một định hướng đã được thể hiện rõ trong nhiều chiến lược phát triển của Việt Nam.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Khí tượng Thủy văn cùng các chuyên gia trong nước và quốc tế chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị.

Tại hội nghị, Thứ trưởng Lê Công Thành đưa ra những định hướng trong thời gian tới. Đặc biệt nhấn mạnh việc chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy dự báo hiện tượng sang dự báo dựa trên tác động (chỉ rõ tác động cụ thể đến dân sinh, nông nghiệp, năng lượng, giao thông). Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành và xây dựng hệ thống chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực để kích hoạt các kịch bản ứng phó sớm tại cơ sở.