Nâng cao năng lực theo dõi diễn biến rừng bằng công nghệ số

Các công cụ như phần mềm FRMS 4.0, thiết bị bay không người lái và công nghệ viễn thám đang hỗ trợ hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, điều tra, kiểm kê rừng; qua đó nâng cao độ chính xác, kịp thời và minh bạch trong quản lý tài nguyên rừng.

Theo dõi diễn biến rừng bằng nhiều ứng dụng mới

Theo Chi cục Kiểm lâm vùng IV (Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm), phần mềm theo dõi diễn biến rừng (Forest Resources Monitoring System - FRMS) là một trong những ứng dụng quan trọng thuộc hệ thống theo dõi diễn biến tài nguyên rừng do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) xây dựng và phát triển.

Cán bộ kiểm lâm và lực lượng bảo vệ rừng sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để kiểm tra, giám sát diễn biến rừng. Ảnh: N.N

FRMS được phát triển trên nền tảng QGIS - phần mềm mã nguồn mở, không phụ thuộc bản quyền thương mại. Đây là ưu điểm lớn, giúp các địa phương chủ động triển khai, vận hành lâu dài, không bị ảnh hưởng bởi chi phí bản quyền phần mềm.

Phiên bản FRMS 4.0, được nâng cấp với sự hỗ trợ của Dự án SNRM2 do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ, đã đáp ứng các quy định mới về phân loại đất rừng, ranh giới rừng, ranh giới hành chính theo các văn bản pháp luật hiện hành.

Ông Lương Thế Phương - cán bộ Phòng Quản lý bảo vệ rừng (Chi cục Kiểm lâm vùng IV) cho biết, FRMS 4.0 cho phép người dùng nhập liệu diễn biến rừng trực tiếp trên hệ thống, đồng bộ dữ liệu lên cơ sở dữ liệu trung tâm, đồng thời chồng xếp, phân tích ảnh viễn thám để xác định các biến động về rừng nhanh chóng, chính xác.

Qua đó, hỗ trợ lực lượng kiểm lâm và chủ rừng phát hiện sớm mất rừng, suy thoái rừng, làm cơ sở cho kiểm tra thực địa, xử lý vi phạm và công bố hiện trạng rừng đúng thời hạn.

Bên cạnh FRMS 4.0, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) và ảnh viễn thám độ phân giải cao đang trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng kiểm lâm.

UAV cho phép khảo sát nhanh các khu vực rừng khó tiếp cận, địa hình phức tạp hoặc rừng giáp ranh; ảnh bay chụp giúp đối chiếu, xác minh chính xác hiện trạng rừng trên thực địa, bổ trợ hiệu quả cho dữ liệu ảnh vệ tinh.

Ông Trương Thanh Hà - Quyền Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho hay, các phần mềm phát hiện mất rừng, cháy rừng từ ảnh vệ tinh theo thời gian thực, hệ thống cảnh báo cháy rừng, camera AI và các ứng dụng GIS (Hệ thống thông tin địa lý) - viễn thám đã và đang được các đơn vị trực thuộc và chủ rừng triển khai đồng bộ.

Việc ứng dụng công nghệ đã giúp nâng cao năng lực giám sát rừng trong điều kiện lực lượng kiểm lâm mỏng, địa bàn rộng.

Tăng năng lực số cho lực lượng kiểm lâm

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều cơ sở dữ liệu lâm nghiệp đến nay vẫn chưa được chuẩn hóa, chưa đáp ứng yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Một số hệ thống nền tảng còn khó sử dụng, chưa được cập nhật kịp thời. Nguồn ảnh viễn thám chưa đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu giám sát theo thời gian thực.

Cán bộ kiểm lâm tham gia tập huấn nghiệp vụ theo dõi, cập nhật diễn biến rừng năm 2025. Ảnh: N.N

Ông Đoàn Văn Tá - Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Tuy Phước - Quy Nhơn cho biết, đội ngũ cán bộ, kiểm lâm viên của Hạt luôn chủ động tiếp cận và làm chủ việc sử dụng phần mềm theo dõi diễn biến rừng.

Thời gian qua, việc ứng dụng phần mềm này tại đơn vị được triển khai tương đối hiệu quả; tuy nhiên, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ranh giới hành chính của một số xã có thay đổi, nên lực lượng kiểm lâm đang tích cực rà soát, điều chỉnh và cập nhật, bổ sung dữ liệu cho phù hợp với thực tế.

Theo ông Nguyễn Văn Hoan - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh bộ máy tiếp tục được sắp xếp, tinh gọn, công nghệ số là giải pháp quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý rừng.

Việc tăng cường năng lực theo dõi diễn biến rừng bằng FRMS 4.0, UAV và ảnh viễn thám không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt, mà còn tạo nền tảng lâu dài cho quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

“Ngành kiểm lâm tỉnh hướng tới xây dựng hệ sinh thái quản lý rừng số thống nhất, trong đó dữ liệu là trung tâm, con người là yếu tố quyết định”, ông Hoan khẳng định.

Trước yêu cầu thực tiễn, thời gian tới Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tiếp tục tham mưu ban hành các quy định kỹ thuật về cơ sở dữ liệu lâm nghiệp; xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, bảo đảm áp dụng đồng bộ từ trung ương đến địa phương.

Các phần mềm FRMS Desktop, FRMS Mobile và ứng dụng cảnh báo biến động rừng, cháy rừng sẽ được nâng cấp, hoàn thiện, đáp ứng mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu quản lý giai đoạn mới.

Cùng với đó, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ số, ảnh viễn thám độ phân giải cao, UAV; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số, năng lực quản lý và phân tích thông tin không gian cho lực lượng kiểm lâm, bảo vệ rừng chuyên trách, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị tỉnh tiếp tục quan tâm đầu tư máy móc, thiết bị cấu hình cao, hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng, theo dõi diễn biến rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng.

NGỌC NGA