Nâng cao năng lực thực thi quy định về xuất xứ hàng hóa

Chuẩn hóa năng lực thực hiện nhiệm vụ cấp C/O tại địa phương

Một trong những nội dung trọng tâm tại hội nghị là triển khai Thông tư số 40/2025/TT-BCT ngày 22/6/2025 quy định về cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa và chấp thuận bằng văn bản cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu theo khoản 6 Điều 28 Nghị định số 146/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại và Văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu.

Hội nghị tập huấn hướng dẫn về giải quyết thủ tục hành chính cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) tại tỉnh Lai Châu.

Cơ quan, tổ chức được UBND cấp tỉnh phân cấp hoặc uỷ quyền có thể thực hiện cấp các loại C/O và Văn bản chấp thuận thuộc phạm vi quy định, nhưng phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về nhân lực, hạ tầng số, tài khoản thu phí và cơ sở vật chất phục vụ lưu trữ hồ sơ.

Người có thẩm quyền thuộc cơ quan, tổ chức được UBND cấp tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền ký C/O và Văn bản chấp thuận phải được tập huấn, có kiến thức về xuất xứ hàng hóa. Hoạt động cấp chứng nhận gắn với Hệ thống quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử eCoSys, trong đó yêu cầu về kết nối, truyền dữ liệu và thực hiện các nghiệp vụ điện tử là một phần của điều kiện tổ chức thực hiện.

Phạm vi C/O được triển khai tại địa phương khá rộng, bao gồm nhiều mẫu sử dụng trong các FTA như D, E, AK, AJ, AANZ, AHK, RCEP, EUR.1, EUR.1 UK, CPTPP, EAV, VK, VJ, VI và một số loại C/O ưu đãi, không ưu đãi khác.

Việc mở rộng phạm vi thực hiện đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ làm công tác xuất xứ. Mỗi FTA có quy tắc xuất xứ và cơ chế chứng nhận riêng, vì vậy phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng chuẩn hóa nghiệp vụ, đào tạo nhân lực và bảo đảm tính thống nhất trong thực thi.

Tại hội nghị, các nội dung địa phương cần tiếp tục hoàn thiện gồm cơ sở pháp lý triển khai nhiệm vụ; kiện toàn bộ máy, nhân sự; đăng ký mẫu con dấu, chữ ký; xác định nhu cầu tập huấn và bảo đảm hạ tầng số phục vụ cấp chứng nhận. Đây là những điều kiện quan trọng để thủ tục cấp C/O được thực hiện thuận lợi hơn tại địa phương, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu về chất lượng và độ tin cậy của chứng nhận xuất xứ.

Cấp C/O phải đi cùng kiểm tra, xác minh xuất xứ

Bên cạnh quy trình cấp chứng nhận, Hội nghị dành trọng tâm cho công tác kiểm tra và xác minh xuất xứ hàng hóa.

Cơ quan, tổ chức được UBND tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền không chỉ có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý hồ sơ mà còn phải theo dõi, hướng dẫn doanh nghiệp, thực hiện kiểm tra, xác minh xuất xứ và chế độ báo cáo định kỳ, đột xuất. Trách nhiệm kiểm tra, xác minh đối với C/O đã cấp vẫn được thực hiện ngay cả trong trường hợp cơ quan, tổ chức sau đó không còn thực hiện nhiệm vụ cấp chứng nhận.

Đối với doanh nghiệp, điều này có nghĩa việc được cấp C/O không phải là điểm kết thúc của quá trình chứng minh xuất xứ. Hồ sơ về nguyên liệu, quá trình sản xuất và các chứng từ liên quan phải có khả năng phục vụ kiểm tra, xác minh khi phát sinh yêu cầu.

Nội dung tập huấn cũng làm rõ các thành phần cơ bản của hồ sơ đề nghị cấp C/O, gồm đơn đề nghị, hóa đơn thương mại, tờ khai hải quan xuất khẩu, chứng từ vận tải, bảng kê khai nguyên phụ liệu sản xuất hàng xuất khẩu, quy trình sản xuất và các chứng từ cần thiết khác.

Đồng thời, cán bộ và doanh nghiệp được cập nhật các nguyên tắc cơ bản trong xác định xuất xứ như xuất xứ thuần túy, hàng hóa không thuần túy, quy tắc cụ thể mặt hàng, hàm lượng giá trị khu vực và chuyển đổi mã số hàng hóa. Việc phân biệt quy tắc xuất xứ ưu đãi và không ưu đãi cũng được nhấn mạnh, bởi không thể áp dụng một phương pháp xác định xuất xứ cho mọi thị trường hoặc mọi FTA.

Một lưu ý quan trọng khác là một số công đoạn gia công, chế biến đơn giản như thay đổi bao bì, dán nhãn, sàng lọc hoặc lắp ráp đơn giản có thể không đủ để làm phát sinh xuất xứ trong những trường hợp pháp luật quy định.

Do đó, để khai thác hiệu quả ưu đãi FTA, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào khâu hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp C/O. Việc quản trị xuất xứ cần bắt đầu từ lựa chọn nguyên liệu, nhà cung cấp và tổ chức quá trình sản xuất. Dữ liệu về nguyên liệu đầu vào, định mức, sản lượng và hàng xuất khẩu phải có khả năng đối chiếu để sẵn sàng phục vụ kiểm tra, xác minh.

Trong bối cảnh Việt Nam tham gia ngày càng nhiều FTA và các thị trường nhập khẩu chú trọng hơn đến việc xác minh nguồn gốc hàng hóa, nâng cao năng lực thực thi quy định về xuất xứ tại địa phương có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Đối với cơ quan quản lý, phân cấp giúp đưa hoạt động giải quyết thủ tục đến gần doanh nghiệp hơn nhưng đồng thời đòi hỏi đội ngũ chuyên môn, quy trình và hạ tầng số phải được chuẩn hóa. Với doanh nghiệp, yêu cầu quan trọng hơn là chuyển từ tư duy “xin C/O” sang quản trị xuất xứ trong toàn bộ quá trình sản xuất và xuất khẩu.

Qua đó, việc cấp C/O không chỉ phục vụ hoàn thành thủ tục xuất khẩu mà trở thành “mắt xích” trong nâng cao khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ, tận dụng ưu đãi thuế quan và bảo đảm tính minh bạch của hàng hóa khi tham gia thị trường quốc tế.