Nâng cao trách nhiệm thực hiện thỏa thuận hòa giải thành ở cơ sở

Nâng cao hiệu lực thỏa thuận hòa giải

Theo Luật, vụ, việc thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở được hòa giải viên tiến hành hòa giải khi có sự đồng ý của các bên và thuộc một trong các căn cứ: Một bên hoặc các bên yêu cầu hòa giải; hòa giải viên chủ động đề xuất hòa giải khi chứng kiến hoặc biết vụ, việc; theo đề nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Địa điểm hòa giải là nơi xảy ra vụ, việc hoặc nơi do các bên hoặc hòa giải viên lựa chọn, bảo đảm thuận lợi cho các bên. Trong thời hạn 3 ngày, kể từ ngày được phân công hoặc tiếp nhận vụ, việc, hòa giải viên bắt đầu tiến hành hòa giải, trừ trường hợp cần thiết phải hòa giải ngay khi biết, chứng kiến vụ, việc hoặc các bên có thỏa thuận khác về thời gian hòa giải.

Đáng quan tâm, Luật quy định việc hòa giải được tiến hành bằng hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Trường hợp các bên có người dân tộc thiểu số, người khuyết tật cần phải hỗ trợ phiên dịch thì bố trí người phiên dịch hoặc người biết ngôn ngữ ký hiệu, chữ dành riêng cho người khuyết tật để dịch lại và người này được coi là người phiên dịch.

Tùy thuộc vào vụ, việc cụ thể, trên cơ sở đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp của nhân dân và quy định của pháp luật, hòa giải viên áp dụng các biện pháp thích hợp nhằm giúp các bên hiểu rõ về quyền lợi, trách nhiệm của mỗi bên trong vụ, việc để các bên thỏa thuận việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp và tự nguyện thực hiện thỏa thuận.

Kết quả hòa giải được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể, được thể hiện dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử được coi là bằng văn bản.

Trường hợp hòa giải thành, kết quả hòa giải sẽ ghi rõ thỏa thuận đạt được và giải pháp thực hiện; quyền, nghĩa vụ của các bên; phương thức, thời hạn thực hiện thỏa thuận; nội dung khác theo thỏa thuận của các bên phù hợp với quy định của pháp luật. Nếu hòa giải không thành, kết quả hòa giải ghi rõ ý kiến, quan điểm của các bên và những nội dung khác có liên quan.

Tổ hòa giải thôn Thượng Tiết, xã Mỹ Đức trao đổi phương thức hoà giải. Ảnh: Minh Phong

Luật nêu rõ, các bên có trách nhiệm thực hiện thỏa thuận hòa giải thành. Trong quá trình thực hiện thỏa thuận hòa giải thành, nếu một bên không thể thực hiện được vì sự kiện bất khả kháng hoặc do lỗi của bên kia hoặc các trường hợp khác theo quy định của pháp luật thì có trách nhiệm trao đổi, thỏa thuận với bên kia và thông báo cho hòa giải viên. Trường hợp một hoặc các bên yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành thì thực hiện theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Tránh gia tăng áp lực cho hòa giải viên

Bên cạnh trách nhiệm của các bên, Luật quy định hòa giải viên có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc việc thực hiện thỏa thuận hòa giải thành do mình trực tiếp hòa giải; kịp thời thông báo cho Tổ trưởng tổ hòa giải để báo cáo Trưởng ban công tác Mặt trận những vấn đề phát sinh trong quá trình theo dõi, đôn đốc thực hiện.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương, việc khuyến khích hòa giải viên tiếp tục hỗ trợ, vận động các bên thực hiện thỏa thuận hòa giải thành là phù hợp với mục tiêu nâng cao hiệu quả của công tác hòa giải ở cơ sở.

Bản chất của hòa giải ở cơ sở là hoạt động tự nguyện, thuyết phục, vận động; hòa giải viên không phải là chủ thể có thẩm quyền tổ chức hoặc cưỡng chế thi hành thỏa thuận giữa các bên. Vì vậy, nếu quy định trách nhiệm theo dõi, đôn đốc quá cụ thể, thường xuyên có thể làm phát sinh kỳ vọng không phù hợp đối với vai trò của hòa giải viên và tăng thêm trách nhiệm, áp lực cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở.

Góp ý cho dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2026, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Phạm Thị Thanh Hương cho rằng, cần quy định theo hướng hòa giải viên có thể hỗ trợ, nhắc nhở, vận động các bên thực hiện thỏa thuận hòa giải thành khi phù hợp và trên cơ sở sự đồng ý của các bên. Việc hỗ trợ, theo dõi không làm phát sinh trách nhiệm của hòa giải viên trong việc bảo đảm hoặc chịu trách nhiệm về kết quả thi hành thỏa thuận của các bên.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, Luật đã đặt ra quy định mới về hòa giải trực tuyến. Tuy nhiên, cần căn cứ vào điều kiện thực hiện tại thôn, tổ dân phố, khu dân cư, bảo đảm quy định vừa tuân thủ pháp luật, vừa phù hợp với thực tế ở cơ sở.

Đồng thời, việc cho phép sử dụng các ứng dụng mạng xã hội và các nền tảng số để thực hiện hòa giải có thể phát sinh rủi ro về bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật đời sống riêng tư. Vì vậy, cần phải đảm bảo các yêu cầu về bảo mật thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân…

Những đổi mới của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ tuyến đầu. Tuy nhiên, để các quy định pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, việc xác định rõ giới hạn trách nhiệm của hòa giải viên, cùng với bảo đảm an toàn thông tin trong hòa giải trực tuyến, sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư.