Nâng cấp chuỗi giá trị để nông sản Việt giữ thị phần tại Trung Quốc

Sáng 24/6, Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ I do Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP. Hồ Chí Minh và Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tổ chức.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường chiến lược

Phát biểu tại diễn đàn, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương), cho biết, nhu cầu tiêu thụ các loại trái cây nhiệt đới tại Trung Quốc vẫn đang tăng mạnh. Việc hai nước liên tiếp ký kết các nghị định thư xuất khẩu đối với nhiều mặt hàng như ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến, mít; đồng thời mở cửa thị trường cho bưởi và chanh đã mở ra thêm dư địa lớn cho nông sản Việt Nam.

Theo ông Phú, năm 2025, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, tương đương gần 64% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành.

“Thành công của sầu riêng cho thấy tiềm năng rất lớn của nông sản Việt Nam tại Trung Quốc. Tuy nhiên, thành công đó không thể mặc nhiên lặp lại với các mặt hàng khác nếu chúng ta vẫn tiếp tục xuất khẩu nguyên liệu thô và cạnh tranh chủ yếu bằng giá” - ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh.

Một xu hướng đáng chú ý được ông Phú đề cập là sự thay đổi trong hệ thống phân phối tại Trung Quốc. Nếu trước đây chợ đầu mối đóng vai trò chủ đạo thì hiện nay các nền tảng thương mại điện tử và hệ thống bán lẻ hiện đại đang ngày càng chiếm ưu thế. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải thích nghi với những phương thức tiếp cận thị trường mới.

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương). Ảnh: Nguyễn Thủy

Bên cạnh đó, hạ tầng logistics xuyên biên giới giữa hai nước cũng đang được cải thiện mạnh mẽ thông qua các tuyến vận tải mới, hệ thống cửa khẩu thông minh và các giải pháp số hóa trong thông quan. Đây là yếu tố giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.

Tại diễn đàn, ông Chương Lâm, Chủ tịch Hội Doanh nhân Trung Quốc tại Việt Nam - Chi hội TP. Hồ Chí Minh, cho rằng hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Trung Quốc hiện đang được thúc đẩy bởi ba động lực mới gồm nền tảng tin cậy chính trị, sự cải thiện của hạ tầng logistics và quá trình chuyển đổi số.

Theo ông Lâm, hệ thống vận tải đa phương thức kết hợp đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không đang tạo ra những bước tiến mới cho thương mại nông sản. Cùng với đó, các trung tâm logistics, kho lạnh hiện đại và cơ chế “luồng xanh” dành cho nông sản đang giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể chi phí.

Đặc biệt, chuyển đổi số đang trở thành nền tảng cho phát triển nông nghiệp xanh, thông qua các công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, hải quan thông minh và cửa khẩu thông minh.

Chuyển từ giao thương sang xây dựng chuỗi giá trị

Đánh giá về triển vọng hợp tác trong thời gian tới, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ khẳng định, Việt Nam và Trung Quốc có quan hệ hữu nghị truyền thống lâu đời, trong đó hợp tác kinh tế - thương mại, đặc biệt là thương mại nông sản, đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật qua từng năm.

Ông Vũ nhận định dư địa hợp tác vẫn còn rất lớn trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới các sản phẩm xanh, an toàn và thông minh. Để tận dụng cơ hội này, Thứ trưởng đề xuất ba định hướng trọng tâm.

Trước hết, cần hiện thực hóa định hướng của lãnh đạo cấp cao hai nước về việc chuyển từ giao thương đơn thuần sang xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần đẩy nhanh tiến trình mở cửa thị trường đối với những mặt hàng có tiềm năng xuất khẩu; tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc.

Đặc biệt, việc tận dụng hiệu quả thương mại điện tử và kinh tế số được xem là chìa khóa để tạo ra bước chuyển mới về phương thức, tốc độ và hiệu quả của thương mại nông sản song phương.

Các đại biểu tham dự tại diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Thủy

Từ góc độ đối tác, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho rằng, hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang chuyển dần từ trao đổi thương mại đơn thuần sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện.

Theo Đại sứ Hà Vĩ, Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương giữa hai nước đã vượt 290 tỷ USD. Trong lĩnh vực rau quả, Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn thứ hai cho thị trường Trung Quốc với 22,55% thị phần.

Đáng chú ý, xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm gần hai phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Trong đó, sầu riêng là mặt hàng nổi bật nhất với 941.000 tấn được xuất khẩu sang Trung Quốc trong năm 2025, tương đương gần 2.600 tấn mỗi ngày.

“Việc ngày càng nhiều loại nông sản Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc không chỉ mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân Việt Nam mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm nhiệt đới chất lượng cao” - Đại sứ Hà Vĩ nhận định.

Đại sứ Hà Vĩ cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và công nghệ truy xuất nguồn gốc trong việc nâng cao hiệu quả thông quan, giảm chi phí logistics và tăng tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Không thể tăng trưởng bằng sản lượng mãi mãi

Trong khi cơ hội ngày càng mở rộng, các chuyên gia cũng cảnh báo những thách thức mới đối với ngành rau quả Việt Nam.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, Trung Quốc đang siết chặt các yêu cầu liên quan đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.

Theo ông Mạnh, những yêu cầu này phản ánh xu thế chung của các thị trường nhập khẩu trên thế giới, nơi các tiêu chí về môi trường, giảm phát thải carbon và phát triển bền vững ngày càng được coi trọng. Đây là thời điểm ngành rau quả phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, giá trị và tính bền vững.

“Ngành rau quả Việt Nam cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp; từ xuất khẩu những gì chúng ta có sang sản xuất những gì thị trường cần. Chỉ khi đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững, rau quả Việt Nam mới có thể nâng cao giá trị và mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế” - ông Mạnh nhấn mạnh./.