Nâng 'chất' cho sản phẩm OCOP

Các sản phẩm được công nhận OCOP được giới thiệu tới người tiêu dùng tại Hà Nội. Ảnh: Hằng Trần/BNnews/Vnanet.vn

Bước sang giai đoạn mới, cùng với việc ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) mới theo Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trọng tâm của chương trình đang chuyển mạnh từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và thương hiệu sản phẩm. Việc hoàn thiện khung tiêu chuẩn mới được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường tính minh bạch và tạo nền tảng cho các sản phẩm OCOP tham gia sâu hơn vào các chuỗi phân phối hiện đại cũng như thị trường quốc tế.

Theo Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 22/5/2026, sản phẩm OCOP phải là những sản phẩm đặc sản, đặc sắc mang đặc trưng địa phương, được sản xuất theo tiêu chuẩn, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Điểm đáng chú ý là hệ thống tiêu chí đánh giá được chuẩn hóa với tổng điểm tối đa 100 điểm, tập trung vào ba nhóm tiêu chí chính gồm sức mạnh cộng đồng, khả năng tiếp thị và chất lượng sản phẩm.

Cùng với việc siết chặt tiêu chuẩn đánh giá, cơ chế hậu kiểm cũng được tăng cường. Theo quy định mới, giấy chứng nhận OCOP chỉ có thời hạn 36 tháng. Sau thời gian này, các chủ thể phải tiến hành đánh giá lại nếu muốn tiếp tục sử dụng chứng nhận. Những trường hợp gian lận hồ sơ, vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ hoặc không còn duy trì hoạt động sản xuất đều có thể bị thu hồi chứng nhận. Những thay đổi này cho thấy OCOP không còn đơn thuần là một danh hiệu mà trở thành thước đo thực chất về chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị và uy tín thương hiệu của các chủ thể tham gia.

Thực tế cho thấy, việc được công nhận OCOP đã mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất. Theo số liệu từ chương trình, đến nay cả nước đã có 17.400 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên. Nhiều sản phẩm sau khi được công nhận đã ghi nhận khả năng tiêu thụ tốt hơn, giá bán cao hơn và xây dựng được niềm tin đối với người tiêu dùng.

Quảng Ninh là một trong những địa phương tiêu biểu trong phát triển OCOP. Hiện tỉnh này có 16 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia. Nhiều sản phẩm như trà hoa vàng Ba Chẽ, ba kích tím, miến dong Bình Liêu, chả mực Hạ Long hay gà Tiên Yên đã trở thành những thương hiệu quen thuộc trên thị trường.

Ông Nịnh Văn Trắng, Giám đốc Công ty cổ phần Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh, cho biết để đạt OCOP 5 sao, doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, chế biến đến truy xuất nguồn gốc. Theo ông, việc đầu tư công nghệ và liên tục cải tiến sản phẩm là yếu tố quyết định để duy trì sức cạnh tranh trên thị trường.

Theo kế hoạch triển khai năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu có thêm ít nhất 30 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; đồng thời, bảo đảm 100% sản phẩm được dán tem truy xuất nguồn gốc và 70% sản phẩm từ 3 sao trở lên được đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Không chỉ tại Quảng Ninh, nhiều địa phương khác cũng đang xác định phát triển OCOP theo chiều sâu. Tại Hà Nội, chương trình OCOP cũng đang phát huy hiệu quả rõ nét trong việc nâng cao giá trị nông sản và làng nghề truyền thống. Thành phố hiện tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP và đặt mục tiêu trong năm 2026 có khoảng 300 sản phẩm được công nhận từ 3 sao trở lên; trong đó có ít nhất 20 sản phẩm tiềm năng đề xuất đánh giá 5 sao cấp quốc gia.

Một trong những điển hình là sản phẩm miến dong Dương Kiên. Sau khi tham gia chương trình OCOP, doanh nghiệp đã đầu tư nâng cấp công nghệ, mở rộng vùng nguyên liệu và chuẩn hóa quy trình sản xuất nhằm đáp ứng các yêu cầu xuất khẩu. Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất thương mại và xuất nhập khẩu Dương Kiên Dương Đình Khôi cho biết việc đạt OCOP 5 sao không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng mà còn mở ra cơ hội đưa sản phẩm tiếp cận nhiều thị trường quốc tế. Hiện sản phẩm của doanh nghiệp đã có mặt tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Bên cạnh đó, các hợp tác xã cũng đang chủ động nắm bắt cơ hội từ chương trình OCOP để phát triển các sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế. Đại diện Hợp tác xã Hà Nội xanh cho biết đơn vị tập trung phát triển các sản phẩm nông nghiệp an toàn, đáp ứng các yêu cầu khắt khe về chất lượng và truy xuất nguồn gốc; trong đó, chú trọng khai thác thị trường Halal với nhiều tiềm năng tăng trưởng.

Điểm đáng chú ý là các địa phương hiện không còn chạy theo số lượng sản phẩm được công nhận mà tập trung nâng cao chất lượng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và xây dựng thương hiệu. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để sản phẩm có thể tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại cũng như đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, OCOP đang trở thành hệ sinh thái hỗ trợ hiệu quả cho doanh nghiệp và hợp tác xã. Không chỉ hỗ trợ xây dựng thương hiệu, chương trình còn tạo điều kiện cho các chủ thể tiếp cận hoạt động xúc tiến thương mại, chuyển đổi số và kết nối thị trường. Để tiếp tục nâng tầm thương hiệu OCOP, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như phát triển vùng nguyên liệu đặc trưng, xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến, hỗ trợ đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và mở rộng hoạt động xúc tiến thương mại trong nước, quốc tế.

Song song với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số quốc gia về OCOP và đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc sẽ giúp tăng cường tính minh bạch, nâng cao năng lực quản lý chất lượng và tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Từ những kết quả đã đạt được, có thể thấy OCOP đang từng bước vượt ra khỏi khuôn khổ một chương trình phát triển sản phẩm địa phương để trở thành động lực thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Việc chuẩn hóa tiêu chuẩn, siết chặt quản lý chất lượng và đẩy mạnh xây dựng thương hiệu được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để nhiều sản phẩm đặc trưng của Việt Nam vươn xa hơn trên thị trường trong nước và quốc tế, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và quảng bá hình ảnh nông sản Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.