Nâng 'đáy' lương hưu, người cao tuổi thêm điểm tựa tuổi xế chiều

Cả nước có hơn 3 triệu người đang hưởng lương hưu

Bù đắp trượt giá, cải thiện thu nhập

Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, hiện cả nước có hơn 3 triệu người đang hưởng lương hưu. Trong số đó, khoảng 80% đang nhận mức lương hưu từ 3 triệu đến dưới 10 triệu đồng mỗi tháng. Đây là nhóm đối tượng chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng số người nghỉ hưu và cũng là nhóm chịu ảnh hưởng khá rõ trước những biến động của thị trường và giá cả.

Số liệu cho thấy mức lương hưu bình quân của nhóm hưởng từ nguồn ngân sách Nhà nước hiện đạt khoảng 5,7 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, nhóm hưởng từ quỹ bảo hiểm xã hội có mức bình quân khoảng 6,7 triệu đồng/tháng. Mặc dù đây là nguồn thu nhập ổn định, song với nhiều người cao tuổi, khoản tiền này vẫn cần được điều chỉnh định kỳ để theo kịp mức sống xã hội. Chính vì vậy, việc Chính phủ quyết định tăng lương hưu bình quân 8% từ ngày 1-7 tới đây được xem là bước đi có ý nghĩa thiết thực.

Mức điều chỉnh không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người hưởng mà còn góp phần bù đắp ảnh hưởng của trượt giá, bảo đảm giá trị thực của đồng tiền trong bối cảnh kinh tế có nhiều biến động. Với nhiều người cao tuổi có mức lương hưu khiêm tốn, sự hỗ trợ kịp thời này chính là điểm tựa thiết thực để họ tự tin lo cho cuộc sống hàng ngày.

Chia sẻ về việc điều chỉnh tăng lương hưu từ ngày 1-7, ông Phạm Thế Cường (Đống Đa, Hà Nội) cho biết, phần lớn người cao tuổi hiện sống chủ yếu dựa vào lương hưu nên bất kỳ sự điều chỉnh tăng nào cũng có ý nghĩa thiết thực, giúp giảm bớt áp lực chi tiêu hàng ngày. Việc liên tục điều chỉnh lương hưu những năm qua chính là minh chứng cho một hệ thống an sinh nhân văn, nơi người cao tuổi luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Cũng theo ông Phạm Thế Cường, người nghỉ hưu rất vui khi lương được điều chỉnh tăng, nhưng ai cũng mong giá điện, nước, thực phẩm, thuốc men và các mặt hàng thiết yếu không tăng theo. Khi giá cả được kiểm soát tốt thì khoản tiền tăng thêm mới thực sự giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Thu hẹp khoảng cách giữa các thời kỳ

Theo Nghị định số 162/2026/NĐ-CP về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng các khoản lương hưu và trợ cấp sẽ được tăng thêm 8% so với mức hưởng của tháng 6-2026. Ngoài mức tăng chung này, Chính phủ còn áp dụng chính sách hỗ trợ bổ sung nhằm nâng mức hưởng tối thiểu lên 3,8 triệu đồng/tháng cho một số người có mức hưởng thấp sau điều chỉnh.

Đây không phải là lần đầu tiên Chính phủ thực hiện chính sách nâng “đáy” lương hưu. Trong khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều chính sách điều chỉnh theo hướng hỗ trợ nhóm nghỉ hưu trước năm 1995 đã liên tiếp được triển khai nhằm thu hẹp khoảng cách hưởng lương hưu giữa các thế hệ.

Cụ thể, ngày 7-12-2021, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 108/2021/NĐ-CP quyết định tăng lương hưu từ ngày 1-1-2022. Theo đó, từ thời điểm này, mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng của người hưởng tăng thêm 7,4%. Đây cũng là lần đầu tiên Chính phủ áp dụng biện pháp nâng lương hưu lần thứ hai đối với người nghỉ hưu trước ngày 1-1-1995. Chính sách này được đề xuất thực hiện nhằm giúp cải thiện lương hưu của nhóm lao động nghỉ hưu trước năm 1995 vì đây là nhóm có mức lương hưu bình quân rất thấp, thu hẹp mức hưởng giữa các thế hệ nghỉ hưu, đồng thời góp phần nâng “đáy” lương hưu.

Tiếp đó, đến ngày 1-7-2023, Chính phủ điều chỉnh tăng lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng theo 2 nhóm. Cụ thể, tăng thêm 12,5% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng của tháng 6-2023 đối với những người đang hưởng lương hưu, trợ cấp và đã được tăng lương hưu từ ngày 1-1-2022 theo Nghị định 108/2021/NĐ-CP; tăng thêm 20,8% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng của tháng 6-2023 đối với những người đang hưởng lương hưu, trợ cấp và chưa được tăng lương hưu từ ngày 1-1-2022 theo Nghị định 108/2021/NĐ-CP. Đồng thời, cơ quan điều hành tiếp tục nâng lương hưu lần thứ hai đối với những người đã nghỉ hưu trước ngày 1-1-1995, mức tối thiểu ở giai đoạn này tăng lên 3 triệu đồng/tháng.

Năm 2024, lương hưu tiếp tục tăng thêm 15%, trong khi nhóm nghỉ hưu trước năm 1995 được nâng tối thiểu lên 3,5 triệu đồng/tháng. Và đến năm 2026, mức hỗ trợ tiếp tục được nâng lên 3,8 triệu đồng/tháng, cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc từng bước cải thiện thu nhập cho người cao tuổi, đặc biệt là những người nghỉ hưu từ nhiều năm trước khi mặt bằng tiền lương còn thấp.

Củng cố niềm tin vào chính sách an sinh xã hội

Những năm gần đây, chính sách lương hưu tại Việt Nam liên tục được điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội, nhất là trong điều kiện giá cả sinh hoạt, tiền lương và bối cảnh kinh tế - xã hội có nhiều biến động. Tính từ năm 1995 đến nay, Chính phủ đã thực hiện tổng cộng 25 lần điều chỉnh tăng lương hưu. Đây là minh chứng cho sự quan tâm thường xuyên của Đảng và Nhà nước đối với đời sống của người nghỉ hưu. Đặc biệt, trong giai đoạn từ năm 2020 - 2026, các quyết định điều chỉnh lương hưu được ban hành tương đối đều đặn. Điều này xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội trong bối cảnh nền kinh tế chịu nhiều tác động từ đại dịch Covid-19, biến động kinh tế thế giới và áp lực lạm phát kéo dài tại nhiều quốc gia.

Theo tính toán, việc điều chỉnh tăng 8% lương hưu từ ngày 1-7 sẽ làm tổng kinh phí chi trả tăng thêm khoảng 10.773 tỷ đồng so với năm 2025. Đây là nguồn lực rất lớn được Nhà nước và quỹ BHXH dành để bảo đảm quyền lợi cho người nghỉ hưu, thể hiện rõ tính nhân văn và bền vững của chính sách an sinh xã hội. Trong tổng số kinh phí tăng thêm nói trên, khoảng 8.760 tỷ đồng được bảo đảm từ quỹ BHXH. Phần còn lại khoảng 2.013 tỷ đồng do ngân sách Nhà nước chi trả. Việc bố trí nguồn lực ở quy mô lớn cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc cải thiện đời sống người dân, đặc biệt là nhóm người cao tuổi và các đối tượng yếu thế. Bên cạnh việc tăng đồng loạt 8%, Chính phủ cũng tiếp tục dành sự quan tâm riêng cho nhóm người nghỉ hưu trước ngày 1-1-1995 có mức hưởng thấp. Đây là những người đã tham gia lao động, cống hiến trong giai đoạn đất nước còn nhiều khó khăn nhưng hiện nay mức lương hưu vẫn thấp hơn mặt bằng chung của xã hội.

Việc lương hưu liên tục được cải thiện đang tác động rõ tới tâm lý người lao động, đặc biệt là lao động tự do vốn trước đây ít quan tâm tới chính sách an sinh dài hạn. Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, hiện lao động tự do chỉ cần đóng từ 330 nghìn đồng/tháng là có thể tham gia BHXH tự nguyện để tích lũy lương hưu. Điểm đáng chú ý là Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Quy định mới mở rộng cơ hội cho những người tham gia muộn hoặc có quá trình đóng gián đoạn vẫn đủ điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng.

Các chuyên gia về chính sách cho rằng, thay vì nhận BHXH một lần, việc duy trì tham gia để có lương hưu và thẻ Bảo hiểm y tế khi về già sẽ giúp người lao động có nguồn tài chính ổn định hơn, giảm áp lực chi phí y tế trong bối cảnh tuổi thọ ngày càng tăng.