Nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi để bảo vệ thế hệ trẻ

Quang cảnh phiên họp Quốc hội chiều 9/11. Ảnh: Quốc hội

Theo đại biểu Nguyễn Hải Long, độ tuổi bắt đầu hút thuốc thường rơi vào 18-20 tuổi, khi thanh niên rời gia đình để học tập, làm việc, có điều kiện tiếp xúc với môi trường và các mối quan hệ mới. Một khi đã nghiện nicotine, việc từ bỏ thuốc lá rất khó khăn, nhiều người phải cai thuốc nhiều lần mới thành công.

Đại biểu cho rằng, bên cạnh vai trò giáo dục, nhắc nhở của gia đình, pháp luật cần có biện pháp bảo vệ thanh niên trước nguy cơ tiếp cận và sử dụng thuốc lá. Việc nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi là một giải pháp có thể thực hiện ngay thông qua lần sửa đổi luật này.

Đại biểu Nguyễn Hải Long chia sẻ yêu cầu thận trọng khi xem xét chính sách hạn chế quyền, nhưng cho rằng những cơ sở cần thiết để nghiên cứu chính sách này thực tế đã được Bộ Y tế chuẩn bị. Cụ thể, tháng 5/2026, Bộ Y tế đã có Báo cáo đánh giá tác động chính sách cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá. Đây là chính sách có phạm vi tác động rộng hơn nhiều so với đề xuất nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi.

Báo cáo đề cập kinh nghiệm quốc tế, mô hình dự báo tác động đối với Việt Nam đến năm 2074 và phân tích tính hợp hiến của chính sách. Đáng chú ý, báo cáo nhận định nếu tiếp tục giữ mốc 18 tuổi, mỗi năm sẽ có thêm một thế hệ thanh niên bước vào độ tuổi được phép mua thuốc lá, trở thành đối tượng mà ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài.

Đại biểu cũng dẫn thông tin từ các tổ chức chuyên ngành cho biết, chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ đã được lấy ý kiến công khai và nhận được sự ủng hộ của phần lớn người dân. Tháng 10/2026, Hội Ung thư Việt Nam, Hội Tim mạch Việt Nam, Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc Việt Nam, Hội Miễn dịch trị liệu ung thư Việt Nam tiếp tục có văn bản gửi các đại biểu Quốc hội, đề nghị xem xét đưa quy định này trở lại dự thảo luật.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hải Long thảo luận tại hội trường. Ảnh: Quốc hội

Về đối tượng chịu tác động của chính sách, đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ giữa thanh niên chưa hút thuốc, doanh nghiệp kinh doanh thuốc lá và những người chịu hậu quả từ việc sử dụng thuốc lá.

Dẫn số liệu trong báo cáo của Bộ Y tế, đại biểu cho biết tại New Zealand, 70% người trong độ tuổi 18-24 được khảo sát ủng hộ chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ; tại Australia, tỷ lệ ủng hộ trong nhóm thanh thiếu niên thuộc diện bị cấm là 64%.

Đáng lưu ý, số liệu điều tra năm 2021 được Bộ Y tế dẫn trong báo cáo cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trong nhóm tuổi 15-19 là 5,46%, nhưng tăng lên 32,6% ở nhóm tuổi 20-24, tức gần gấp 6 lần. Theo đại biểu, đây là khoảng tuổi thanh niên bắt đầu sống độc lập, có thu nhập riêng và chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ môi trường xã hội, trong khi độ tuổi này chưa có được sự bảo vệ cần thiết trước nguy cơ nghiện thuốc lá.

Về cơ sở khoa học, đại biểu viện dẫn nghiên cứu của Viện Y học Hoa Kỳ cho thấy thanh thiếu niên và người trẻ tuổi đặc biệt nhạy cảm với tác động gây nghiện của nicotine; bắt đầu hút thuốc càng sớm thì nguy cơ nghiện càng sâu, càng khó cai.

Theo mô hình nghiên cứu được dẫn chứng, nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 19 tuổi có thể giảm tỷ lệ hút thuốc 3%; lên 21 tuổi giảm 12% và lên 25 tuổi giảm 16%. Hiện có ít nhất 15 quốc gia áp dụng quy định độ tuổi được mua thuốc lá từ 21 tuổi.

Đại biểu cũng lưu ý, theo mô hình của Bộ Y tế, nếu tiếp tục giữ mốc 18 tuổi, mỗi năm có khoảng 190.000 nam thanh niên trở thành người hút thuốc. Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu không nên trở thành lý do trì hoãn chính sách, bởi mỗi năm chậm trễ là thêm một thế hệ thanh niên đứng trước nguy cơ nghiện thuốc lá.

Đại biểu Nguyễn Hải Long đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình lần lượt là 19, 20 và 21 tuổi; mỗi mức tuổi có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, bảo đảm không ảnh hưởng đột ngột đến những người đang được phép mua thuốc lá hợp pháp.

Đại biểu đồng thời kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội đưa hai phương án về độ tuổi được mua thuốc lá vào nội dung biểu quyết thông qua luật, trong đó phương án nâng lên 21 tuổi là phương án thứ nhất để Quốc hội xem xét, quyết định.