Đề xuất giao bốn doanh nghiệp chuẩn bị mở rộng cao tốc Bắc - Nam với tổng vốn hơn 178.000 tỷ đồng

Phương án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông đang được Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện, trong đó đáng chú ý là đề xuất huy động nguồn lực tư nhân thông qua hình thức đối tác công tư (PPP). Bốn doanh nghiệp được đưa vào diện nghiên cứu tham gia công tác chuẩn bị đầu tư gồm Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), Công ty CP Tập đoàn Đèo Cả, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM (CII) và Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường.

Theo báo cáo mới gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng cho biết đã phối hợp với sáu bộ, ngành để rà soát, làm rõ cơ sở pháp lý và thẩm quyền triển khai dự án. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu tiền khả thi cùng đề xuất sơ bộ của các doanh nghiệp, cơ quan này sẽ xem xét giao một số nhà đầu tư thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư đối với các đoạn tuyến phù hợp.

Việc giao doanh nghiệp chuẩn bị đầu tư hiện vẫn trong quá trình nghiên cứu, chưa đồng nghĩa với việc các đơn vị này đã được lựa chọn làm nhà đầu tư chính thức. Bộ Xây dựng cho biết, nếu phát sinh vấn đề vượt thẩm quyền trong quá trình triển khai, cơ quan này sẽ báo cáo Thủ tướng và cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Theo phương án gần nhất được Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ vào tháng 10/2026, phạm vi mở rộng tập trung vào 18 đoạn tuyến thuộc trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, từ Hà Nội đến TP.HCM, với tổng chiều dài khoảng 1.144 km. Quy mô chủ yếu được đề xuất nâng từ 4 làn xe hạn chế lên 6 làn xe cao tốc theo quy hoạch.

Riêng đoạn Phan Thiết - Dầu Giây hiện đã có 4 làn xe hoàn chỉnh, được tính toán mở rộng lên 6 làn nhằm bảo đảm tính đồng bộ với các đoạn tuyến liền kề. Sơ bộ tổng mức đầu tư toàn bộ phương án khoảng 178.357 tỷ đồng.

Để tổ chức đầu tư, Bộ Xây dựng dự kiến chia các đoạn tuyến thành ba nhóm dự án. Trong đó, ba đoạn đang được nhà đầu tư thu phí dịch vụ sử dụng đường bộ gồm Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo sẽ được tách thành ba dự án độc lập. Tổng chiều dài các đoạn này khoảng 178 km, với sơ bộ vốn đầu tư mở rộng 27.948 tỷ đồng.

Đối với 15 đoạn tuyến được đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước và hiện do Nhà nước tổ chức thu phí, Bộ Xây dựng đề xuất phân thành hai dự án PPP, không cần ngân sách nhà nước hỗ trợ. Cách tiếp cận này nhằm khai thác nguồn lực từ khu vực tư nhân để nâng cấp hạ tầng, đồng thời giảm áp lực bố trí vốn đầu tư công.

Cụ thể, dự án phía Bắc gồm đoạn Mai Sơn - Cam Lộ, dài khoảng 415 km, có tổng mức đầu tư sơ bộ 72.186 tỷ đồng. Thời gian hoàn vốn dự kiến khoảng 20 năm. Dự án phía Nam gồm đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây, dài khoảng 551 km, với vốn đầu tư dự kiến 78.223 tỷ đồng và thời gian hoàn vốn sơ bộ khoảng 15 năm.

Việc mở rộng được đặt ra trong bối cảnh toàn bộ 23 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã hoàn thành tuyến chính, đưa vào khai thác chậm nhất vào tháng 12/2025. Theo Bộ Xây dựng, đến nay phương tiện có thể lưu thông liên tục trên trục cao tốc từ Bắc vào Nam, góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển kinh tế cho các địa phương.

Tuy nhiên, hoàn thành tuyến chính không có nghĩa toàn bộ dự án đã kết thúc các công việc đầu tư. Theo báo cáo của các chủ đầu tư, nhu cầu vốn năm 2027 chủ yếu dành cho việc hoàn thiện hệ thống giao thông thông minh, một số đoạn đường gom và công tác quyết toán. Đây là những hạng mục cơ bản không ảnh hưởng đến khả năng khai thác tuyến chính.

Một vấn đề khác được đặt ra là thời điểm mở rộng các đoạn cao tốc vừa hoàn thành, nhằm tránh lãng phí nguồn lực đầu tư mới. Bộ Xây dựng cho biết, các dự án thành phần giai đoạn 2017-2020 có thời hạn bảo hành đến tháng 6/2026, trong khi các dự án thuộc giai đoạn 2021-2025 được bảo hành đến tháng 12/2027.

Theo cơ quan này, nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư, việc thi công mở rộng dự kiến diễn ra sau khi hết thời hạn bảo hành đối với các đoạn tuyến thuộc giai đoạn 2021-2025. Trong quá trình nghiên cứu, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục rà soát những nội dung liên quan để bảo đảm hiệu quả đầu tư và hạn chế tác động đến công trình hiện hữu.

Bộ Xây dựng cũng khẳng định, đầu tư mở rộng đường cao tốc đang khai thác theo phương thức PPP phù hợp với các quy định pháp luật về đường bộ, đầu tư theo phương thức đối tác công tư và quản lý, sử dụng tài sản công.

Nếu được thông qua, phương án mở rộng sẽ tạo thêm dư địa năng lực cho trục giao thông huyết mạch Bắc - Nam, trong bối cảnh nhu cầu vận tải hàng hóa và hành khách tiếp tục tăng. Việc nâng cấp các đoạn tuyến từ 4 lên 6 làn xe được kỳ vọng cải thiện khả năng lưu thông, giảm nguy cơ ùn tắc và tăng tính kết nối giữa các trung tâm kinh tế.

Dù vậy, với tổng vốn đầu tư sơ bộ hơn 178.000 tỷ đồng và thời gian hoàn vốn dự kiến kéo dài 15-20 năm ở một số dự án, bài toán quan trọng không chỉ nằm ở khả năng huy động vốn mà còn là phương án tài chính, lưu lượng phương tiện và cơ chế thu phí. Đây sẽ là những yếu tố cần được tính toán kỹ trong quá trình lập, thẩm định và quyết định đầu tư, nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng đường cao tốc.