Năng lực số trở thành đòn bẩy trong đổi mới giáo dục

Hội thảo do Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi và Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia tổ chức nhằm thảo luận các giải pháp phát triển năng lực số, thúc đẩy chuyển đổi số giáo dục và xây dựng hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI).

Thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia nhấn mạnh, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và điện toán đám mây phát triển mạnh mẽ, năng lực số không còn chỉ là kỹ năng sử dụng công nghệ mà đã trở thành “hệ điều hành tư duy” của con người hiện đại.

Theo TS. Đinh Việt Hòa, đối với các cơ sở giáo dục, năng lực số chính là đòn bẩy để tái cấu trúc toàn diện mô hình đào tạo, thúc đẩy giáo dục cá nhân hóa và tạo dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Ông khẳng định, mọi hệ sinh thái kinh tế số hay các doanh nghiệp công nghệ tương lai đều bắt đầu từ chính các giảng đường hôm nay.

Trong phát biểu chúc mừng hội thảo, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho rằng, chuyển đổi số trong giáo dục không đơn thuần là đưa công nghệ vào lớp học mà là quá trình đổi mới toàn diện nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển năng lực người học và thúc đẩy học tập suốt đời.

Ông nhấn mạnh việc xây dựng năng lực số cho học sinh, sinh viên và đội ngũ giảng viên cần được xem là nhiệm vụ chiến lược, gắn với các mục tiêu phát triển quốc gia trong thời đại số.

Báo cáo đề dẫn hội thảo, TS. Trịnh Thị Thu Hà, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng HCCT cho biết, chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được Đảng và Nhà nước xác định là các đột phá chiến lược nhằm đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Dẫn nhiều nghị quyết, quyết định và chính sách lớn của Trung ương và TP. Hà Nội liên quan đến chuyển đổi số, TS. Trịnh Thị Thu Hà nhấn mạnh, mặc dù Việt Nam đang là điểm sáng về tăng trưởng kinh tế số, nhưng nền tảng nhân lực số vẫn còn là điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Theo số liệu được nêu tại hội thảo, quy mô kinh tế số của Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, chiếm khoảng 14,02% GDP. Tuy nhiên, nếu giáo dục và đào tạo không đổi mới để hình thành năng lực số cho người học thì những đầu tư về hạ tầng và công nghệ sẽ khó phát huy hiệu quả bền vững.

TS. Trịnh Thị Thu Hà cho rằng, năng lực số cần được hiểu là khả năng sử dụng công nghệ số để giải quyết vấn đề thực tiễn, hỗ trợ học tập, giảng dạy và quản trị giáo dục. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng xã hội số, kinh tế số và công dân số trong tương lai.

Hội thảo xác định nhiều nội dung trọng tâm như: xây dựng khung chính sách và quản trị giáo dục số; phát triển năng lực số cho giảng viên và sinh viên; ứng dụng AI trong dạy học và kiểm tra đánh giá; xây dựng trường học số; hợp tác doanh nghiệp – nhà trường; an toàn dữ liệu và đạo đức số.

Góc nhìn quốc tế về giáo dục số

Hội thảo có sự tham gia nhiều đại sứ, đại diện tổ chức quốc tế và chuyên gia giáo dục đến từ hơn 14 quốc gia và vùng lãnh thổ như Azerbaijan, Kazakhstan, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Sri Lanka, Thái Lan, Bulgaria, Malaysia, Bangladesh… cùng đại diện UNESCO tại Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo, Đại sứ Azerbaijan tại Việt Nam Shovgi Mehdizade, cho biết giáo dục và đổi mới sáng tạo đang trở thành lĩnh vực hợp tác quan trọng trong quan hệ Việt Nam-Azerbaijan, nhất là sau khi hai nước nâng cấp quan hệ Đối tác chiến lược.

Theo Đại sứ, việc tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục số và phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao sẽ tạo nền tảng quan trọng để các quốc gia thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thời đại số.

Chia sẻ tại đây, Đại sứ Kazakhstan tại Việt Nam Kanat Tumysh đánh giá cao những thành tựu chuyển đổi số của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế số và giáo dục số.

Đại sứ đánh giá Việt Nam đang nổi lên như một hình mẫu tiêu biểu của Đông Nam Á với tốc độ tăng trưởng kinh tế số vượt 20% mỗi năm, các cơ sở giáo dục đóng vai trò trung tâm trong đào tạo nguồn nhân lực số.

Đại sứ Kanat Tumysh cho biết Kazakhstan đã đặt chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển quốc gia.

Từ năm học này, AI trở thành môn học bắt buộc tại toàn bộ 79 trường đại học của Kazakhstan; hơn 440.000 sinh viên đã được cấp chứng chỉ AI thông qua chương trình quốc gia “AI-Sana”.

Kazakhstan cũng phát triển mạnh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với Astana Hub – trung tâm hỗ trợ startup công nghệ bằng các chính sách ưu đãi thuế, thị thực và đào tạo CNTT. Đặc biệt, nước này sẽ khai trương trường đại học nghiên cứu chuyên biệt đầu tiên về AI trong năm 2026, hướng tới trở thành trung tâm đào tạo và nghiên cứu AI của khu vực Trung Á.

Trong khi đó, Đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam Korhan Kemik cho biết Thổ Nhĩ Kỳ triển khai chiến lược phát triển năng lực số theo hướng toàn diện, với vai trò trung tâm của Nhà nước trong điều phối chính sách, cải cách thể chế và đầu tư hạ tầng số.

Theo đó, nước này xây dựng hệ sinh thái quản trị số với sự tham gia của nhiều bộ, ngành và tổ chức chiến lược nhằm bảo đảm các chính sách số được triển khai thống nhất trên quy mô quốc gia. Một trong những điểm nổi bật là mô hình chính phủ điện tử lấy người dân làm trung tâm.

Thông qua cổng dịch vụ công tích hợp, người dân Thổ Nhĩ Kỳ có thể tiếp cận hàng nghìn dịch vụ trực tuyến, góp phần giảm thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và củng cố niềm tin xã hội.

Đại sứ Korhan Kemik cũng nhấn mạnh vai trò then chốt của an ninh mạng và phát triển nguồn nhân lực số. Thổ Nhĩ Kỳ ưu tiên đào tạo kỹ năng số, cải cách giáo dục đại học, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển startup công nghệ và xây dựng hệ sinh thái phần mềm nội địa nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Ông cho rằng cơ sở giáo dục cần đóng vai trò trung tâm trong đào tạo công dân số, thúc đẩy nghiên cứu, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, qua đó tạo nền tảng cho một xã hội số bền vững và lấy con người làm trung tâm.

Giáo dục phải thay đổi trước làn sóng AI

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là phiên thảo luận mở với chủ đề “Năng lực số – Đòn bẩy các cơ sở giáo dục và đào tạo trong kỷ nguyên mới”, do GS.TS. Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân điều hành.

Tại đây, các chuyên gia tập trung trao đổi các nội dung chính như vai trò của năng lực số trong giáo dục, những thách thức và cơ hội của các cơ sở giáo dục trong thời đại AI; chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ; đề xuất các giải pháp thúc đẩy hệ sinh thái giáo dục số bền vững, sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Bên lề hội thảo, HCCT đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với nhiều doanh nghiệp và đơn vị công nghệ như CMC Corporation, MISA, Trường Đại học Phenikaa, Sotatek và hệ sinh thái Trường học số ILACA.

Các thỏa thuận hợp tác hướng tới xây dựng mô hình “nhà trường số”, phát triển học liệu số, ứng dụng AI trong đào tạo, tăng cường kỹ năng số cho sinh viên và thúc đẩy kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp.

Tổng kết hội thảo, TS. Trịnh Thị Thu Hà, Hiệu trưởng HCCT khẳng định, chuyển đổi số giáo dục không chỉ là ứng dụng công nghệ vào giảng dạy mà là quá trình đổi mới toàn diện về tư duy quản trị, mô hình đào tạo và phương thức phát triển con người.

Theo TS. Trịnh Thị Thu Hà, hội thảo đã ghi nhận nhiều đề xuất và kinh nghiệm thực tiễn giá trị từ các chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và cơ sở đào tạo trong nước, quốc tế. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để thúc đẩy các chương trình hợp tác, nghiên cứu và triển khai mô hình giáo dục số trong thời gian tới.

Bà bày tỏ tin tưởng rằng với sự đồng hành của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và đội ngũ chuyên gia, Việt Nam sẽ từng bước xây dựng được hệ sinh thái giáo dục số hiện đại, hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên AI.

Theo Ban tổ chức, Hội thảo nhận được gần 200 bài tham luận của các tác giả đến từ 72 trường đại học, 13 trường cao đẳng và 15 viện nghiên cứu.

Các tham luận tập trung vào 4 nhóm nội dung: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực số; kinh nghiệm quốc tế phát triển năng lực số; thực trạng và triển vọng phát triển năng lực số tại Việt Nam; giải pháp phát triển năng lực số cho các cơ sở giáo dục và đào tạo trong kỷ nguyên mới.

Thông điệp xuyên suốt được hội thảo nhấn mạnh là “Phát triển năng lực số không chỉ là yêu cầu của chuyển đổi số giáo dục, mà còn là nền tảng để xây dựng con người sáng tạo, thích ứng và hội nhập trong kỷ nguyên mới”.