Năng lượng hạt nhân đảm bảo an ninh năng lượng, hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050

6 nhiệm vụ chiến lược để phát triển năng lượng nguyên tử

Ngày 7/7, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinamtom) tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập (1976-2026). Được thành lập ngày 26/4/1976, Vinatom ra đời mang theo tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước về ứng dụng khoa học kỹ thuật hạt nhân vào công cuộc kiến thiết đất nước. Vượt qua khó khăn, các thế hệ cán bộ đã tận tâm xây dựng Viện trở thành trung tâm khoa học hạt nhân nòng cốt, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển đất nước và khẳng định được vị thế vững chắc trong mắt bạn bè quốc tế.

Phát biểu tại buổi Lễ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước ta đã xác định năng lượng hạt nhân giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết quốc tế đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Để thực hiện thành công mục chiến lược này, Chính phủ đang khẩn trương triển khai nhiều nhiệm vụ, trong đó có công tác chuẩn bị triển khai Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Dự án Trung tâm nghiên cứu KH&CN hạt nhân (CNST) tại Đồng Nai.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Lễ kỷ niệm.

Lễ kỷ niệm 50 năm diễn ra đúng vào thời khắc lịch sử khi Trung ương Đảng khóa XIII thống nhất chủ trương tái khởi động điện hạt nhân. Để đón đầu vận hội này, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã trực tiếp giao 6 nhiệm vụ trọng tâm mang tính chiến lược cho Vinamtom.

Thứ nhất, Vinamtom khẩn trương kiện toàn mô hình tổ chức đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, phấn đấu đến năm 2035, phát triển Vinatom trở thành tổ chức dẫn dắt, giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật, xử lý sự cố; hợp tác và hỗ trợ doanh nghiệp trong tiếp thu, làm chủ, tiến tới tự chủ công nghệ. Đồng thời, nâng cao năng lực đào tạo cho Vinatom đáp ứng vai trò trung tâm đào tạo, bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao cho quốc gia trong lĩnh vực NLNT.

Thứ hai, tập trung tối đa nguồn lực triển khai Dự án CNST. Đây là dự án trong lĩnh vực KH&CN có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Dự án cần phải được xây dựng và vận hành bảo đảm đúng tiến độ theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và theo Kết luận của Bộ Chính trị. Phấn đấu hoàn thành và đưa CNST trở thành đầu tàu về nghiên cứu, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực cho lĩnh vực NLNT trong những năm tới.

Toàn cảnh Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Vinamtom.

Thứ ba, Vinatom cần tập trung nghiên cứu chuyên sâu để làm chủ các công nghệ lò phản ứng tiên tiến, trọng tâm là lò mô-đun nhỏ (SMR), lò hạt nhân thế hệ IV và các công nghệ lò nước nhẹ hiện đại.

Thứ tư, tập trung xây dựng đội ngũ chuyên gia hạt nhân đầu ngành. Trên cơ sở các chính sách của Nhà nước về thu hút tài năng, Vinatom cần chủ động cụ thể hóa thành lộ trình đào tạo chuyên sâu để chuẩn bị sẵn sàng nhân lực vận hành CNST và các dự án điện hạt nhân tương lai.

Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng NLNT vào đời sống. Tiếp tục đưa các thành tựu khoa học hạt nhân phục vụ cho y tế, nông nghiệp, công nghiệp, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; nghiên cứu hoàn thiện công nghệ chế biến sâu đất hiếm, titan. Đặc biệt, tiếp tục hoàn thiện và vận hành hiệu quả Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân.

Thứ sáu, chủ động hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế sâu rộng, khai thác hiệu quả các dự án hợp tác kỹ thuật với IAEA và các khuôn khổ hợp tác đa phương và song phương để nâng cao toàn diện tiềm lực KH&CN hạt nhân quốc gia. Tiếp tục là đối tác tin cậy và trách nhiệm trong cộng đồng hạt nhân thế giới, đưa khoa học hạt nhân trở thành động lực cho sự phát triển xanh và bền vững.

Nhân lực năng lượng nguyên tử sẽ được đầu tư bài bản

Ghi nhận các chỉ đạo của Phó thủ tướng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định sẽ cùng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, phối hợp với các đơn vị triển khai các nhiệm vụ được giao. Ông cũng cảm ơn các thế hệ nhân sự của Viện trong 50 năm qua, đồng thời nêu ra một trong những thách thức lớn nhất là đội ngũ nhân sự kế cận cho ngành.

Bộ trưởng đề nghị Viện sớm tổ chức một tọa đàm với sự tham gia của các nhà khoa học hạt nhân từ các thế hệ trước, từ đó đưa ra những chính sách phù hợp, sát thực tiễn của ngành.

Ông Vũ Hải Quân cho rằng, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là việc xây dựng được đội ngũ nhà khoa học, cán bộ quản lý kế cận tâm huyết, trách nhiệm và trí tuệ như các thế hệ tiền nhiệm. Để giải quyết thách thức này, Bộ KH&CN sẽ phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia đầu ngành để xây dựng đề án chiến lược và chính sách phát triển dài hạn.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện.

Để chuẩn bị lực lượng vận hành, Bộ KH&CN đã trình Chính phủ ký phê duyệt Đề án "Đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử". Bộ trưởng yêu cầu VINATOM sớm tổ chức tọa đàm với các chuyên gia để lấy ý kiến về vấn đề công nghệ chiến lược, chương trình đào tạo trong lĩnh vực NLNT.

Theo Vinatom, trong lịch sử phát triển của Viện, việc khôi phục, nâng cấp và vận hành Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt năm 1984 được đánh giá là "biểu tượng của tinh thần vượt khó, khát vọng làm chủ công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình" của các nhà khoa học Việt Nam.

Trong hơn bốn thập kỷ qua, công trình này đã trở thành trung tâm nghiên cứu hạt nhân quan trọng nhất của Việt Nam, phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, phân tích kích hoạt neutron, nghiên cứu vật liệu, sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh cho hàng triệu người.

các kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như y tế, nông nghiệp, công nghiệp và bảo vệ môi trường. Hoạt động dịch vụ khoa học và công nghệ đạt doanh thu gần 500 tỷ đồng mỗi năm.

Trong lĩnh vực y tế, Viện nghiên cứu và sản xuất hơn 30 loại đồng vị phóng xạ và dược chất đánh dấu, cung cấp cho nhiều bệnh viện phục vụ chẩn đoán và điều trị, đặc biệt là bệnh ung thư. Trong giai đoạn Covid-19, khi nguồn cung quốc tế gián đoạn, Viện tăng công suất vận hành lò phản ứng để đáp ứng 80-100% nhu cầu dược chất phóng xạ trong nước.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ hạt nhân và bức xạ được ứng dụng trong chọn tạo giống cây trồng có năng suất, chất lượng cao và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong công nghiệp, các kỹ thuật kiểm tra không phá hủy, đánh dấu phóng xạ và ứng dụng đồng vị được sử dụng trong nhiều ngành như dầu khí, hóa dầu; dây chuyền chiếu xạ VINAGA1 phục vụ khử trùng vật tư y tế và thanh trùng thực phẩm.