Năng lượng sạch trước bài toán tăng trưởng mới

Nguồn: Viện Năng lượng (Bộ Công Thương)

Bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương, cho biết ngành năng lượng Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn từ tốc độ tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ điện và năng lượng, trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số và các tiêu chuẩn xanh dần trở thành điều kiện quan trọng để tham gia chuỗi thương mại toàn cầu.

Giai đoạn 2016-2025, sản lượng điện thương phẩm tăng bình quân 7,6%/năm, trong khi công suất cực đại tăng 6,9%/năm. Đến năm 2025, điện thương phẩm đạt khoảng 288 tỷ kWh, công suất cực đại khoảng 54 GW và mức tiêu thụ điện bình quân đầu người đạt 2.731 kWh. Theo các kịch bản được trình bày, nhu cầu năng lượng sơ cấp của Việt Nam dự kiến đạt 110-122 triệu tấn dầu quy đổi (TOE) vào năm 2030 và tăng lên 186-207 triệu TOE vào năm 2050.

Nhu cầu năng lượng gia tăng gắn liền với quá trình công nghiệp hóa và mở rộng các hoạt động sản xuất. Năm 2024, ngành công nghiệp chiếm khoảng 54% tổng mức tiêu thụ năng lượng; nhu cầu năng lượng trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng được dự báo tăng bình quân 4,4%/năm. Bên cạnh đó, sự phát triển của các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và giao thông điện hóa sẽ tiếp tục làm gia tăng nhu cầu điện, đặt ra yêu cầu bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục với chi phí hợp lý.

Áp lực chuyển dịch năng lượng còn đến từ yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính. Theo số liệu được trình bày trong tài liệu, tổng lượng phát thải của Việt Nam đã tăng khoảng 140% trong vòng 10 năm, trong khi phát thải khí nhà kính từ lĩnh vực năng lượng đạt khoảng 309 triệu tấn CO₂ tương đương. Trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc xanh, chuyển dịch năng lượng không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” chiều 27/10.

Trong cơ cấu nguồn điện, nhiệt điện than vẫn chiếm tỷ trọng trên 30%, trong khi năng lượng tái tạo ngày càng khẳng định vai trò. Đến năm 2025, tỷ trọng điện mặt trời và điện gió lần lượt đạt khoảng 19% và 7% theo số liệu trong tài liệu. Tuy nhiên, việc gia tăng tỷ trọng các nguồn điện phụ thuộc vào điều kiện thời tiết cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cấp hạ tầng truyền tải, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, tăng cường năng lực điều độ và nâng cao tính linh hoạt, ổn định của hệ thống điện.

Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để mở rộng các nguồn năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời tập trung, điện sinh khối, điện từ chất thải rắn và các nguồn năng lượng mới. Theo định hướng và các kịch bản quy hoạch được trình bày trong tài liệu, đến năm 2030, công suất điện mặt trời có thể đạt khoảng 46.459-73.416 MW; điện gió trên bờ và gần bờ đạt khoảng 26.066-38.029 MW; điện gió ngoài khơi được định hướng phát triển với công suất khoảng 6.000-17.032 MW.

Tầm nhìn đến năm 2050, công suất điện mặt trời dự kiến đạt khoảng 293.088-295.646 MW, trong khi điện gió ngoài khơi có thể đạt khoảng 113.503-139.097 MW theo các kịch bản tương ứng. Đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời thúc đẩy hình thành các ngành công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Những định hướng này cho thấy, bài toán năng lượng trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc phát triển thêm nguồn điện mà còn đòi hỏi sự đồng bộ giữa quy hoạch nguồn và lưới điện, công nghệ lưu trữ, cơ chế vận hành thị trường và năng lực quản trị hệ thống. Việc khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo, kết hợp với phát triển hạ tầng và công nghệ phù hợp, sẽ là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Song song với phát triển nguồn điện tái tạo, theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Giảng viên cao cấp Đại học Bách Khoa Hà Nội - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam, việc đầu tư hệ thống pin lưu trữ, thủy điện tích năng, lưới điện thông minh, ứng dụng hydrogen và ammonia trong chuyển đổi nhiên liệu. Đồng thời, cần chú trọng thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, điện hóa sản xuất và phát triển các mô hình sử dụng điện xanh sẽ mở ra dư địa lớn cho đổi mới công nghệ, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.