Nâng năng lực xuất khẩu số, đưa hàng Việt ra thị trường toàn cầu

Xuất khẩu qua TMĐT tăng trưởng tới 78%

Theo Bộ Công Thương, năm 2025 đánh dấu bước phát triển đáng chú ý của TMĐT Việt Nam với quy mô khoảng 31 tỷ USD, lọt Top 10 thế giới và Top 3 ASEAN, tạo nền tảng cho xuất khẩu số. Đáng chú ý, xuất khẩu qua TMĐT tăng trưởng tới 78%, phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh sang kênh trực tuyến. Tuy nhiên, tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này mới đạt khoảng 4,45 tỷ USD, vẫn ở mức khiêm tốn so với quy mô chung của nền kinh tế.

Phát biểu tại Diễn đàn Thương mại điện tử Xuyên biên giới VOIEF 2026 với chủ đề “Những tác động từ chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan” do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) phối hợp với Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) cùng Kênh truyền hình Kinh tế Tài chính VITV tổ chức ngày 8/10, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương cho biết, TMĐT đã và đang giúp các sản phẩm mang thương hiệu Việt tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội chiến lược, hành trình vươn ra thị trường toàn cầu của doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít thách thức thực tế.

Bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương phát biểu tại diễn đàn.

Xuất khẩu qua TMĐT không chỉ là đưa một sản phẩm lên một nền tảng TMĐT để bán hàng. Doanh nghiệp cần phải hiểu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu, làm nội dung số, tổ chức thanh toán, logistics, bảo vệ, chăm sóc khách hàng, xử lý dữ liệu và quan trọng nhất là phải tuân thủ các quy định của cả thị trường Việt Nam cũng như thị trường nhập khẩu.

“Nói cách khác, chúng ta không chỉ bán hàng trên nền tảng mà cần xây dựng được năng lực xuất khẩu số cho doanh nghiệp Việt Nam. Đây cũng chính là bài toán đặt ra cho cả cơ quan quản lý nhà nước cũng như cộng đồng doanh nghiệp trong chặng đường tới”, bà Lại Việt Anh nhấn mạnh.

Theo bà Lại Việt Anh, Chính phủ và Bộ Công Thương đã dành sự quan tâm ngày càng lớn cho phát triển thương mại điện tử và xuất khẩu qua môi trường số. Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026 - 2030 đã xác định rõ định hướng phát triển TMĐT theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm Việt Nam qua TMĐT.

Bộ Công Thương cũng đang thúc đẩy các sáng kiến hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế trong khuôn khổ Chương trình Go Global giai đoạn 2026 - 2030 của Chính phủ. Cùng với đó, khuôn khổ pháp lý về thương mại điện tử tiếp tục được hoàn thiện với sự ra đời của Luật Thương mại điện tử 2025, tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh minh bạch hơn, thuận lợi hơn và an toàn hơn.

“Tuy nhiên, theo tôi, thể chế và chính sách chỉ là một phần của câu chuyện. Để TMĐT xuyên biên giới thực sự trở thành động lực mới cho xuất khẩu, chúng ta cần xây dựng được một hệ sinh thái xuất khẩu số. Trong hệ sinh thái đó, cơ quan quản lý đóng vai trò tạo dựng thể chế và hạ tầng; cơ quan xúc tiến thương mại mở rộng thị trường; cơ quan hải quan tạo thuận lợi cho dòng hàng hóa; các nền tảng cung cấp công cụ tiếp cận người mua; các doanh nghiệp logistics, thanh toán, bảo hiểm bảo đảm cho giao dịch được thực hiện thông suốt. Và cuối cùng, quan trọng nhất, doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị và chinh phục thị trường”, bà Lại Việt Anh nhấn mạnh.

Kết nối hệ sinh thái, mở “cánh cửa thứ hai” cho hàng Việt

Theo bà Trần Thuỷ Tiên, Phòng Thương mại điện tử xuyên biên giới, Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), TMĐT xuyên biên giới được xem là một “cánh cửa thứ hai”, giúp rút ngắn chuỗi trung gian và tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp có quy mô nhỏ tham gia xuất khẩu. Dư địa xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam còn rất lớn. Năm 2025, tỷ trọng xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới mới chiếm 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Theo bà Trần Thuỷ Tiên, con số này cho thấy Việt Nam còn nhiều dư địa để phát triển thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới.

Từ quá trình nghiên cứu thị trường và trao đổi với doanh nghiệp, bà Trần Thuỷ Tiên cho biết có 5 yếu tố đang tác động trực tiếp đến hệ sinh thái phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, gồm pháp lý và chính sách; nền tảng số; thanh toán xuyên biên giới; logistics và hải quan; năng lực doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp, khi đưa một sản phẩm ra thị trường nước ngoài, trước hết phải tìm hiểu quy định pháp lý, tiêu chuẩn, nhãn mác của thị trường nhập khẩu, đồng thời nắm rõ chính sách tại Việt Nam. Doanh nghiệp cũng phải lựa chọn nền tảng số phù hợp, xây dựng tài khoản định danh người bán và khai thác dữ liệu trên nền tảng để hiểu nhu cầu của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, thanh toán xuyên biên giới, logistics và hải quan cũng là những vấn đề doanh nghiệp cần giải quyết, từ chi phí chuyển đổi tiền tệ, dòng tiền, kho bãi đến thủ tục thông quan và hồ sơ xuất khẩu.

Theo bà Trần Thủy Tiên, các yếu tố trên chỉ có thể vận hành hiệu quả khi năng lực doanh nghiệp được nâng lên. Đây là yếu tố cốt lõi để doanh nghiệp có thể tận dụng các điều kiện về pháp lý, nền tảng, thanh toán, logistics và hải quan để đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.

Từ những điểm nghẽn được nhận diện, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã đưa ra các chính sách thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến dựa trên Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia và dự thảo Đề án thúc đẩy xuất khẩu thương mại điện tử xuyên biên giới, với các mục tiêu và giải pháp trọng tâm trong giai đoạn 2026 - 2027.

Bà Trần Thủy Tiên nhấn mạnh, mỗi điểm nghẽn cần có giải pháp tương ứng, với căn cứ về thể chế, thanh toán, logistics hoặc hải quan. Doanh nghiệp có thể nghiên cứu Kế hoạch phát triển thương mại điện tử quốc gia để xác định mình đang ở đâu và cần những giải pháp hỗ trợ nào.

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cũng triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp theo hai tầng, gồm đào tạo đại trà giúp doanh nghiệp hiểu về thương mại điện tử xuyên biên giới và đào tạo chuyên sâu, hướng dẫn doanh nghiệp đưa sản phẩm sang thị trường nước ngoài.

Theo bà Trần Thuỷ Tiên, để một sản phẩm Việt đến được tay người tiêu dùng nước ngoài cần sự kết nối của cả 5 mắt xích và một hệ sinh thái cùng hoạt động hiệu quả. Bộ Công Thương, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cùng các bộ, ngành, nền tảng và cộng đồng doanh nghiệp sẽ đồng hành để khơi thông “cánh cửa thứ hai”, giúp hàng Việt vươn ra thị trường quốc tế.

Với phương châm “Nhà nước kiến tạo nền tảng, đồng hành và doanh nghiệp vượt biển toàn cầu”, bà Trần Thủy Tiên cho rằng cần tiếp tục chung tay phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới nhanh, mạnh nhưng vẫn bền vững.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Đình Toản, Trưởng ban TMĐT xuyên biên giới của VECOM cho biết, vướng mắc, khó khăn của doanh nghiệp thì có rất nhiều nhưng vấn đề nổi bật nhất hiện nay là câu chuyện về năng lực số của doanh nghiệp. Đa số doanh nghiệp nhận thức được tầm quan trọng của TMĐT nhưng việc đầu tư bài bản, chuyên nghiệp, có kế hoạch và có trọng tâm thì chưa có nhiều doanh nghiệp thực hiện. Điều này có thể dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp chưa đạt được kết quả như kỳ vọng khi xuất khẩu qua thương mại điện tử. Từ đó, có một vòng luẩn quẩn khi doanh nghiệp chưa đạt kết quả kỳ vọng lại cho rằng kênh này chưa thực sự quan trọng hoặc chưa tiếp tục đầu tư đúng mức.

“Hiện nay có nhiều doanh nghiệp đang triển khai thương mại điện tử nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà cung cấp dịch vụ mà chưa có năng lực tự thân. Điều này có thể giải quyết một số bài toán ngắn hạn của doanh nghiệp, nhưng về dài hạn có thể tạo ra rủi ro về chiến lược. Đồng thời, việc phụ thuộc này cũng có thể làm bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp khi kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử”, ông Toản cho biết.

Ông Toản mong muốn các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xúc tiến có những hoạt động hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp. Ngoài ra, việc xây dựng hệ sinh thái số, nền tảng số cần được triển khai sớm với những hoạt động cụ thể. Qua đó, có thể giải quyết bài toán về cải thiện năng lực số của doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, dưới sự bảo trợ của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), bốn đối tác OSB, MIC, Vinacontrol và T&M Logistics đã chính thức ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác, ra mắt gói giải pháp 4C GO GLOBAL: hệ sinh thái dịch vụ đầu cuối hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu qua kênh trực tuyến một cách chủ động, an toàn và bền vững.

Đây là chương trình hợp tác đầu tiên liên kết đồng thời bốn mắt xích nói trên trong cùng một gói giải pháp đồng bộ, giúp doanh nghiệp chỉ cần một điểm kết nối duy nhất để được đồng hành xuyên suốt hành trình xuất khẩu, thay vì phải tự tìm kiếm và làm việc riêng lẻ với từng đơn vị như trước đây.